College aantekeningen les 2 - Wereldgeschiedenis van België

Les 2: demografische ontwikkelingen in historisch perspectief
Demografie bekijken in een breder perspectief
Belang?
 Bevolkingstsunami, vloedgolf van allemaal mensen op een wereld die niet groeit
 Demografen bestuderen niet alleen wat er vandaag met de bevolking aan de hand is maar
doen ook voorspellingen naar de toekomst toe
 Laatste 2 kolommen: verhoudingen gebruiken om te zien hoe snel bevolking evolueert en om
verschillen tussen werelddelen makkelijker te zien
 Azie leven nu meeste mensen, afrika zal het meest toenemen
 Waarom is dit verbonden met beleid?
o Arbeidskansen
o Verhoudingen oud en jonge mensen voor pensioenen
o Jonge sterke bevolking = sterke militaire macht
o Oude grijze bevolking = zwakkere macht
 Welke maatregelen zou overheid kunnen nemen tegen overbevolking?
o Maar 1 kind mogen hebben
 Coronacrisis:

1. de studie van de demografische ontwikkelingen in het verleden
1.1 de historische demografie
 Onderzoek naar de omvang, samenstelling, spreiding en groei van de bevolking
 Niet enkel aandacht voor veranderingen in de omvang, maar ook voor deelaspecten zoals
geboorte, huwelijk, …
 Historische demografie is pas in 1950 belangrijk geworden
 Vanaf dan was er een enorme toename van de bevolking + men was niet in staat iedereen te
voeden
 Men ging nadenken hoe men dit in het verleden deed
o Kijken naar historische demografie
 Men kijkt naar sterftecijfers, geboortecijfers, huwcijfers, …
 Historische demografie werd op een meer systematische en kwantitatieve manier
bestudeerd
o 2 grote scholen die zich daarmee bezighouden
 Ecole des annales
 Cambridge group

1.2 het historisch bronnenmateriaal
 Lijsten met weerbare mannen, mannen klaar voor in het leger. Hebben we heel precieze
gegevens over
 Registers bijhouden van geboorte, huwelijk, … = parochieregisters, kerken hielden gegevens
bij om beter te kunnen toezien op de rechtgelovigheid onder de katholieken
o Men gaat de bevolking dus tellen
 Protestanten volgden al snel
 Na 1792 is iedereen verplicht, niet meer religieus om burgerlijke stand te geven, er zijn
volksstellingen, …
 Registratie is de taak van de overheid
 Overheid bouwde een overheidsapparaat uit dat ook de demografische ontwikkelingen in
het oog hield
 Men wou inzicht krijgen in bevolking voor belastingen, sociale ongelijkheid,
mortaliteitscijfers, …

, Beleidsinstrument: sociale statistiek
 Adolphe is een belgische statisticus, grondlegger van sociale statistiek
o Was zich bewust van belang van verzamelen van sociale gegevens over bevolking
o Berekent l'homme moyen, de gemiddelde mens
o De mensen die niet aan dat gemiddelde voldoen ook worden geviseerd als anders,
worden later 'afwijkend' => is een gevolg van beleidsinstrumenten van sociale
statistiek


1.3 de hoofdrolspelers van de demografie
 Vergelijken van gegevens in tijd en ruimte is interessant
 Dan gaat men elementaire variabelen bekijken: geboortecijfers, sterftecijfers, vruchtbaarheid
 Men gaat berekeningen maken in ratios en men gaat kijken naar totale bevolking (daarvoor
migratiesaldo nodig)
 Demografen zoeken naar meer verfijnde indicatoren
o Geboortecijfer relateren aan vruchtbare leeftijd
o Interval tussen eerste zwangerschap en volgende zwangerschap
 Gemiddeld is dat 20 maanden
 Vrouwen kunnen gemiddeld 15 kinderen krijgen
 Levensverwachtingen worden gekoppeld aan de geboorte
 Gezinsreconstructie: opvolging leven
 Nataliteit = geboortecijfer -> snelheid van bevolkingsevolutie meten
 Mortaliteit = sterftecijfer
 Fertiliteit = aantal geborenen per 1000 gehuwde vrouwen
 Migratiesaldo = verschil tussen immigratie en emigratie
o Migratiesurplus = positief migratiesaldo
 Gezinsreconstructie: methode om uitspraken te doen over de omstandigheden waaronder
mensen huwden, kinderen krijgen, …
o 3 problemen:
1. niet mogelijk alle mensen op te volgen omdat ze na een tijd niet meer terug te vinden
zijn in archiefbronnen
2. tijdrovend en arbeidsintensief
3. is het wel representatief?
 Cohorteanalyse = vergelijkbare methode met zelfde problemen, uitspraken over groepen
mensen
 Levensloopanalyse = individuen volgen doorheen verschillende fasen in hun leven om te
weten welke beslissingen te nemen in bepaalde omstandigheden


1.4 de evolutie van de wereldbevolking in de long-run
 Reflectietabel:
o Exponentiële groei, vooral in europa in 1750 en 1850, ook in 1950
o Azie heeft grootste bevolking
o Europa versterkt maar valt nadien weg naar 4e plaats
o De pest in 1340 zorgt voor dalingen
o 1500-1600 kolonisering zorgt ook voor daling in amerika



1.5 Thomas Robert Malthus of de onafwendbaarheid van catastrofes
 Zonder cijfermateriaal en onderzoek keek hij naar de geschiedenis