Methodologie: inleiding
1. De bronnen, voorwerp van de rechtsmethodologie
- Positief rechts: geen abstract gegeven, het bestaat uit een geheel van bronnen.
● Er is niet één bron waaruit al het recht ontstaat en er bestaan bijgevolg ook niet één bron
waarin al het recht terug te vinden is.
- Bronnen indelen in 2 categorieën:
● Materiële bronnen van het recht:
➔ Bronnen die bijdragen aan het ontstaan van het recht, basis van.
➔ Kunnen algemene bronnen zijn maar ook concrete gegevens.
➢ Algemene bronnen: politieke, economische, sociale en maatschappelijke factoren.
➢ Concrete gegevens: feiten in een geschil dat aanhangig is voor een rechtscollege, de
uitvoering van een contractuele verbintenis, de begroting van de schade,
nieuwsberichten en rapporten van deskundigen van het recht.
● Formele bronnen van het recht:
➔ Vormen waarin het recht tot uitdrukking komt, de formele veruitwendiging van het recht.
➔ Formele bronnen vormen samen wat men positief recht noemt, hiermee duidend op het
vigerende of geldende recht.
➔ Wetgeving, rechtspraak, gewoonterecht, billijkheid, paralegale normen,
pseudowetgeving, algemene rechtsbeginselen, en volgens sommige ook de
rechtsleer en overeenkomsten ( zie art. 231 SW. ).
2. Enkele begrippen inzake bronnen van het recht
2.1 Geschreven en niet geschreven bronnen van het recht
- Geschreven bronnen van het recht = instrumentele bron.
● Neergeschreven in een op zichzelf bestaand instrument.
➔ Vb: officieel publicatieblad van wetgeving , het vonnis of juridisch tijdschrift.
➔ Wetgeving, RS en RL zijn geschreven bronnen van het recht.
- Is de wetgeving niet neergeschreven -> kan men niet van wetgeving spreken.
- Niet-geschreven bronnen van het recht = niet-instrumentele bron.
● Het geschreven karakter is geen noodzakelijke voorwaarde voor de geldigheid of het bestaan
ervan.
● Niet-geschreven bronnen kunnen worden opgezocht en gevonden maar niet in een op zichzelf
bestaand instrument.
● Gewoonterecht en algemene rechtsbeginselen.
● Bestaan kan worden teruggevonden in geschreven bronnen.
, 2.2 Geschreven en gepubliceerde bronnen van het recht
- Rechtsbron moet geschreven zijn:
● Soms geschreven bron die niet hoef te worden gepubliceerd ( vb: vonnis van vrederechter ).
● Rechtspraak: geschreven bron, moet in beginsel ( zijn uitzonderingen op ) niet gepubliceerd.
➔ Rechtspraak: enkel bindend ten aanzien van de partijen in het geding ( inter partes ).
➔ Uitzondering: verplichte publicatie van arresten van het Grondwettelijk Hof in het BS.
● Rechtsleer: geschreven bron en wordt meestal gepubliceerd.
- Rechtsbron moet zijn gepubliceerd:
● Soms moet een geschreven bron worden gepubliceerd ( vb: wet of uitspraken van het
Grondwettelijk Hof ).
● Wetgeving: enige instrumentele bron die in beginsel altijd gepubliceerd moet worden.
Wet pas van kracht na bekendmaking BS.
● Rechtsleer: geschreven bron en wordt meestal gepubliceerd
2.3 Bindende en gezaghebbende bronnen van het recht
- Bindende bronnen van het recht:
● Bron van recht die bindt, hetzij iedereen (in geval van wetgeving, gewoonterecht en
algemene rechtsbeginselen) hetzij enkel de betrokken partijen (bij een overeenkomst)
door het bestaan en de inhoud van een rechtsbron gebonden zijn.
➔ Gewoonterecht, wetgeving en algemene rechtsbeginselen: bindend voor iedereen
( erga omnes ).
➔ Overeenkomst of contract: bindend voor betrokken partijen.
- Niet bindend = gezaghebbende bronnen van het recht:
● Heeft feitelijk gezag maar geen bindend karakter, men kan er rekening mee houden maar is
niet verplicht.
● Niet-naleving is ook geen sanctie.
● Rechtspraak en RL.
➔ RS= bindend voor betrokken partijen ( inter partes en erga omnes ).
● Uitzonderingen op de niet-bindende kracht van gerechtelijke uitspraken.
➔ Arresten van het GwH waarbij wetgevende normen vernietigd worden gelden erga
omnes ( moet dus gepubliceerd worden in BS met oog op bekendmaking ).
➔ Vernietigingsarresten van Raad v State hebben ook een bindende kracht maar
moeten niet steeds bekendgemaakt worden.
● OPM: Rechtscolleges kunnen rekening houden met vroegere uitspraken van een hoger
rechtscollege waardoor jurisprudentie ( vaste RS ) kan ontstaan.
2.4 Gedrukte en elektronische vindplaatsen en hulpmiddelen
- Verschillende media waarin rechtsbronnen teruggevonden kunnen worden.
- Gedrukte vindplaatsen (vb. tijdschrift, wetboeken, kranten,…).
- Elektronische vindplaatsen (vb. online databanken, websites,..).
- Eenzelfde bron kan via gedrukte als via elektronische vindplaatsen worden gevonden.
2.5 Officiële en officieuze publicaties van RS en wetgeving
- Officiële publicatie van wetgeving:
1. De bronnen, voorwerp van de rechtsmethodologie
- Positief rechts: geen abstract gegeven, het bestaat uit een geheel van bronnen.
● Er is niet één bron waaruit al het recht ontstaat en er bestaan bijgevolg ook niet één bron
waarin al het recht terug te vinden is.
- Bronnen indelen in 2 categorieën:
● Materiële bronnen van het recht:
➔ Bronnen die bijdragen aan het ontstaan van het recht, basis van.
➔ Kunnen algemene bronnen zijn maar ook concrete gegevens.
➢ Algemene bronnen: politieke, economische, sociale en maatschappelijke factoren.
➢ Concrete gegevens: feiten in een geschil dat aanhangig is voor een rechtscollege, de
uitvoering van een contractuele verbintenis, de begroting van de schade,
nieuwsberichten en rapporten van deskundigen van het recht.
● Formele bronnen van het recht:
➔ Vormen waarin het recht tot uitdrukking komt, de formele veruitwendiging van het recht.
➔ Formele bronnen vormen samen wat men positief recht noemt, hiermee duidend op het
vigerende of geldende recht.
➔ Wetgeving, rechtspraak, gewoonterecht, billijkheid, paralegale normen,
pseudowetgeving, algemene rechtsbeginselen, en volgens sommige ook de
rechtsleer en overeenkomsten ( zie art. 231 SW. ).
2. Enkele begrippen inzake bronnen van het recht
2.1 Geschreven en niet geschreven bronnen van het recht
- Geschreven bronnen van het recht = instrumentele bron.
● Neergeschreven in een op zichzelf bestaand instrument.
➔ Vb: officieel publicatieblad van wetgeving , het vonnis of juridisch tijdschrift.
➔ Wetgeving, RS en RL zijn geschreven bronnen van het recht.
- Is de wetgeving niet neergeschreven -> kan men niet van wetgeving spreken.
- Niet-geschreven bronnen van het recht = niet-instrumentele bron.
● Het geschreven karakter is geen noodzakelijke voorwaarde voor de geldigheid of het bestaan
ervan.
● Niet-geschreven bronnen kunnen worden opgezocht en gevonden maar niet in een op zichzelf
bestaand instrument.
● Gewoonterecht en algemene rechtsbeginselen.
● Bestaan kan worden teruggevonden in geschreven bronnen.
, 2.2 Geschreven en gepubliceerde bronnen van het recht
- Rechtsbron moet geschreven zijn:
● Soms geschreven bron die niet hoef te worden gepubliceerd ( vb: vonnis van vrederechter ).
● Rechtspraak: geschreven bron, moet in beginsel ( zijn uitzonderingen op ) niet gepubliceerd.
➔ Rechtspraak: enkel bindend ten aanzien van de partijen in het geding ( inter partes ).
➔ Uitzondering: verplichte publicatie van arresten van het Grondwettelijk Hof in het BS.
● Rechtsleer: geschreven bron en wordt meestal gepubliceerd.
- Rechtsbron moet zijn gepubliceerd:
● Soms moet een geschreven bron worden gepubliceerd ( vb: wet of uitspraken van het
Grondwettelijk Hof ).
● Wetgeving: enige instrumentele bron die in beginsel altijd gepubliceerd moet worden.
Wet pas van kracht na bekendmaking BS.
● Rechtsleer: geschreven bron en wordt meestal gepubliceerd
2.3 Bindende en gezaghebbende bronnen van het recht
- Bindende bronnen van het recht:
● Bron van recht die bindt, hetzij iedereen (in geval van wetgeving, gewoonterecht en
algemene rechtsbeginselen) hetzij enkel de betrokken partijen (bij een overeenkomst)
door het bestaan en de inhoud van een rechtsbron gebonden zijn.
➔ Gewoonterecht, wetgeving en algemene rechtsbeginselen: bindend voor iedereen
( erga omnes ).
➔ Overeenkomst of contract: bindend voor betrokken partijen.
- Niet bindend = gezaghebbende bronnen van het recht:
● Heeft feitelijk gezag maar geen bindend karakter, men kan er rekening mee houden maar is
niet verplicht.
● Niet-naleving is ook geen sanctie.
● Rechtspraak en RL.
➔ RS= bindend voor betrokken partijen ( inter partes en erga omnes ).
● Uitzonderingen op de niet-bindende kracht van gerechtelijke uitspraken.
➔ Arresten van het GwH waarbij wetgevende normen vernietigd worden gelden erga
omnes ( moet dus gepubliceerd worden in BS met oog op bekendmaking ).
➔ Vernietigingsarresten van Raad v State hebben ook een bindende kracht maar
moeten niet steeds bekendgemaakt worden.
● OPM: Rechtscolleges kunnen rekening houden met vroegere uitspraken van een hoger
rechtscollege waardoor jurisprudentie ( vaste RS ) kan ontstaan.
2.4 Gedrukte en elektronische vindplaatsen en hulpmiddelen
- Verschillende media waarin rechtsbronnen teruggevonden kunnen worden.
- Gedrukte vindplaatsen (vb. tijdschrift, wetboeken, kranten,…).
- Elektronische vindplaatsen (vb. online databanken, websites,..).
- Eenzelfde bron kan via gedrukte als via elektronische vindplaatsen worden gevonden.
2.5 Officiële en officieuze publicaties van RS en wetgeving
- Officiële publicatie van wetgeving:
