Samenvatting Pré-analytische fase

Klinische Chemie: Pré-analytische fase:
1. Inleiding:
ISO NORM 15189:
Ontwikkeld door ‘International Organisation for Standardisation’s Technical Committee 212. Het is
een internationale norm voor medische laboratoria  kwaliteitsbeheersysteem.
 Eisen gesteld aan verschillende stappen van weg die klinisch staal doorloopt: vanaf aanvraag
tot ondersteuning van interpretatie.
BELAC:
Belgische accreditatie instelling  externe instelling  Controles via audits
Accreditatie = niet verplicht, versterkt hun positie wel bij concurrentie.
RIZIV:
Erkenning door RIZIV enkel als het labo beschikt over een goed uitgebouwd kwaliteitssysteem +
voldoen aan erkenningsvereisten (KB 3 dec 1999).
 Erkenning zorgt voor gedeeltelijke terugbetaling van analyses aan klant.

Pré-analytische fase:
Pré-analytische fase:

- Beslissing keuze testen
- Aanvraag testen (aanvraagformulier)
- Staalafname
- Transport + opslag
- Staalvoorbehandeling

Analytische fase:

- Analyse
- Verificatie van analyzers

Post-analytische fase:

- Interpretatie resultaten
- Validatie resultaten
- Rapportage
- Interpretatie
- Diagnose + behandeling

Meeste fouten komen voor in de pré-analytische fase:
 Administratieve fouten
 Fouten bij afname:
 Slechte bloedafnametechniek
 Onvoldoende materiaal
 Verkeerde afnametube
 Stolsels
 Belangrijkste gevolg = hemolyse
 Staalbewaring
 Nummering

2. Testkeuze:
Aandachtspunten:
Welk probleem moet onderzocht worden? Welke diagnostische test komt het best in aanmerking?


1

,ROC-curves:
Diagnostische performantie: geeft een onderscheid weer tussen ‘gezonde’
patiënt en ‘zieke’ patiënt.
De diagnostische perfromantie wordt geëvalueerd adhv ROC curve analyse.
ROC = Receiver Operating Characteristic
ROC-curve: gevoeligheid (y-as) tov fractie fout positieven (x-as) voor
verschillende cut off waarden.
Cut off waarde: het testresultaat dat de grens aangeeft.
Er wordt gekeken hoeveel % van de zieken (adhv cut off waarde) werkelijk ziek is
(echt positieven).
Er wordt ook gekeken hoeveel % van de zieken (adhv cut off waarde) eigenlijk
gezond zijn (vals positieven)
 Hoe dichter de curve ligt bij de linkse bovenhoek, hoe beter de
accuraatheid van de test.

3. Testaanvraag:
Aanvraagformulier:
Gedrukte aanvraagformulieren met hierop meest courante testen. Test  code: vereiste type
recipiënt.
 Patiëntgegevens
 Gegevens arts
 Tijdstip (bloed)afname
 Bijkomende info  medicatiegebruik,…
 Herkomst (anatomische plaats)  bacteriologische afname / biopsie
Verloop aanvraag:
Formulier wordt ingevuld door arts; elke afdeling heeft een andere aanvraagformulier.
Spoed-aanvraag  voorrang  bijkomend is er nog telefonisch contact door arts.
De stalen worden samen met het formulier getransporteerd via koerier of buizenpost.
Alternatief: electronisch formulier via:
- HIS: huisartsen-informatiesysteem
- LIS: laboratorium-informatiesysteem
- ZIS: ziekenhuis-informatiesysteem
LIS:
Computersysteem die alle acties binnen het lab registreert:
 Geeft patiëntenmateriaal en formulier dezelfde barcode. Het deelt unieke staalnummers uit aan
de stalen van dezelfde patiënt
 Automaten weten via het staalnummer welke testen moeten gedaan worden
 Het ontvangt resultaten
 Het stuurt resultaten door
 Vaak wordt GLIMS (Global Laboratory Information Management System) gebruikt.

4. Bloedstalen:
Klinische stalen: bloed (90%), urine (7%), cerebrospinaal vocht (2%),…
Bloed:
- Capillair bloed: afname uit haarvaten
- Arterieel bloed: afname uit slagader (enkel door arts)


2

, - Venus bloed: meest gebruikt, afname uit ader/vene
Soorten bloedstalen:
Volbloed:
Water (55%) + RBC (44%) + WBC + bloedplaatjes + stollingsfactoren + opgeloste stof.
Buis zonder anticoagulans: volbloed stolt
Buis met anticoagulans: volbloed blijft vloeibaar

Analyses op volbloed:
- Hematologie: bloedformule (K2EDTA: paars), bloedbezinkingssnelheid
- Klinische: bloedgassen (heparine), pH
Serum:
Gele vloeistof verkregen na stolling (30 min) van volbloed  stollingsfactoren zijn opgebruikt. Bij de
stollingscascade is er Ca2+ nodig en wordt fibrinogeen omgezet tot fibrine. Er kan een
stollingsactivator aanwezig zijn voor het stollingsproces te verkorten. Na stolling: centrifuge er is
vaak een polymeergel aanwezig tussen het serum en de bloedelementen.
Serumbuizen: rood of geel
Plasma:
Verkregen na centrifugatie van volbloed uit een buis met anticoagulans (antistolling). Deze vloeistof
bevat wel stollingsfactoren aangezien er geen stolling is gebeurd. Er ontstaat een buffy coat:
bloedplaatjes en WBC. Na afname omzwenken zodat het bloed goed in contact komt met het
anticoagulans.
Gebruik:
- Bepaling kalium (heparine: groen)
- Bepaling glucose (NaF: grijs)
- Coagulatietesten
Antistolling:
Stollingscascade: bij de stolling speelt calcium een belangrijke rol.
Anticoagulantia:
EDTA: paars
 Ethyleen diamine tetra acetaat: K2EDTA of K3EDTA
 Werking: EDTA cheleert (vangt) Ca2+, blokkeert stollingscascade
 Toepassing: tellen van bloedcellen
Citraat: blauw
 Natriumcitraat Na+COO-
 Werking: bindt Ca2+
 Toepassing: stollingsonderzoek
Natriumfloride en kaliumoxalaat: grijs
 Werking: binden Ca2+
 Fluoride remt allerlei enzymatische reacties (enolase: glycolyse)
 Glycolyse stoppen: vermijden dat dit proces verder doorgaat en dat het glucose-gehalte niet zakt. (vals
laag)
 Glycolse stoppen: vermijden dat het lactaat-gehalte niet stijgt. (vals hoog)
 Toepassing: glucose-gehalte, lactaat-gehalte



3