Inleiding in de criminologie
1. Wat bestudeert de criminologie?
C in de maatschappij en oorzaken en drijfveren ervan
Het slachtofferschap
Het strafrechtelijk beleid
Evaluatie vh strafrechtelijk beleid
C is het resultaat vn verschillende constructieprocessen en men gaat ook deze
processen bestuderen
2. Wat is criminologie?
Criminologie ontwikkelde zich als mix vn disciplines en onderzoeksobjecten, bekeken
vanuit vss denkbeelden
->Heeft geen materieel en formeel voorwerp dus veel vage definities
- Bastard science (Sellin)
- Rendezvous subject (Downes)
- Strange beast (Newburn)
geen formeel voorwerp: geen eigen invalshoek, mr doet beroep op inzichten +
theorieën en geg. uit vele andere sociale wetenschappen bv. sociologie criminologie is
intrinsiek multi- en interdisciplinair
Garland, 2 hoofdkenmerken vr criminologie:
1. Een empirisch gegronde, wetenschappelijke aanpak
2. Focus op C
2 grote projecten (Garland);
1. Het Lombrosiaanse project = fundamenteel onderzoek gericht op de oorzaken van C
(praktijkgericht)
grondlegger van criminologie als moderne wetenschap
1e die op een systematische manier onderzoek ging doen
vooral kennis krijgen over C, niet bedoeling invloed te hebben op beleid
2. Het gouvernementele project = praktische aanpak om strafrechtsysteem te
ondersteunen (wetenschappelijk)
->advies geven aan OH bv. verandering vd regels
↳ dr de verbinding vn deze 2 projecten is de criminologie ontstaan
3. Definiëring
Sutherland (1937)
Def. criminologie = de studie vh proces van wetgeving, wetovertreding &
wetsaannamen
- Te breed: geen specifieke focus op strafrecht, geen focus op andere wetten
- Te smal: geen aandacht vr sociale reacties op C
Bv. In het verleden werd homoseksualiteit gecriminaliseerd mr nu niet meer
Definitie prof;
De studie vn gedragingen en activiteiten die gecriminaliseerd zijn of als schadelijk/deviant
worden ervaren (incl. hun actoren en oorzaken), de (de-)criminalisering, controle en
preventie ervan en de andere maatschappelijke reacties erop
, Einddoel; schadebeperking in brede zin (vr slachtoffers, daders en maatschappij)
3 hoofdthema’s;
1. Onderzoek nr C/daders, onveiligheid, hun oorzaken en gevolgen
2. Onderzoek nr de processen van (de-)criminalisering
3. Onderzoek nr het criminaliteitsbeleid en maatschappelijke reacties op C
4. Verschillende methodes, uitgangspunten en aanpak
Afhankelijk vd onderzoeksvraag varieert:
De onderzoeksmethoden
o Kwantitatief vs kwalitatief
De relatieve ontologische en epistemologische uitgangspunten
De onderzoeksaanpak
o Beschrijvend
o Verklarend
o Evaluerend/toetsend
o Adviserend/voorschrijvend
5. Criminologie: een huis met vele kamers
Vanuit onderzoek; vanuit meerdere
Onderzoeksthema’s
Disciplines
Paradigma’s
Onderzoeksmethodes
Op de arbeidsmarkt: er zijn meerdere domeinen waar je terecht kan als criminoloog
en dus ook meerdere types van functies
Hoodstuk 1: wat is criminaliteit en wat is criminologie?
1. Het materiele voorwerp vd criminologie: ‘criminaliteit’
Bij de beschrijving van wetenschapsdomein wordt klassiek onderscheid gemaakt tussen:
Materieel voorwerp het voorwerp/studiematerie vd wetensch. analyse of
wetenschapsbeoefening
Formeel voorwerp de wijze waarop de wetenschap wordt gedreven: de methode
en de daarmee samenhangend nr de achterliggende theorie
een wetenschap slechts discipline genoemd als ze zowel over een eigen formeel als
materieel voorwerp beschikt
De criminologie bestudeert
1) Het fenomeen C en onveligheid, met inbegrip vd fenomenologie (kwanti &
kwalitatieve vormgeving) ervan en de samenhang met sociaal-structurele en individu
gebonden kenmerken
2) De processen vn benoeming vn C -> wrm en hoe bepaalde vormen van gedrag
gecriminaliseerd/gepenaliseerd worden en andere niet, of juist gedecriminaliseerd
3) De wijze waarop samenleving tegen deze C ageert via preventie, repressie, bestraffing
en nazorg, bv door gevangeniswezen
Verschillende deelaspecten vormen criminologische deeldomeinen;
, - Criminografie = geeft statische en kwalitatieve beschrijving vd C
- Etiologische criminologie = bestudeert oorzaken vn C en onveiligheid, gaat op zoek nr
verklaringen
- Rechtssociologie = beschrijft de processen van criminalisering en decriminalisering
- Penologie = bestudeert de toepassing van straffen als antwoord op C
- Politiestudies of politiewetenschappen = bestuderen het functioneren vd politie
- Preventie = bestudeert hoe C te voorkomen
- Victimologie = focust op het slachtoffer(schap)
1.1. ‘Criminaliteit’ in wezen betwist?
‘criminaliteit’ als leitmotiv fungeert binnen criminologie en strafrecht
academici geraken er niet overeen hoe dit te definieren
Het concept ‘criminaliteit’ is ‘in wezen betwist’ (Gallie, 1956)
Wou hiermee bepaalde concepten omschrijven die in abstracte en theorethische
termen worden aangenomen omdat ze normatief en complex zijn
o Normatief; inherent verbonden met morele waarden, het concept C moet
voortvloeien uit politieke en morele keuzes
o ->term ‘criminaliteit’ in dagelijks leven gebruikt om wantrouwen weer te
geven, zaken af te keuren
o Complex; men kan nr C kijken vanuit verschillende standpunten zoals
perspectief moraliteit, media -> moeilijk om kern vd zaken te zien
Strafrechtelijke definities van C stellen een ‘anker’ (houvast)
->Maar enkel op mechanische wijze
o Basisdefinitie: C is “een daad/nalatigheid die wordt beschouwd als een
misdrijf dat wordt bestraft via het strafrecht”
->veel criminologen vertrekken vanuit deze def. mr weten nog niet wrm
bepaalde gedragingen gecriminaliseerd zijn
1.2. De legalistische def. van C, de beperkingen ervan en de constructivistische
reacties erop
Legalistische definitie van C
Oxford dictionary: daad/nalatigheid beschouwd als misdrijf en bestraft via het recht
Voordeel: helderheid
Voldoet niet om meerdere redenen
Beperkingen van strafrechtelijke definities van C;
- Gaan niet dieper in op ware aard van C
->geeft enkel aan dat een misdrijf een misdrijf is omdat het strafrecht dit zo
vooropstelt
- Strafrechtelijke definities zijn dynamisch
->kunnen verschillen over tijd en gedragingen kunnen gecriminaliseerd/
gedecriminaliseerd worden, waarbij bepaalde misdrijven op bepaald ogenblik uit het
strafwetboek kunnen verdwijnen (bv. overspel)
- Niet steeds duidelijk
Geen duidelijke grenzen tussen criminele feiten
Bv. zowel via strafrechtelijke als via civiel rechtelijke procedure behandeld
- Verschillen tussen landen
, Vb op gebied van cannabis (in sommige landen illegaal, anderen doen aan legalisering
en regulering)
- Soms strafrechtelijke def. schadelijke activiteiten vd ‘machtigen’ (personen, bedrijven,
overheden) te verwaarlozen/negeren
- Gedragingen voordelig vr sociale vooruitgang
Bv. Martin Luther king meerdere keren aangehouden en veroordeeld tot
gevangenisstraf vr zijn rol in de burgerrechtenbeweging
->Ondanks deze (en andere) beperkingen volgen de meeste positivisten zonder meer
strafrechtelijke definities
Hulsman: “criminologie kent geen ontologische realiteit”
C ligt niet ad basis vh strafrechtelijk beleid, mr is het product van
->verder uitgediept dr postmodernisten die nadruk hebben gelegd op de ‘discursieve’ (of
‘onsamenhangende’) creatie van ‘C’.
->gaan ervan uit dat er enkel ‘kleine’, ‘persoonlijke’ waarheden zijn: percepties gevormd dr
iemands culturele of sociale achtergrond
Andere problemen met strafrechtelijke definities;
Burgers/experten weten niet precies wat crimineel is
->bijdrage dr: snelle tempo waarin verschillende jurisdicties nieuwe
strafbaarstellingen uitvaardigen
Volgens Stuntz (2001) omvat strafrecht 2 verschillende onderdelen
1. Een beperkt aantal ‘kernmisdrijven’
2. Al de rest dat in het strafrecht is opgenomen
->vaak gefocust op het 1e , terwijl 2e de strafwetboeken overheerst
Slechts klein aantal vd nieuw toegevoegde vergrijpen ook daadwerkelijk op geregelde
basis/consistente wijze gehandhaafd vergroot kloof tss de formele criminalisering
en de daadwerkelijke (substantieve) handhaving
Onmogelijk om het strafrecht op inhoudelijke wijze te definieren
->dr uitvoerige en snelgroeiende corpus vh strafrecht
Ashworth (2000): strafrecht = ‘een verloren zaak vanuit principieel oogpunt’
EHRM (Europees Hof vr de rechten vd Mens) gebruikt enkel formele en
procedurele bepalingen om strafrecht vh burgerlijk recht te onderscheiden
Zonder strafrecht geen C?
Strict genomen niet dr het strafrecht als misdrijf gezien mr behoort toch tot de criminologie
‘deviant’
Specifieke problemen vr het criminologisch onderzoek:
Veel strikt niet ‘crimineel’ mr mogelijks relevant vr een criminologische analyse, onder meer
omdat ze bedreigend overkomen en de onveiligheidsgevoelens aanwakkeren
Bv. Rondhangende jongeren, ze doen niks dat tegen de wet in gaat mr kan toch bedreigend
overkomen vr de bewoners daar
->deze overlast is een belangrijk criminologisch onderzoeksthema
Onderscheid tss strafrechtelijke categorieen =/ steeds criminologisch relevant en
criminologisch relevante categorieen worden in het strafrecht soms samengevoegd
1. Wat bestudeert de criminologie?
C in de maatschappij en oorzaken en drijfveren ervan
Het slachtofferschap
Het strafrechtelijk beleid
Evaluatie vh strafrechtelijk beleid
C is het resultaat vn verschillende constructieprocessen en men gaat ook deze
processen bestuderen
2. Wat is criminologie?
Criminologie ontwikkelde zich als mix vn disciplines en onderzoeksobjecten, bekeken
vanuit vss denkbeelden
->Heeft geen materieel en formeel voorwerp dus veel vage definities
- Bastard science (Sellin)
- Rendezvous subject (Downes)
- Strange beast (Newburn)
geen formeel voorwerp: geen eigen invalshoek, mr doet beroep op inzichten +
theorieën en geg. uit vele andere sociale wetenschappen bv. sociologie criminologie is
intrinsiek multi- en interdisciplinair
Garland, 2 hoofdkenmerken vr criminologie:
1. Een empirisch gegronde, wetenschappelijke aanpak
2. Focus op C
2 grote projecten (Garland);
1. Het Lombrosiaanse project = fundamenteel onderzoek gericht op de oorzaken van C
(praktijkgericht)
grondlegger van criminologie als moderne wetenschap
1e die op een systematische manier onderzoek ging doen
vooral kennis krijgen over C, niet bedoeling invloed te hebben op beleid
2. Het gouvernementele project = praktische aanpak om strafrechtsysteem te
ondersteunen (wetenschappelijk)
->advies geven aan OH bv. verandering vd regels
↳ dr de verbinding vn deze 2 projecten is de criminologie ontstaan
3. Definiëring
Sutherland (1937)
Def. criminologie = de studie vh proces van wetgeving, wetovertreding &
wetsaannamen
- Te breed: geen specifieke focus op strafrecht, geen focus op andere wetten
- Te smal: geen aandacht vr sociale reacties op C
Bv. In het verleden werd homoseksualiteit gecriminaliseerd mr nu niet meer
Definitie prof;
De studie vn gedragingen en activiteiten die gecriminaliseerd zijn of als schadelijk/deviant
worden ervaren (incl. hun actoren en oorzaken), de (de-)criminalisering, controle en
preventie ervan en de andere maatschappelijke reacties erop
, Einddoel; schadebeperking in brede zin (vr slachtoffers, daders en maatschappij)
3 hoofdthema’s;
1. Onderzoek nr C/daders, onveiligheid, hun oorzaken en gevolgen
2. Onderzoek nr de processen van (de-)criminalisering
3. Onderzoek nr het criminaliteitsbeleid en maatschappelijke reacties op C
4. Verschillende methodes, uitgangspunten en aanpak
Afhankelijk vd onderzoeksvraag varieert:
De onderzoeksmethoden
o Kwantitatief vs kwalitatief
De relatieve ontologische en epistemologische uitgangspunten
De onderzoeksaanpak
o Beschrijvend
o Verklarend
o Evaluerend/toetsend
o Adviserend/voorschrijvend
5. Criminologie: een huis met vele kamers
Vanuit onderzoek; vanuit meerdere
Onderzoeksthema’s
Disciplines
Paradigma’s
Onderzoeksmethodes
Op de arbeidsmarkt: er zijn meerdere domeinen waar je terecht kan als criminoloog
en dus ook meerdere types van functies
Hoodstuk 1: wat is criminaliteit en wat is criminologie?
1. Het materiele voorwerp vd criminologie: ‘criminaliteit’
Bij de beschrijving van wetenschapsdomein wordt klassiek onderscheid gemaakt tussen:
Materieel voorwerp het voorwerp/studiematerie vd wetensch. analyse of
wetenschapsbeoefening
Formeel voorwerp de wijze waarop de wetenschap wordt gedreven: de methode
en de daarmee samenhangend nr de achterliggende theorie
een wetenschap slechts discipline genoemd als ze zowel over een eigen formeel als
materieel voorwerp beschikt
De criminologie bestudeert
1) Het fenomeen C en onveligheid, met inbegrip vd fenomenologie (kwanti &
kwalitatieve vormgeving) ervan en de samenhang met sociaal-structurele en individu
gebonden kenmerken
2) De processen vn benoeming vn C -> wrm en hoe bepaalde vormen van gedrag
gecriminaliseerd/gepenaliseerd worden en andere niet, of juist gedecriminaliseerd
3) De wijze waarop samenleving tegen deze C ageert via preventie, repressie, bestraffing
en nazorg, bv door gevangeniswezen
Verschillende deelaspecten vormen criminologische deeldomeinen;
, - Criminografie = geeft statische en kwalitatieve beschrijving vd C
- Etiologische criminologie = bestudeert oorzaken vn C en onveiligheid, gaat op zoek nr
verklaringen
- Rechtssociologie = beschrijft de processen van criminalisering en decriminalisering
- Penologie = bestudeert de toepassing van straffen als antwoord op C
- Politiestudies of politiewetenschappen = bestuderen het functioneren vd politie
- Preventie = bestudeert hoe C te voorkomen
- Victimologie = focust op het slachtoffer(schap)
1.1. ‘Criminaliteit’ in wezen betwist?
‘criminaliteit’ als leitmotiv fungeert binnen criminologie en strafrecht
academici geraken er niet overeen hoe dit te definieren
Het concept ‘criminaliteit’ is ‘in wezen betwist’ (Gallie, 1956)
Wou hiermee bepaalde concepten omschrijven die in abstracte en theorethische
termen worden aangenomen omdat ze normatief en complex zijn
o Normatief; inherent verbonden met morele waarden, het concept C moet
voortvloeien uit politieke en morele keuzes
o ->term ‘criminaliteit’ in dagelijks leven gebruikt om wantrouwen weer te
geven, zaken af te keuren
o Complex; men kan nr C kijken vanuit verschillende standpunten zoals
perspectief moraliteit, media -> moeilijk om kern vd zaken te zien
Strafrechtelijke definities van C stellen een ‘anker’ (houvast)
->Maar enkel op mechanische wijze
o Basisdefinitie: C is “een daad/nalatigheid die wordt beschouwd als een
misdrijf dat wordt bestraft via het strafrecht”
->veel criminologen vertrekken vanuit deze def. mr weten nog niet wrm
bepaalde gedragingen gecriminaliseerd zijn
1.2. De legalistische def. van C, de beperkingen ervan en de constructivistische
reacties erop
Legalistische definitie van C
Oxford dictionary: daad/nalatigheid beschouwd als misdrijf en bestraft via het recht
Voordeel: helderheid
Voldoet niet om meerdere redenen
Beperkingen van strafrechtelijke definities van C;
- Gaan niet dieper in op ware aard van C
->geeft enkel aan dat een misdrijf een misdrijf is omdat het strafrecht dit zo
vooropstelt
- Strafrechtelijke definities zijn dynamisch
->kunnen verschillen over tijd en gedragingen kunnen gecriminaliseerd/
gedecriminaliseerd worden, waarbij bepaalde misdrijven op bepaald ogenblik uit het
strafwetboek kunnen verdwijnen (bv. overspel)
- Niet steeds duidelijk
Geen duidelijke grenzen tussen criminele feiten
Bv. zowel via strafrechtelijke als via civiel rechtelijke procedure behandeld
- Verschillen tussen landen
, Vb op gebied van cannabis (in sommige landen illegaal, anderen doen aan legalisering
en regulering)
- Soms strafrechtelijke def. schadelijke activiteiten vd ‘machtigen’ (personen, bedrijven,
overheden) te verwaarlozen/negeren
- Gedragingen voordelig vr sociale vooruitgang
Bv. Martin Luther king meerdere keren aangehouden en veroordeeld tot
gevangenisstraf vr zijn rol in de burgerrechtenbeweging
->Ondanks deze (en andere) beperkingen volgen de meeste positivisten zonder meer
strafrechtelijke definities
Hulsman: “criminologie kent geen ontologische realiteit”
C ligt niet ad basis vh strafrechtelijk beleid, mr is het product van
->verder uitgediept dr postmodernisten die nadruk hebben gelegd op de ‘discursieve’ (of
‘onsamenhangende’) creatie van ‘C’.
->gaan ervan uit dat er enkel ‘kleine’, ‘persoonlijke’ waarheden zijn: percepties gevormd dr
iemands culturele of sociale achtergrond
Andere problemen met strafrechtelijke definities;
Burgers/experten weten niet precies wat crimineel is
->bijdrage dr: snelle tempo waarin verschillende jurisdicties nieuwe
strafbaarstellingen uitvaardigen
Volgens Stuntz (2001) omvat strafrecht 2 verschillende onderdelen
1. Een beperkt aantal ‘kernmisdrijven’
2. Al de rest dat in het strafrecht is opgenomen
->vaak gefocust op het 1e , terwijl 2e de strafwetboeken overheerst
Slechts klein aantal vd nieuw toegevoegde vergrijpen ook daadwerkelijk op geregelde
basis/consistente wijze gehandhaafd vergroot kloof tss de formele criminalisering
en de daadwerkelijke (substantieve) handhaving
Onmogelijk om het strafrecht op inhoudelijke wijze te definieren
->dr uitvoerige en snelgroeiende corpus vh strafrecht
Ashworth (2000): strafrecht = ‘een verloren zaak vanuit principieel oogpunt’
EHRM (Europees Hof vr de rechten vd Mens) gebruikt enkel formele en
procedurele bepalingen om strafrecht vh burgerlijk recht te onderscheiden
Zonder strafrecht geen C?
Strict genomen niet dr het strafrecht als misdrijf gezien mr behoort toch tot de criminologie
‘deviant’
Specifieke problemen vr het criminologisch onderzoek:
Veel strikt niet ‘crimineel’ mr mogelijks relevant vr een criminologische analyse, onder meer
omdat ze bedreigend overkomen en de onveiligheidsgevoelens aanwakkeren
Bv. Rondhangende jongeren, ze doen niks dat tegen de wet in gaat mr kan toch bedreigend
overkomen vr de bewoners daar
->deze overlast is een belangrijk criminologisch onderzoeksthema
Onderscheid tss strafrechtelijke categorieen =/ steeds criminologisch relevant en
criminologisch relevante categorieen worden in het strafrecht soms samengevoegd
