College aantekeningen les 1 - Wereldgeschiedenis van België

Les 1: inleiding
0.1 Waarom een historisch perspectief? Hoe gaat een historicus te werk?
0.1.1 het vertrekpunt: de hedendaagse samenleving
 Sociale wet: proberen samenleving te begrijpen, hoe krijgt SL vorm? Bezig met een evolutie,
kijken naar problemen adhv het verleden, verleden is een middel
 Historici daarentegen maken verleden zelf ook een eigenheid, het verleden wordt iets op
zichzelf
 Historische dimensie:
o Weinig rekening mee gehouden
o (onjuist) toegeëigend voor andere doeleinden
o Eenvoudig afgeschilderd als 'slechter' of juist 'beter' dan vandaag

 Het verleden leeft, en laat voortdurend zijn sporen na in de ons omringende materiële
leefwereld, in onze gesprekken en handelingen
 Op publieke media wordt het verleden ingeroepen als houvast en richtsnoer voor mens en
maatschappij.
 Iedereen komt in contact met het verleden
o Tv, media, cinema, …
o Beelden, straten, monumenten, …
o Gebouwen, …
o Lezingen, herdenkigen, documentaires
o Consumptiemaatschappij
o Op het web

0.1.2 Is het verleden = de geschiedenis?
 Het verleden is niet hetzelfde hoe mensen spreken over het verleden, de info die we vinden
is ook verschillend van het verleden
o Het verleden wordt altijd geschreven en herschreven, hier kan ook misbruik van
worden gemaakt
o Iedereen spreekt elkaar tegen over de inhoud en interpretatie van het verleden,
ookal zijn het feiten of aanvaarde wijsheden. Het verandert met de tijd en sociale en
culturele constructies.
 Vb. beschaving van zwart Afrika was normaal, maar nu niet meer
 De wijze waarop we reflecteren over het verleden is heel verschillend
 Van Dale: datgene wat voorbij is, de wetenschap die het verleden beschrijft. Wetenschap is
iets veranderlijk
 Verleden gebruiken om herinneringen levend te houden + verleden gebruiken voor
identiteitsopbouw groepen
o Ondanks dat het verleden heeft plaatsgevonden, is de toe-eigening ervan zeer
selectief/subjectief en kan je dus ook die recuperatie van het verleden heel erg zien
als een machtsstrijd. Wie herinnert zich wat en waarom wordt heel belangrijk
 Afgedankte herinneringen: doeleinden kunnen verdrongen worden door andere doeleinden,
o Congres was verwijzing naar arbeid rond 1830, maar vandaag de dag is dat om WOl
in herinnering te brengen
 Economische groei heeft een impact op het verleden en ook geschooldheid heeft hier een
impact op
o Politieke partijen die zich beroepen op het verleden: internationale slogan van
Trump (make America great AGAIN) = terugblik naar het verleden
 NVA doet iets gelijkaardig, België is ontspoort en we moeten terug naar een
Vlaamse gestrengheid

,  Hoe extreemrechtse partijen naar het verleden kijken, populistische partijen meer positieve
retoriek naar verleden als kritiek op huidige status quo


0.1.3 de geschiedenis als academische reflectie?
 Kritische omvang met sociale werkelijkheid
 Van groot belang in onze digitale samenleving
 Geschiedenis gebeurt in 3 stappen/fasen
o Gebeurtenis in het verleden vindt plaats
 Historische reconstructie = abstractie, is niet hetzelfde als een feit
o Die gebeurtenissen laten sporen na die we kunnen bestuderen (= bronnen) (studie
van bronnen = heuristiek)
 Foto's zijn belangrijke bronnen
o Informatie verkrijgen uit bronnen adhv methodes
 Plausabiliteit en waarschijnlijkheid staan centraal
 5 W-vragen
o Reconstructie, interpretatie, je kunt nooit terug in het verleden stappen maar wel
reconstrueren via een boek, les, artikel, …

Fase 1: bronnen
 Materieel
 Geschreven
 Mondeling

Fase 2: methode
 Kritisch zijn tov de bronnen zelf
o Externe kritiek: echte bron of vervalsing? = authenticiteit van bron bepalen
o Interne kritiek: wie, wat, waarom, voor wie, …?
=> waarde van de bron bepalen!
o Hoaxes: Hoe verder we zitten in de tijd hoe meer we weten van de langst geleden periodes
omdat we er meer en meer bronnen over vinden

Fase 3: (re)constructie
 Geen passief proces, historicus zijn sociale actoren en hebben visies
 Communiceren over je eigen positie en visie, jezelf kenbaar maken is wetenschappelijk
o Je expliciteert, niet gebruik van verleden gaan minder expliciteren
 Anachronisme: verkeerd situeren van gebeurtenissen
 Hineininterpretierung: interpretaties maken die voor tijdgenoot niet vanzelfsprekend zijn
 Teleologisch-lineaire analyse: interpretaties maken die vooral als doel hebben een eigentijds
standpunt te legitimeren
=> chronologie is de moeder van de geschiedenis
=> doel van geschiedenis is te begrijpen binnen eigen context, en dat kader zo goed mogelijk te
begrijpen