Architectuurgeschiedenis 1: Werkcolleges
Oefeningencolleges: periode voor de Renaissance → 300 – 1400
Cursief = gebouwen die we moeten kennen
4.1 Vroeg Christelijke architectuur
,Vroege 3e eeuw: periode van instabiliteit, economisch verval, ontevredenheid met heidendom
Opkomst nieuwe religies <> veelgodendom van de Romeinen
➔ Christendom
- Brent in een wereld van verval een hoop
Christendom:
Trage ontwikkeling – tegen 250: klein-Azië = helft van de bewoners in Christelijk
In Rome: een 50.000 Christenen – religie was toen nog illegaal maar wordt wel getolereerd
De eerste architectuur was (omdat het verboden was) heel
bescheiden, weinig overblijfselen. Vooral altaren in
bestaande woningen
Eerste architectuur: catacomben
- Hoge grondprijzen: uitgraven
Deze situatie verandert
312: Visioen van het brandend kruis van keizer Constantijn tijdens een veldslag
- Kruis: symbool van het Christendom
326 nC: staatsreligie door keizer Constantijn
- Hij wordt zelf het hoofd van de nieuwe religie
- Christendom wordt toegelaten en wordt meteen de staatsreligie
330= zetel van Rome naar Byzantium verplaatsing
- Start splitsing van een Oost-Romeins rijk & West Romeins rijk (geraakt in verval)
➔ Christendom krijgt een keizerlijke aura slaat ook over op de figuur van Christus zelf
(van bescheiden herder en prediker naar de keizer)
= nieuwe monumentale architectuur werd noodzakelijk
Probleem: welke architectuur?
- Tempel? →heidens + ritueel buiten
<> Christendom: binnen (geheid + eucharistie)
Eerste christelijke kerk: 313
- Constantijn schenkt de bisschop van Rome een keizerlijk paleis
→ functionele logica van de processie, de processie van de clerus, de
catecheten, eucharistie in een gescheiden abscis
→ type van de Romeinse keizerlijke basilica (keizer vervangen door de paus)
,San Giovanni, Laterano, 313 - 320
→ archetype
Eerste plan van een monumentale
Christelijke kerk
Sobere buitenkant >< rijk interieur
Verschil met Romeinse basilica
Minder bekleed - marmer, kandelaars = rijkere interlieurdecoratie die je een fusie van
mysterieusiteit geeft
<> sobere exterieurs
San Giovanni : archetype
San Pietro : meest belangrijke
(Oude) San Pietro, Rome, 333
Gebouwd op Heuvel van het Vaticaan, op het martyrium van heilige
Petrus
➔ Is oorspronkelijk een soort van overdekte begraafplaats
➔ San Giovanni blijft dan nog de kathedraal van Rome
Structuur:
→ Dwarsbeuk / Transept – vernieuwing tov Laterano → de relieken
worden hier geplaatst + tombes van rijken
Door deze toevoeging krijg je iets theatraals (een scène)
→ Schip
→ Narthex (5 poorten) – portiek
→ Atrium – grote groepen gelovigen kunnen toestromen
Lichtinval: dramatisch, benadrukt het theatrale aspect
fel belichte transept
<> donker schip
, Vroeg-Christelijke architectuur: ook buiten Rome – en in het Heilig Land, Jerusalem
Plek waar het heilig graf werd opgericht + martyrium
Boen de rotskamer vaan Christus begraven en verrezen was
➔ Andere typologie, dezelfde periode als Sint Pietersbasiliek in Rome
Martyrium: centraalplan verwijst naar de Romeinse mausolea – opgericht voor de Romeinse
keizers in hun goddelijke status
Mausoleum van Augustus
Tweede archetype is be
- Romeinse basilica
- Type van het mausoleum dat wordt omgezet naar een typologie voor het centraal
plan van de martyria
Santa Costanza, Rome, 340
→ oorspronkelijk als een mausoleum voor de dochter van de keizer
Constantijn
Wordt overgenomen als centraal plan voor een vroeg Christelijke kerk
- Buitenzijdes zijn zeer sober
- Interieur zeer rijkelijk, marmers, bekleed met mozaïek,
kandelaars
Kan worden gezien als een laatste fase van de Romeinse bouwkunst kan
worden gezien
Link tussen de vroeg Christelijke architectuur (santa Costanza) en de
Romeinse bouwkunst
➔ Parallel naast elkaar en beïnvloedden elkaar
Oefeningencolleges: periode voor de Renaissance → 300 – 1400
Cursief = gebouwen die we moeten kennen
4.1 Vroeg Christelijke architectuur
,Vroege 3e eeuw: periode van instabiliteit, economisch verval, ontevredenheid met heidendom
Opkomst nieuwe religies <> veelgodendom van de Romeinen
➔ Christendom
- Brent in een wereld van verval een hoop
Christendom:
Trage ontwikkeling – tegen 250: klein-Azië = helft van de bewoners in Christelijk
In Rome: een 50.000 Christenen – religie was toen nog illegaal maar wordt wel getolereerd
De eerste architectuur was (omdat het verboden was) heel
bescheiden, weinig overblijfselen. Vooral altaren in
bestaande woningen
Eerste architectuur: catacomben
- Hoge grondprijzen: uitgraven
Deze situatie verandert
312: Visioen van het brandend kruis van keizer Constantijn tijdens een veldslag
- Kruis: symbool van het Christendom
326 nC: staatsreligie door keizer Constantijn
- Hij wordt zelf het hoofd van de nieuwe religie
- Christendom wordt toegelaten en wordt meteen de staatsreligie
330= zetel van Rome naar Byzantium verplaatsing
- Start splitsing van een Oost-Romeins rijk & West Romeins rijk (geraakt in verval)
➔ Christendom krijgt een keizerlijke aura slaat ook over op de figuur van Christus zelf
(van bescheiden herder en prediker naar de keizer)
= nieuwe monumentale architectuur werd noodzakelijk
Probleem: welke architectuur?
- Tempel? →heidens + ritueel buiten
<> Christendom: binnen (geheid + eucharistie)
Eerste christelijke kerk: 313
- Constantijn schenkt de bisschop van Rome een keizerlijk paleis
→ functionele logica van de processie, de processie van de clerus, de
catecheten, eucharistie in een gescheiden abscis
→ type van de Romeinse keizerlijke basilica (keizer vervangen door de paus)
,San Giovanni, Laterano, 313 - 320
→ archetype
Eerste plan van een monumentale
Christelijke kerk
Sobere buitenkant >< rijk interieur
Verschil met Romeinse basilica
Minder bekleed - marmer, kandelaars = rijkere interlieurdecoratie die je een fusie van
mysterieusiteit geeft
<> sobere exterieurs
San Giovanni : archetype
San Pietro : meest belangrijke
(Oude) San Pietro, Rome, 333
Gebouwd op Heuvel van het Vaticaan, op het martyrium van heilige
Petrus
➔ Is oorspronkelijk een soort van overdekte begraafplaats
➔ San Giovanni blijft dan nog de kathedraal van Rome
Structuur:
→ Dwarsbeuk / Transept – vernieuwing tov Laterano → de relieken
worden hier geplaatst + tombes van rijken
Door deze toevoeging krijg je iets theatraals (een scène)
→ Schip
→ Narthex (5 poorten) – portiek
→ Atrium – grote groepen gelovigen kunnen toestromen
Lichtinval: dramatisch, benadrukt het theatrale aspect
fel belichte transept
<> donker schip
, Vroeg-Christelijke architectuur: ook buiten Rome – en in het Heilig Land, Jerusalem
Plek waar het heilig graf werd opgericht + martyrium
Boen de rotskamer vaan Christus begraven en verrezen was
➔ Andere typologie, dezelfde periode als Sint Pietersbasiliek in Rome
Martyrium: centraalplan verwijst naar de Romeinse mausolea – opgericht voor de Romeinse
keizers in hun goddelijke status
Mausoleum van Augustus
Tweede archetype is be
- Romeinse basilica
- Type van het mausoleum dat wordt omgezet naar een typologie voor het centraal
plan van de martyria
Santa Costanza, Rome, 340
→ oorspronkelijk als een mausoleum voor de dochter van de keizer
Constantijn
Wordt overgenomen als centraal plan voor een vroeg Christelijke kerk
- Buitenzijdes zijn zeer sober
- Interieur zeer rijkelijk, marmers, bekleed met mozaïek,
kandelaars
Kan worden gezien als een laatste fase van de Romeinse bouwkunst kan
worden gezien
Link tussen de vroeg Christelijke architectuur (santa Costanza) en de
Romeinse bouwkunst
➔ Parallel naast elkaar en beïnvloedden elkaar
