Samenvatting - criminologische psychologie

CRIMINOLOGISCHE PSYCHOLOGIE (C03C6a/C9XA9A)
AJ 2024-2025


Prof. dr. Lore Mergaerts



DEEL I. EEN INLEIDING IN DE CRIMINOLOGISCHE
PSYCHOLOGIE

1. Een schets van de criminologische psychologie
Heel neo-positivistisch
Niet nieuw -> sinds enkele jaren/eeuwen
1.1. De ontwikkeling van de criminologische psychologie
Stern (Duits): psychologie toegepast op het recht
 1933 verhuist naar VS (zijn publicaties komen dus van daar)
 Onderzoek: ooggetuigenverklaringen
 Experimenteerde tijdens les (zo is hij zijn onderzoek begonnen)
 Praktijk: kennis toegepast op concrete zaken
Münsterberg: claimde dat hij de grondlegger was
 Maakte gebruik van werk v. anderen
 Negatief over hoe justitie hun werk doen -> weerstand om iets te doen me
psychologische inzichten
 Psychology against the law
Von Liszt: verbindende persoon
 Pleitte v. geïntegreerde strafwetswetenschap
 Criminaliteit als fenomeen -> vanuit alle perspectieven bestuderen
 Criminaliteit is geen puur empirische wetenschap
Gross: “Kriminalpsychologie”
 Founding father in Europa
 Brede benadering van criminologische psychologie in het recht
 Leerlingen: Kaufmann, Wulffen
Aschaffenburg: Duitse psychiater
 Volledige focus op psychologie van daders




1

,LEUVEN:
Braffort: oprichter Leuvense school voor criminologie
 Jurist (geen psychologisch onderzoek maar zorgde ervoor dat
psychologie een onderdeel is in de opleiding criminologie)
Degreeff: leidde school verder (voorzitter)
 Studeerde geneeskunde, liep stage in psychiatrie
 Onderzoek ontwikkelingspsychologie,
Dellaert: stokje overgenomen (tijdje co-voorzitter)
 Arts, psychiater
 Heel klinische verklaringen
 Praktijk: Antwerps ziekenhuis -> arts in gevangenis
 Meer interdisciplinair verklaren
 Baseerde op dagelijkse communicatie in gevangenis
De Batselier: kritische criminologie
 In iedereen zit wel iets om crimineel te worden, hokjes en labels zijn
onnodig
 Kijken naar kansen die mensen krijgen
 Breder dan puur medisch bestuderen
Goethals: beetje van beide (omgeving + medisch)
 Onderzoek: wat met recidieven en stopzetten, wat met
onveiligheidsgevoelens


1.2. Verschillende vormen van binnen de criminologie toegepaste psychologie
1) Forensische psychologie
- Forensische psychologie wordt gezien als de toepassing van psychologie op het
rechtssysteem.
- alle vormen van psychologie die worden toegepast in juridische context - elke toepassing
van
psychologie in het recht valt hieronder (bijna alles dus)
- meer een sub element hiervan, veel specifieker: meer kennis ingezet in individuele zaken -
bv meer kijken naar risicotaxatie (of deze persoon opnieuw feiten pleegt na detentie), impact
van iets op een slachtoffer, kijken naar schuld en onschuld,


2) Rechtspsychologie
net iets andere invalshoek, nog breder want ook wisselwerking tussen recht en psychologie
maar focus op optreden van actoren in strafrecht

2

,- gaat over bewijzen en besluiten in procedures - kan ook in andere zaken dan strafrecht
worden toegepast zoals bv burgerlijke zaken, asielprocedures, (maar vooral grote focus op
strafrecht door geschiedenis van psychologie maar ook omdat hierbij veel op het spel staat
aangezien het hier gaat over rechten van de mens, slachtoffers,) - bv hoe gaat politie
gedachte verhoren,


3) Investigative psychology
hangt tussen domeinen in maar gaat vooral over inzetten van psychologische inzichten in
opsporing van daders bv-daderprofilering zodat men een inzicht kan krijgen wie de mogelijke
dader zou kunnen zijn - bv bij een seriemoordenaar alle moorden gaan vergelijken en
verbanden leggen om in het hoofd van de dader proberen te kijken en kenmerken te vinden


4) Police psychology
- wanneer de term psychologie gebruikt wordt in combinatie met trainen en selectie van
politie
- heel specifiek: inzichten worden gebruikt bij training van politiemensen, inzichten gebruikt
om te kijken of mensen geschikt zijn om politie te worden, leren omgaan met hun
bevoegdheid, soort selectieproces (training, selectie,)


5) Correctional psychology
- in handboek: wanneer psychologie in gevangenissen context wordt gebruikt voor de
rehabilitatie van daders.
- focus op toepassing van psychologie maar concreet in berechtingsfase dus gevangenissen,
bv wat doet gevangenisstraf met welzijn van gedetineerde of hoe kunnen we inzichten
aanwenden voor de rehabilitatie voor mensen in de gevangenissen (ook deze risico taxatie
maar focus op gevangeniswezen)


6) Criminologische psychologie (criminal / criminological psychology)


Verschillen tussen termen
Mensen zien forensisch als overkoepelende term voor ALLE psychologiën die met het recht
te maken hebben
 Rechtspsychologie niet beperkt tot alleen strafrecht




3

, 1.3. Wat is criminologische psychologie?
 Geen haarscherp afgelijnde discipline
 Raakvlakken en overlap met aanverwante disciplines
 Geen eenduidigheid, maar wel enkele gemende delers
 Focus op plegers en verdachten van crimineel gedrag
 Verklaringen voor het plegen van crimineel gedrag
 Hoe met plegers en verdachten moet worden omgegaan in
strafrechtspleging
 Welke factoren dragen bij tot crimineel gedrag?
 Hoe kunnen we crimineel gedrag verminderen?
 Waarom zijn er verschillen tussen mensen/periodes/landen/plaatsen/… op vlak van
crimineel gedrag


1.4. Criminaliteit, afwijkend gedrag en de strafbaarstelling ervan als referentiekader voor
de criminologische psychologie
 Geen eenduidigheid
 Dynamisch en evolutief
 Op verschillende manier te benaderen
 Recht
 Moraal
 Sociaal
 Psychologisch
 Niet statisch, maar een sociaal construct afhankelijk van plaats en tijd
 Deviant gedrag
 Antisociaal gedrag
 Crimineel gedrag = “intentionele handelingen die schade berokkenen en veroordeeld
worden door de omgeving en/of gestraft worden door de staat.”


1.5. Verklaringsmodellen voor criminaliteit
 Van eenzijdige verklaringsmodellen…
 … naar geïntegreerde verklaringsmodellen voor crimineel gedrag
 Complex samenspel van factoren
 Biopsychosociaal verklaringsmodel voor criminaliteit


4