PSYCHOLOGIE EN RECHTSPSYCHOLOGIE
INTRODUCTIE
WAT?
‘Psychologie = Studie van geest en gedrag’
• Een van de belangrijke thema’s die bestudeerd werden in de psychologie is hoe mensen
waarnemen
• Zowel mentale als voortuitwendigde deel van het menselijk gedrag
FILMFRAGMENTEN:
Belangrijk onderdeel is hoe goed mensen kunnen waarnemen. Dit testen we a.d.h.v. volgende
fragmenten:
Fragment 1: Selective attention
https://www.youtube.com/watch?v=vJG698U2Mvo&ab_channel=DanielSimons
Je telt hoevaak de basketbalspelers in een witte outift de bal naar elkaar passen. Je bent hier zo
intensief mee bezig dat je niet merkt dat er halfweg iemand passeert die in een gorilla is verkleedt.
We hebben selectieve aandacht: We richten onze aandacht op iets specifiek, waardoor we andere
zaken niet meer opmerken.
Fragment 2: Change blindness
https://www.youtube.com/watch?v=ubNF9QNEQLA
Je bent gefocust op wat er gebeurt en wat er gezegd wordt in de ruimte, waardoor je niet doorhebt
dat er gedurende de video 21 veranderingen worden aangebracht in het decor.
We hebben change blindness: Wij zijn blind voor veranderingen die zich in onze omgeving
afspelen.
Wat leert ons dit?
• Mensen zijn niet zo’n goede waarnemers, ook al denken ze soms van wel.
• Oorzaak: De realiteit waarin we leven is zo complex dat we niet alles kunnen waarnemen.
Zijn ‘selective attention’ en ‘change blindness’ problematisch?
Dit zijn twee perceptuele vertekeningen die ook betekenen dat ons geheugen niet feilloos is. In ons
dagelijks leven hoeft dat niet altijd een probleem te zijn, maar wanneer een getuige van een
misdrijf informatie aan de politie verstrekt, kan dat (verregaande) negatieve gevolgen hebben. Je
kan nl. informatie gaan verschaffen aan de politie die mogelijk niet correct is.
Pagina 1 van 144
Eliza Nielandt 2025
,WAT BETEKENT DIT CONCREET VOOR HET VAK ‘INLEIDING IN DE PSYCHOLOGIE EN
RECHTSPSYCHOLOGIE’?
• Psychologie: Hoe mensen waarnemen en herinneringen construeren is het voorwerp van
studie van de psychologie.
• Rechtspsychologie: Op deze inzichten (van bovenstaande) wordt in de rechtspsychologie
voortgebouwd wanneer onderzocht wordt hoe betrouwbaar getuigen zijn.
➔ We gebruiken psychologische inzichten en passen die toe op een strafrechtelijke context
➔ Gevolg: Dit vak is opgesplitst in 2 delen: Psychologie en rechtspsychologie
Pagina 2 van 144
Eliza Nielandt 2025
,TOELICHTING EXAMEN
OVERZICHT LEERSTOF
I. Handboek (8ste editie) – Hoofdstukken:
• Hoofdstuk 1: Geest, gedrag en psychologische wetenschap
• Hoofdstuk 4: Leren
• Hoofdstuk 5: Geheugen
o Valt weg: Pagina 180 onderaan tot 184 kernvraag 5.3
• Hoofdstuk 11: Sociale psychologie
• Hoofdstuk 12: Psychische stoornissen
Geen leerstof: Doe het zelf, psychologische kwesties (tenzij opgenomen in de colleges.
II. Reader Rechtspsychologie
Artikelen op BB. De artikelen zijn te kennen leerstof m.u.v. concrete percentages (wel richting van
verbanden kennen), data, namen, forumes, …
III. Slides/nota’s colleges
Let op! In colleges kan o.w.v. tijdsbeperking niet de volledige tekst worden behandeld, maar zullen
steeds de grote lijnen aan bod komen aangevuld met andere voorbeelden, beeldmaterialen,
oefeningen, etc.
Het volledige hoofdstuk/tekst reader is evenwel leerstof.
VORM
• Schriftelijk examen, geen monderlinge toelichting
• 3u
• Gesloten boek
• 4 open vragen (40 punten)
o 4 grote vragen, verdeeld in deelvragen
• Per rij in de tabel mag je 1 regel schrijven (# 1 zin).
• Fout/vergissing = Volledige ruimte doorstrepen en dan mag je op de achterzijde het
correcte antwoord schrijven, maar dit mag slechts evenveel zijn als de initiële
antwoordruimte.
• Je krijgt meer ruimte ter beschikking dan eigenlijk noodzakelijk.
• Bij enkele open vragen zijn er meerdere antwoorden mogelijk.
• Soort vragen: Kennis-, inzichts- en toepassingsvragen.
• In 1 vraag kan er iets gevraagd worden dat afkomstig is uit verschillende delen van de
cursus.
• ! Wordt er gevraagd om ‘een voorbeeld’ dan mag dit ook een voorbeeld uit de les
zijn, wanneer er gevraagd wordt om ‘een eigen voorbeeld’ mag dit geen
voorbeeld zijn dat aan bod kwam in de les of afkomstig is uit het boek of teksten.
• ! Al hetgeen dat ‘teveel’ wordt geschreven (lees: buiten de voorziene antwoord-
ruimte) wordt niet bekeken voor de verbetering van het examen!
Zie Blackboard voor aanvullende informatie.
Pagina 3 van 144
Eliza Nielandt 2025
, Pagina 4 van 144
Eliza Nielandt 2025
,DEEL 1: INLEIDING IN DE PSYCHOLOGIE ALS
WETENSCHAP
INLEIDING IN DE PSYCHOLOGIE EN DE RECHTSPSYCHOLOGIE
1. WAT IS PSYCHOLOGIE?
Combinatie van ‘Psyche’ en ‘Logos’
Omschrijving psychologie: Wetenschap die aard en mogelijke oorzaken bestudeert van
gevoelend, opvattingen, wensen en gedragingen van mensen → Breed domein → Specialisaties
(deelgebieden)
Psychologie ≠ Psychiatrie
• Klinische psychologie: Vanuit gedragskundige benadering → Gedrag wijzigen zodat
functioneren cliënt verbetert en welzijn vergroot
• Psychiater: Niet hetzelfde! Een psychiater gaat kijken of er mogelijks een psychische
stoornis aanwezig is en gaat vervolgens deze ook veranderen.
➔ Grote verschil: Psychiater kan vanuit medische achtergrond ook medicatie voorschrijven.
Dit is dus ook geen gedragskundige benadering, maar een medische benadering.
Lang verleden, korte geschiedenis
• Lang verleden: Huis-, tuin- en keukenpsychologie, pseudopsychologie
o Intuïtieve kennis: Intuïtief hebben we een idee over wat er normaal is en wat niet.
We hebben een bepaalde opvattingen over menselijk gedrag.
o Zoeken naar verklaringen zit ingebakken in de mens zelf omdat mensen moeite
hebben met onzekerheid en onduidelijkheid
o Pseudopsychologie = Huis, tuin en keukenpsychologie.
• Korte geschiedenis: Psychologie als wetenschap (1879)
o Psychologie als wetenschap: Op een objectieve manier gegevens verzamelen om
tot een inzicht te komen. → Objectieve en verifieerbare inzichten vereist om te
kunnen spreken van een wetenschap.
o Reden: Intuïtieve kennis leidt vaak tot verkeerde conclusies en benadering omdat
deze niet steeds correct gebleven zijn.
Bij experimentele psychologie staat onderzoek centraal.
Pagina 5 van 144
Eliza Nielandt 2025
,Bevat een inzicht pseudopsychologie of wetenschappelijke kennis?
• Kritisch denken vereist om onderscheid te maken: Onszelf een aantal vragen stellen over
het inzicht betreffende het menselijke gedrag.
• Wat is de bron van informatie?
o Waar komt de informatie vandaan? En indien het van een studie komt, gaat het
dan om een onafhankelijke studie?
o Bv.: soort noot ontstaan om te bepalen of een verdachte liegt wanneer die ontkent
bij bepaalde feiten betrokken te zijn.
• Is de informatie een extreme uitspraak of past die redelijk goed in de kennis die we reeds
hebben?
o Als iets te mooi is om waar te zijn, is het dat vaak ook
• Wat is het bewijs dat werd geleverd?
o Anekdotisch bewijs: Uit ervaring van een aantal mensen?
o Onderzoek waarbij men systematisch op zoek is gegaan om op neutrale en
objectieve manier op onderzoek te gaan om tot inzichten te komen (3 mensen die
iets meegemaakt hebben vs. 300 mensen → Groot verschil)
Is er een bias?
• Bias = Vertekening
o Emotionele bias = Eerder voortgaan op one gevoelend, minder op ons redeneren
o Confirmation bias = Bevestigingsbias = We hebben reeds een bepaald idee van hoe
we denken dat het in elkaar zit en we zoeken informatie die dat bevestigd. Indien
we tegenstrijdige informatie tegenkomen, zullen we geneigd zijn anders te
interpreteren of zelfs te negeren.
▪ Hetzelfde geldt voor de persoon die met de informatie is gekomen
o Expecting bias: In geval dat de onderzoeker het onderzoek stuurt naargelang zijn
eigen verwachtingen.
▪ Is de stelling er gekomen door het gebruik van je eigen ‘gezond verstand’?
Dan is dit niet voldoende, want is niet wetenschappelijk.
▪ Is enkel gezond verstand gebruikt, dan zullen we eerder intuïtieve
prefereren
• Input gebruikt om tot stelling te komen, is die dan voldoende ruim? Voldoet de psychologie
voldoende om hier inzichten over te verwerven of zijn er nog andere wetenschappen
vereist?
“Eerste indruk”
• Hoe snel?
o 0,2 seconden → Aantrekkelijkheid
o 30 seconden → Volledige eerste indruk
• Klopt die eerste indruk wel?
Verschillende manieren om psychologie te bedrijven: Experimentele, doceren, toegepaste
• Experimentele psychologie = De onderzoekspsychologie: De experimentele psychologen
zijn degene die doen aan wetenschappelijk onderzoek.
• Toegepaste psychologie: De toegepaste psychologen gaan hun kennis gaan toepassen in de
praktijk.
• Doceren: Docenten zijn alle personen die psychologie doceren in het kader van een
middelbare school, universiteit, in het kader van bepaalde therapievormen, in het kader
van coachingscomponenten, …
Pagina 6 van 144
Eliza Nielandt 2025
,Impact van de psychologie op het dagelijkse leven:
In het dagelijkse leven heeft de psychologie een grote impact …
• Supermarkt: Muziek tijdens winkelen, snoepjes aan de kassa, … →, Verkopers proberen zo
een invloed te hebben op het koopgedrag van de mensen
• Datingbureaus: Award Theory Of Attraction → Als mensen meer gelijkend zijn, zullen ze
elkaar ook aantrekkelijker vinden
• Onderwijs
o Hoe leren mensen vaardigheden het beste? Hoe leren mensen theorie het beste?
o Onderzoeken doen waar inzichten uit voortkomen en op basis hiervan theorieën
uitwerken
• …
Bekende voorbeelden uit het dagelijkse leven
• Déjà vu: Gevoel dat bepaald moment zich nog eens voordoet. Er gaat iets mis in de
volgorde waarbij we informatie opslaan. Normaal komt info eerst bij bewustzijn binnen en
nadien het beeld (context). Bij déjà vu is het andersom. Eerst beeld, en pas nadien komt
het in je bewustzijn.
• Goede voornemens met nieuwjaar? Mensen zijn niet geneigd hun gedrag aan te passen
(is evolutionair bepaald) waarvoor we niet de behoefte hebben ons gedrag steeds
aanpassen. We kunnen blijven handelen zoals we dat tot nu toe gewoon zijn.
• Vrije wil? De onderzoeker kon een seconde voordien al bepalen welke handeling de
onderzochte personen zouden stellen (links of rechts hand opsteken). O.b.v.
hersenactiviteit gaan we 7 tot 10 seconden voordat iemand een handeling stelt al bepalen
wat er zal gebeuren, Het brein bepaald dus meer dan we zouden denken en dus kunnen we
ons de vraag stellen of er wel zoiets bestaat als vrije wil.
• Hechting en relaties? Bv.: Bindingsangst (voorbeeld van een hechting)
o Hoe goed wij intieme relaties kunnen aangaan heeft te maken met onze hechting in
de eerste jaren/kinderjaren met onze ouders.
Waarom kan jij dit lezen?
Ozne hrnseeen mkaen van lsose en onvloleidge indurekkn een klppoend en bijegrpijelk gheeel. Daar zjin ze
heel geod in. Dit vboobrreld iullsterert dat. Je beirn wrekt als een rzanednsllee invmulachine die op bisas van
geebrkige infmoratie het plataje aotumtaisch en onbesuwt voor je inluvt. Als je de Ndedrlnadse taal beeerhst
dan sanp je nu vsat wat ik bdeeol. Als de zninen grmaamtiacal kolppen en de eretse en ltaastse ltteers op de
jiutse pelk satan dan kun je dit wraaaijnlchijk tcoh leezn. Hndaig tcoh.
➔ Hersenen onthouden woorden als totaalbeeld, niet als losse letters
➔ Makkelijker bij langere woorden want minder concurrentie (meer uniek)
Recent onderzoek:
• Gebruik marihuana op jonge leeftijd in relatie tot lange termijneffecten in de ontwikkeling
van de hersenen (volledige ontwikkeling?)
• Vrouwen meer autobiografische herinneringen dan mannen? (eerste autobiografische
herinneringen?)
o Vrouwen weten nog meer van hun kindertijd
o Mannen focussen meer op ruimtelijke aspecten, vrouwen gaan meer in op
tijdselementen
• Reisziekte bij bekijken 3D films te wijten aan zwakte van persoon?
• Relatie slaappatroon en resultaten studenten?
o Hoe stabieler je slaappatroon, hoe beter je prestaties
o Hoeveel uren slaap noodzakelijk voor een persoon, is afhankelijk van de persoon
o Elaboratie van verschillende delen: Ervoor zorgen dat nieuwe kennis, bestaande
kennis wordt.
Pagina 7 van 144
Eliza Nielandt 2025
, 2. PERSPECTIEVEN EN STROMINGEN
https://www.youtube.com/watch?v=CsxKcY 94EB4
6 belangrijke perspectieven binnen de psychologie: Biologisch, cognitief, behavioristisch, hele
persoon, ontwikkeling, sociocultureel
Elk perspectief heeft eigen idee/benaderingswijze van geestelijke processen en/of
gedragingen.
➔ Binnen de verschillende perspectieven kan je vaak nog verschillende stromingen
onderscheiden of een vroeg & modern perspectief
➔ Binnen elk perspectief is er een bepaalde focus, idee en benaderingswijze
1). Biologisch perspectief: Het lichaam kan apart van de geest worden bestudeerd
• Vroeg biologisch perspectief (Descartes):
o Scheiding lichaam en geest → Rationalisme (denken als enige middel om aan
wetenschap te doen) maar kritiek door empiristen (waarneming / ervaring) →
Lichaam als deel van een machine
o Rationalisme = Middel om aan wetenschap te doen door na te denken over
lichamelijke processen (zenuwstelsel, hormoonstelsel, hersenen, …)
▪ Lichaam wordt gezien als een deel van de machine, waardoor het lichaam
ook apart kan worden bestudeerd van de geest.
▪ Ook het gedrag etc. kan dus apart worden bestudeerd omdat ze een
biologische inbedding hebben in bv. het zenuwstelsel.
o Kritiek van empiristen: Je kan enkel onderzoek doen naar bv. die waargenomen
gedragingen
• Modern biologisch perspectief: Geen scheiding meer tussen lichaam en geest → Gedrag
komt voort uit lichamelijke toestand/achtergrond (lichamelijke achtergrond van
psychologische processen).
o Bv.: Serotonine, dopamine → De invloed van de hoeveelheid serotonine en
dopamine (neurotransmitters die ervoor zorgen dat je bv. een grotere drang hebt
naar avontuur). Naargelang hoe hoog je dosis is, zal dit een invloed hebben op je
gedrag (bv. aanzetten tot gevaarlijke sporen).
Pagina 8 van 144
Eliza Nielandt 2025
INTRODUCTIE
WAT?
‘Psychologie = Studie van geest en gedrag’
• Een van de belangrijke thema’s die bestudeerd werden in de psychologie is hoe mensen
waarnemen
• Zowel mentale als voortuitwendigde deel van het menselijk gedrag
FILMFRAGMENTEN:
Belangrijk onderdeel is hoe goed mensen kunnen waarnemen. Dit testen we a.d.h.v. volgende
fragmenten:
Fragment 1: Selective attention
https://www.youtube.com/watch?v=vJG698U2Mvo&ab_channel=DanielSimons
Je telt hoevaak de basketbalspelers in een witte outift de bal naar elkaar passen. Je bent hier zo
intensief mee bezig dat je niet merkt dat er halfweg iemand passeert die in een gorilla is verkleedt.
We hebben selectieve aandacht: We richten onze aandacht op iets specifiek, waardoor we andere
zaken niet meer opmerken.
Fragment 2: Change blindness
https://www.youtube.com/watch?v=ubNF9QNEQLA
Je bent gefocust op wat er gebeurt en wat er gezegd wordt in de ruimte, waardoor je niet doorhebt
dat er gedurende de video 21 veranderingen worden aangebracht in het decor.
We hebben change blindness: Wij zijn blind voor veranderingen die zich in onze omgeving
afspelen.
Wat leert ons dit?
• Mensen zijn niet zo’n goede waarnemers, ook al denken ze soms van wel.
• Oorzaak: De realiteit waarin we leven is zo complex dat we niet alles kunnen waarnemen.
Zijn ‘selective attention’ en ‘change blindness’ problematisch?
Dit zijn twee perceptuele vertekeningen die ook betekenen dat ons geheugen niet feilloos is. In ons
dagelijks leven hoeft dat niet altijd een probleem te zijn, maar wanneer een getuige van een
misdrijf informatie aan de politie verstrekt, kan dat (verregaande) negatieve gevolgen hebben. Je
kan nl. informatie gaan verschaffen aan de politie die mogelijk niet correct is.
Pagina 1 van 144
Eliza Nielandt 2025
,WAT BETEKENT DIT CONCREET VOOR HET VAK ‘INLEIDING IN DE PSYCHOLOGIE EN
RECHTSPSYCHOLOGIE’?
• Psychologie: Hoe mensen waarnemen en herinneringen construeren is het voorwerp van
studie van de psychologie.
• Rechtspsychologie: Op deze inzichten (van bovenstaande) wordt in de rechtspsychologie
voortgebouwd wanneer onderzocht wordt hoe betrouwbaar getuigen zijn.
➔ We gebruiken psychologische inzichten en passen die toe op een strafrechtelijke context
➔ Gevolg: Dit vak is opgesplitst in 2 delen: Psychologie en rechtspsychologie
Pagina 2 van 144
Eliza Nielandt 2025
,TOELICHTING EXAMEN
OVERZICHT LEERSTOF
I. Handboek (8ste editie) – Hoofdstukken:
• Hoofdstuk 1: Geest, gedrag en psychologische wetenschap
• Hoofdstuk 4: Leren
• Hoofdstuk 5: Geheugen
o Valt weg: Pagina 180 onderaan tot 184 kernvraag 5.3
• Hoofdstuk 11: Sociale psychologie
• Hoofdstuk 12: Psychische stoornissen
Geen leerstof: Doe het zelf, psychologische kwesties (tenzij opgenomen in de colleges.
II. Reader Rechtspsychologie
Artikelen op BB. De artikelen zijn te kennen leerstof m.u.v. concrete percentages (wel richting van
verbanden kennen), data, namen, forumes, …
III. Slides/nota’s colleges
Let op! In colleges kan o.w.v. tijdsbeperking niet de volledige tekst worden behandeld, maar zullen
steeds de grote lijnen aan bod komen aangevuld met andere voorbeelden, beeldmaterialen,
oefeningen, etc.
Het volledige hoofdstuk/tekst reader is evenwel leerstof.
VORM
• Schriftelijk examen, geen monderlinge toelichting
• 3u
• Gesloten boek
• 4 open vragen (40 punten)
o 4 grote vragen, verdeeld in deelvragen
• Per rij in de tabel mag je 1 regel schrijven (# 1 zin).
• Fout/vergissing = Volledige ruimte doorstrepen en dan mag je op de achterzijde het
correcte antwoord schrijven, maar dit mag slechts evenveel zijn als de initiële
antwoordruimte.
• Je krijgt meer ruimte ter beschikking dan eigenlijk noodzakelijk.
• Bij enkele open vragen zijn er meerdere antwoorden mogelijk.
• Soort vragen: Kennis-, inzichts- en toepassingsvragen.
• In 1 vraag kan er iets gevraagd worden dat afkomstig is uit verschillende delen van de
cursus.
• ! Wordt er gevraagd om ‘een voorbeeld’ dan mag dit ook een voorbeeld uit de les
zijn, wanneer er gevraagd wordt om ‘een eigen voorbeeld’ mag dit geen
voorbeeld zijn dat aan bod kwam in de les of afkomstig is uit het boek of teksten.
• ! Al hetgeen dat ‘teveel’ wordt geschreven (lees: buiten de voorziene antwoord-
ruimte) wordt niet bekeken voor de verbetering van het examen!
Zie Blackboard voor aanvullende informatie.
Pagina 3 van 144
Eliza Nielandt 2025
, Pagina 4 van 144
Eliza Nielandt 2025
,DEEL 1: INLEIDING IN DE PSYCHOLOGIE ALS
WETENSCHAP
INLEIDING IN DE PSYCHOLOGIE EN DE RECHTSPSYCHOLOGIE
1. WAT IS PSYCHOLOGIE?
Combinatie van ‘Psyche’ en ‘Logos’
Omschrijving psychologie: Wetenschap die aard en mogelijke oorzaken bestudeert van
gevoelend, opvattingen, wensen en gedragingen van mensen → Breed domein → Specialisaties
(deelgebieden)
Psychologie ≠ Psychiatrie
• Klinische psychologie: Vanuit gedragskundige benadering → Gedrag wijzigen zodat
functioneren cliënt verbetert en welzijn vergroot
• Psychiater: Niet hetzelfde! Een psychiater gaat kijken of er mogelijks een psychische
stoornis aanwezig is en gaat vervolgens deze ook veranderen.
➔ Grote verschil: Psychiater kan vanuit medische achtergrond ook medicatie voorschrijven.
Dit is dus ook geen gedragskundige benadering, maar een medische benadering.
Lang verleden, korte geschiedenis
• Lang verleden: Huis-, tuin- en keukenpsychologie, pseudopsychologie
o Intuïtieve kennis: Intuïtief hebben we een idee over wat er normaal is en wat niet.
We hebben een bepaalde opvattingen over menselijk gedrag.
o Zoeken naar verklaringen zit ingebakken in de mens zelf omdat mensen moeite
hebben met onzekerheid en onduidelijkheid
o Pseudopsychologie = Huis, tuin en keukenpsychologie.
• Korte geschiedenis: Psychologie als wetenschap (1879)
o Psychologie als wetenschap: Op een objectieve manier gegevens verzamelen om
tot een inzicht te komen. → Objectieve en verifieerbare inzichten vereist om te
kunnen spreken van een wetenschap.
o Reden: Intuïtieve kennis leidt vaak tot verkeerde conclusies en benadering omdat
deze niet steeds correct gebleven zijn.
Bij experimentele psychologie staat onderzoek centraal.
Pagina 5 van 144
Eliza Nielandt 2025
,Bevat een inzicht pseudopsychologie of wetenschappelijke kennis?
• Kritisch denken vereist om onderscheid te maken: Onszelf een aantal vragen stellen over
het inzicht betreffende het menselijke gedrag.
• Wat is de bron van informatie?
o Waar komt de informatie vandaan? En indien het van een studie komt, gaat het
dan om een onafhankelijke studie?
o Bv.: soort noot ontstaan om te bepalen of een verdachte liegt wanneer die ontkent
bij bepaalde feiten betrokken te zijn.
• Is de informatie een extreme uitspraak of past die redelijk goed in de kennis die we reeds
hebben?
o Als iets te mooi is om waar te zijn, is het dat vaak ook
• Wat is het bewijs dat werd geleverd?
o Anekdotisch bewijs: Uit ervaring van een aantal mensen?
o Onderzoek waarbij men systematisch op zoek is gegaan om op neutrale en
objectieve manier op onderzoek te gaan om tot inzichten te komen (3 mensen die
iets meegemaakt hebben vs. 300 mensen → Groot verschil)
Is er een bias?
• Bias = Vertekening
o Emotionele bias = Eerder voortgaan op one gevoelend, minder op ons redeneren
o Confirmation bias = Bevestigingsbias = We hebben reeds een bepaald idee van hoe
we denken dat het in elkaar zit en we zoeken informatie die dat bevestigd. Indien
we tegenstrijdige informatie tegenkomen, zullen we geneigd zijn anders te
interpreteren of zelfs te negeren.
▪ Hetzelfde geldt voor de persoon die met de informatie is gekomen
o Expecting bias: In geval dat de onderzoeker het onderzoek stuurt naargelang zijn
eigen verwachtingen.
▪ Is de stelling er gekomen door het gebruik van je eigen ‘gezond verstand’?
Dan is dit niet voldoende, want is niet wetenschappelijk.
▪ Is enkel gezond verstand gebruikt, dan zullen we eerder intuïtieve
prefereren
• Input gebruikt om tot stelling te komen, is die dan voldoende ruim? Voldoet de psychologie
voldoende om hier inzichten over te verwerven of zijn er nog andere wetenschappen
vereist?
“Eerste indruk”
• Hoe snel?
o 0,2 seconden → Aantrekkelijkheid
o 30 seconden → Volledige eerste indruk
• Klopt die eerste indruk wel?
Verschillende manieren om psychologie te bedrijven: Experimentele, doceren, toegepaste
• Experimentele psychologie = De onderzoekspsychologie: De experimentele psychologen
zijn degene die doen aan wetenschappelijk onderzoek.
• Toegepaste psychologie: De toegepaste psychologen gaan hun kennis gaan toepassen in de
praktijk.
• Doceren: Docenten zijn alle personen die psychologie doceren in het kader van een
middelbare school, universiteit, in het kader van bepaalde therapievormen, in het kader
van coachingscomponenten, …
Pagina 6 van 144
Eliza Nielandt 2025
,Impact van de psychologie op het dagelijkse leven:
In het dagelijkse leven heeft de psychologie een grote impact …
• Supermarkt: Muziek tijdens winkelen, snoepjes aan de kassa, … →, Verkopers proberen zo
een invloed te hebben op het koopgedrag van de mensen
• Datingbureaus: Award Theory Of Attraction → Als mensen meer gelijkend zijn, zullen ze
elkaar ook aantrekkelijker vinden
• Onderwijs
o Hoe leren mensen vaardigheden het beste? Hoe leren mensen theorie het beste?
o Onderzoeken doen waar inzichten uit voortkomen en op basis hiervan theorieën
uitwerken
• …
Bekende voorbeelden uit het dagelijkse leven
• Déjà vu: Gevoel dat bepaald moment zich nog eens voordoet. Er gaat iets mis in de
volgorde waarbij we informatie opslaan. Normaal komt info eerst bij bewustzijn binnen en
nadien het beeld (context). Bij déjà vu is het andersom. Eerst beeld, en pas nadien komt
het in je bewustzijn.
• Goede voornemens met nieuwjaar? Mensen zijn niet geneigd hun gedrag aan te passen
(is evolutionair bepaald) waarvoor we niet de behoefte hebben ons gedrag steeds
aanpassen. We kunnen blijven handelen zoals we dat tot nu toe gewoon zijn.
• Vrije wil? De onderzoeker kon een seconde voordien al bepalen welke handeling de
onderzochte personen zouden stellen (links of rechts hand opsteken). O.b.v.
hersenactiviteit gaan we 7 tot 10 seconden voordat iemand een handeling stelt al bepalen
wat er zal gebeuren, Het brein bepaald dus meer dan we zouden denken en dus kunnen we
ons de vraag stellen of er wel zoiets bestaat als vrije wil.
• Hechting en relaties? Bv.: Bindingsangst (voorbeeld van een hechting)
o Hoe goed wij intieme relaties kunnen aangaan heeft te maken met onze hechting in
de eerste jaren/kinderjaren met onze ouders.
Waarom kan jij dit lezen?
Ozne hrnseeen mkaen van lsose en onvloleidge indurekkn een klppoend en bijegrpijelk gheeel. Daar zjin ze
heel geod in. Dit vboobrreld iullsterert dat. Je beirn wrekt als een rzanednsllee invmulachine die op bisas van
geebrkige infmoratie het plataje aotumtaisch en onbesuwt voor je inluvt. Als je de Ndedrlnadse taal beeerhst
dan sanp je nu vsat wat ik bdeeol. Als de zninen grmaamtiacal kolppen en de eretse en ltaastse ltteers op de
jiutse pelk satan dan kun je dit wraaaijnlchijk tcoh leezn. Hndaig tcoh.
➔ Hersenen onthouden woorden als totaalbeeld, niet als losse letters
➔ Makkelijker bij langere woorden want minder concurrentie (meer uniek)
Recent onderzoek:
• Gebruik marihuana op jonge leeftijd in relatie tot lange termijneffecten in de ontwikkeling
van de hersenen (volledige ontwikkeling?)
• Vrouwen meer autobiografische herinneringen dan mannen? (eerste autobiografische
herinneringen?)
o Vrouwen weten nog meer van hun kindertijd
o Mannen focussen meer op ruimtelijke aspecten, vrouwen gaan meer in op
tijdselementen
• Reisziekte bij bekijken 3D films te wijten aan zwakte van persoon?
• Relatie slaappatroon en resultaten studenten?
o Hoe stabieler je slaappatroon, hoe beter je prestaties
o Hoeveel uren slaap noodzakelijk voor een persoon, is afhankelijk van de persoon
o Elaboratie van verschillende delen: Ervoor zorgen dat nieuwe kennis, bestaande
kennis wordt.
Pagina 7 van 144
Eliza Nielandt 2025
, 2. PERSPECTIEVEN EN STROMINGEN
https://www.youtube.com/watch?v=CsxKcY 94EB4
6 belangrijke perspectieven binnen de psychologie: Biologisch, cognitief, behavioristisch, hele
persoon, ontwikkeling, sociocultureel
Elk perspectief heeft eigen idee/benaderingswijze van geestelijke processen en/of
gedragingen.
➔ Binnen de verschillende perspectieven kan je vaak nog verschillende stromingen
onderscheiden of een vroeg & modern perspectief
➔ Binnen elk perspectief is er een bepaalde focus, idee en benaderingswijze
1). Biologisch perspectief: Het lichaam kan apart van de geest worden bestudeerd
• Vroeg biologisch perspectief (Descartes):
o Scheiding lichaam en geest → Rationalisme (denken als enige middel om aan
wetenschap te doen) maar kritiek door empiristen (waarneming / ervaring) →
Lichaam als deel van een machine
o Rationalisme = Middel om aan wetenschap te doen door na te denken over
lichamelijke processen (zenuwstelsel, hormoonstelsel, hersenen, …)
▪ Lichaam wordt gezien als een deel van de machine, waardoor het lichaam
ook apart kan worden bestudeerd van de geest.
▪ Ook het gedrag etc. kan dus apart worden bestudeerd omdat ze een
biologische inbedding hebben in bv. het zenuwstelsel.
o Kritiek van empiristen: Je kan enkel onderzoek doen naar bv. die waargenomen
gedragingen
• Modern biologisch perspectief: Geen scheiding meer tussen lichaam en geest → Gedrag
komt voort uit lichamelijke toestand/achtergrond (lichamelijke achtergrond van
psychologische processen).
o Bv.: Serotonine, dopamine → De invloed van de hoeveelheid serotonine en
dopamine (neurotransmitters die ervoor zorgen dat je bv. een grotere drang hebt
naar avontuur). Naargelang hoe hoog je dosis is, zal dit een invloed hebben op je
gedrag (bv. aanzetten tot gevaarlijke sporen).
Pagina 8 van 144
Eliza Nielandt 2025
