LECTURES IN PSYCHOLOGICAL SCIENCES
1. DR. GOOGLE WILL I DIE?
1 HET CONCEPT VAN GEZONDHEIDSGELETTERDHEID ( HEALTH LITERACY)
A. Geletterd zijn over iets
B. Het vermogen om gedrukt/geschreven materiaal te identificeren, begrijpen, interpreteren…
Geïnformeerde besluitvorming in de gezondheidszorg
= beslissingen nemen o.b.v. voldoende kennis voordelen en risico's, in overeenstemming met
….persoonlijke waarden en voorkeuren bv.: behandeling stoppen wegens de bijwerkingen
• Van toepassing in verschillende domeinen: behandeling, preventie, promotie…
• Vereist begrip en waardering van de feiten, implicaties en gevolgen van een beslissing
NIET ALLEEN: het vinden van info over gezondheid
OOK: waar informatie te zoeken én hoe info interpreteren
2 STARTPUNT
Internet → makkelijk toegankelijke bron van informatie
Voordelen Nadelen
• Het geeft snelle antwoorden • Mogelijk misleidend
• Het is anoniem • Zoekopdracht is afhankelijk van algoritmen
2.1 POSITIEVE IMPACT VAN INTERNET
• Verhoogd contact met sociale groepen (verminderde depressie)
• Direct beschikbare info over verschillende onderwerpen
• Instrument om gezondheidsgeletterdheid te vergroten
• Rapportage van meer optimisme en een gevoel van controle na internetgebruik
Online zoeken naar gezondheidsinformatie
• ↑ jongere cohorten en mensen met een hoge gezondheidsgeletterdheid
• Verandert de relatie tussen patiënt en arts niet noodzakelijk → conflicterende resultaten!
• Heeft verschillende effecten, afhankelijk het type medische aandoening
Hoge gezondheidsgeletterdheid is geassocieerd met kwaliteit van de gezondheidszorg
bv.: toegang hebben, maar ook de ‘beste’ zorg kunnen kiezen
Lage gezondheidsgeletterdheid zorgt voor moeite met…
• Het begrijpen van info verkregen door zorgverleners en geschreven gezondheidsinformatie
• Het vinden van hun weg naar de gezondheidszorg en zorgverzekering
• Controle te nemen over hun eigengezondheid
2.2 NEGATIEVE IMPACT VAN INTERNET
• Query-escalatie bv.: op zoek naar hoofdpijn en het vinden van een hersentumor
• Websites bevatten vaak slechte en misleidende informatie
• Toename van:
o Overdenken/alarmerende info voor kleine problemen
o Depressie t.g.v. internetgebruik voor gezondheidsproblemen (kleine significante↑)
o Hypochondria = overmatige bezorgdheid over je gezondheid
o Cyberchondria = voortdurend je eigen gezondheid/medische problemen opzoeken
• Negatieve impact op de relatie tussen patiënt en arts
1
,3 PLACEBO/NOCEBO
Placebo = een middel dat geen werkzame bestanddelen bevat; er treedt een positief effect op door
vertrouwen in de werking (ik zal behagen)
Nocebo = een middel dat geen werkzame bestanddelen bevat; er treedt een negatief effect op door
wantrouwen in de werking/negatieve verwachtingen (ik zal schaden)
3.1 PLACEBO
Klinische toepassing
Een open of verborgen injectie van een geneesmiddel heeft
effect op de reacties/resultaten
• Open injectie: sterker effect
• Verborgen injectie: minder sterk effect
Een middel lokt een bepaalde reactie uit (specifieke respons)
door het actieve bestandsdeel; Maar… er ontstaan ook
reacties door andere factoren (aspecifieke respons)
Placebo testen: middel met en zonder actief bestanddeel vergelijken!
Nu: verandering in de manier van onderzoeken → vergelijking van middelen met:
• Placebo
• Middel met actiefbestanddeel dat bedoelt is voor een andere behandeling
Hoe worden placebo-effecten opgewekt?
A. Conditionering bv.: laser stimulatie
1. Stimulatie met een laser op hoge versus lage intensiteit
2. Hoge en lage intensiteit werden gekoppeld aan een visuele voorstelling van een + en –
3. Vervolgens geven ze een constante stimulatie, maar tonen wel een + en –
4. Heeft een + zonder hoge intensiteit dezelfde effecten als bij een hoge stimulatie?
B. Verbale suggestie bv.: ‘dit middel gaat X effect veroorzaken’
C. Sociaal leren bv.: iemand modelleert het effect door een pijnlijke gezichtsuitdrukking te tonen
Onderzoek: vergelijking van de verschillende manieren om placebo-effecten op te wekken
• Pijnreductie: conditionering > sociaal leren > verbale suggesties
• Hartslag: sociaal leren > verbale suggestie > conditionering
Maar… ze hebben niet alles in één design onderzocht → methodologisch problematisch!
Dus… niet concluderen dat de ene manier beter is dan de andere manier
Verwachtingen verklaren placebo effecten
Verwachtingen = sleutelfactor van placebo
Maar… onenigheid over dit idee tussen onderzoekers
3.2 NOCEBO
≠ de directe tegenhanger van placebo
= versterking van een sensatie of verschijning ervan als gevolg van verwachtingen
• Neurobiologische tegenhanger → nocebo boost/activeert hetzelfde neurobiologisch systeem als
bepaalde middelen/interventies doen
• Opwekken door conditionering, verbale suggesties en sociaal leren
• Kan langdurige effecten hebben!
! Een effect dat je meestal niet wil hebben in een studie 2
! Groot effect op je reactie, gevoel, gevolgen… van een behandeling
,4 PLASTICITEIT VAN HET NOCI OCEPTIEF SYSTEEM
Nocioceptief systeem= systeem om pijn/schade te waarnemen
Onderzoek: Plasticiteit van het nocioceptieve systeem opwekken bv.: shocken, hitte… en moduleren
• Stimulatie op één arm
• Sensitiviteit van de beide armen meten voor en na (’20 en ’45) de stimulatie
• Resultaat: gevoeligheid gestimuleerde arm stijgt en blijft lang aanwezig
Hyperalgesie = verhoogde gevoeligheid voor pijn
• Secundaire hyperalgesie = gevoeligheid van pijn in een omliggend onbeschadigd weefsel
• Zeer functioneel in het dagelijks leven! Bv.: gevoeligheid rondom een brandwonde
4.1 ONDERZOEK NOCEBO EN HYPERALGESIE
Techniek: observationeel leren HFS = high frequency stimulation
1. Deelnemers bekeken één video:
A. Gezichts- en lichamelijke uitdrukkingen van hoge pijn + hogere HFS-scores (hoge pijn)
B. Gezichts- en lichamelijke uitdrukkingen van matige pijn + lagere HFS-scores (lage pijn)
2. Deelnemers krijgen een elektrische stimulatie
3. Meting van de ervaren intensiteit van de stimulatie op verschillende meetmomenten
Resultaat:
• Manipulatie werkte:
o Video met hoge pijn → mensen geven een hogere pijnscore aan de procedure
o Video met lage pijn → mensen geven een lage pijnscore aan de procedure significant
• Ervaren intensiteit en (on)aangenaamheid van de stimulatie: mixed resultaten
Teksten nalezen
3
, 2. HOLDING BACK THE YEARS: DEMENTIE
1 INLEIDING
Levensverwachting België: 82.3 jaar (V: 84.3 jaar; M: 80.2 jaar)
Hoofdredenen
A. Betere levensomstandigheden/levensstijl bv.: minder sterfgevallen door ongevallen, ziekte…
B. Gezondheidszorg (therapie & preventie) komt pas op de 2e plaats!
2 VEROUDEREN (AGING)
Het leven draait rond ‘verandering’
• Leven = veranderen
• Veel verandering in de eerste levensjaren; maar daarna ook nog
Veroudering = proces van biologische verandering geassocieerd met het verstrijken van de tijd
Senescentie = geleidelijke verslechtering van meerdere orgaansystemen in de loop van de tijd
• Huid: dunner en minder elastisch
• Afname van bot- en spiermassa
• Veranderingen in het immuunsysteem
• Longweefsel wordt minder elastisch + longcapaciteit neemt af
• Bloedvaten worden minder elastisch + hartwanden worden stijver
• Verminderd vermogen van de lever om medicijnen te ontgiften en te metaboliseren
• De niermassa neemt af + de filtratiesnelheid neemt af
• Achteruitgang van hersen- en sensorische functies
2 mogelijke verklaringen voor veroudering en sterfte
A. Cellulair programma dat celdood bepaalt → voorgeprogrammeerd om te sterven
B. Schade, afval en ophoping van gifstoffen
Cellulaire veranderingen
Veranderingen in de witte stof van de hersenen en de bloedvaten spelen ook een belangrijke rol bij
veroudering van de hersenen!
• Piramidale cellen
• Interneuronen
• Astrocyt
• Microglia
• Oligodendrocyt
Hersenen krimpen tot 15%
Maar… ernstiger bij:
• Depressie: hippocampus krimpt sterk
• Ziekte van Alzheimer: +10%
Oorzaak: verlies van neuronen +
verandering van weefsel
Cerebrale bloedstroom (zie PPT: afbeeldingen)
• Onderzoek naar de relatie tussen leeftijd en corticale cerebrale bloedstroom
• Resultaat: CBF wordt lager naarmate de leeftijd toeneemt
4
1. DR. GOOGLE WILL I DIE?
1 HET CONCEPT VAN GEZONDHEIDSGELETTERDHEID ( HEALTH LITERACY)
A. Geletterd zijn over iets
B. Het vermogen om gedrukt/geschreven materiaal te identificeren, begrijpen, interpreteren…
Geïnformeerde besluitvorming in de gezondheidszorg
= beslissingen nemen o.b.v. voldoende kennis voordelen en risico's, in overeenstemming met
….persoonlijke waarden en voorkeuren bv.: behandeling stoppen wegens de bijwerkingen
• Van toepassing in verschillende domeinen: behandeling, preventie, promotie…
• Vereist begrip en waardering van de feiten, implicaties en gevolgen van een beslissing
NIET ALLEEN: het vinden van info over gezondheid
OOK: waar informatie te zoeken én hoe info interpreteren
2 STARTPUNT
Internet → makkelijk toegankelijke bron van informatie
Voordelen Nadelen
• Het geeft snelle antwoorden • Mogelijk misleidend
• Het is anoniem • Zoekopdracht is afhankelijk van algoritmen
2.1 POSITIEVE IMPACT VAN INTERNET
• Verhoogd contact met sociale groepen (verminderde depressie)
• Direct beschikbare info over verschillende onderwerpen
• Instrument om gezondheidsgeletterdheid te vergroten
• Rapportage van meer optimisme en een gevoel van controle na internetgebruik
Online zoeken naar gezondheidsinformatie
• ↑ jongere cohorten en mensen met een hoge gezondheidsgeletterdheid
• Verandert de relatie tussen patiënt en arts niet noodzakelijk → conflicterende resultaten!
• Heeft verschillende effecten, afhankelijk het type medische aandoening
Hoge gezondheidsgeletterdheid is geassocieerd met kwaliteit van de gezondheidszorg
bv.: toegang hebben, maar ook de ‘beste’ zorg kunnen kiezen
Lage gezondheidsgeletterdheid zorgt voor moeite met…
• Het begrijpen van info verkregen door zorgverleners en geschreven gezondheidsinformatie
• Het vinden van hun weg naar de gezondheidszorg en zorgverzekering
• Controle te nemen over hun eigengezondheid
2.2 NEGATIEVE IMPACT VAN INTERNET
• Query-escalatie bv.: op zoek naar hoofdpijn en het vinden van een hersentumor
• Websites bevatten vaak slechte en misleidende informatie
• Toename van:
o Overdenken/alarmerende info voor kleine problemen
o Depressie t.g.v. internetgebruik voor gezondheidsproblemen (kleine significante↑)
o Hypochondria = overmatige bezorgdheid over je gezondheid
o Cyberchondria = voortdurend je eigen gezondheid/medische problemen opzoeken
• Negatieve impact op de relatie tussen patiënt en arts
1
,3 PLACEBO/NOCEBO
Placebo = een middel dat geen werkzame bestanddelen bevat; er treedt een positief effect op door
vertrouwen in de werking (ik zal behagen)
Nocebo = een middel dat geen werkzame bestanddelen bevat; er treedt een negatief effect op door
wantrouwen in de werking/negatieve verwachtingen (ik zal schaden)
3.1 PLACEBO
Klinische toepassing
Een open of verborgen injectie van een geneesmiddel heeft
effect op de reacties/resultaten
• Open injectie: sterker effect
• Verborgen injectie: minder sterk effect
Een middel lokt een bepaalde reactie uit (specifieke respons)
door het actieve bestandsdeel; Maar… er ontstaan ook
reacties door andere factoren (aspecifieke respons)
Placebo testen: middel met en zonder actief bestanddeel vergelijken!
Nu: verandering in de manier van onderzoeken → vergelijking van middelen met:
• Placebo
• Middel met actiefbestanddeel dat bedoelt is voor een andere behandeling
Hoe worden placebo-effecten opgewekt?
A. Conditionering bv.: laser stimulatie
1. Stimulatie met een laser op hoge versus lage intensiteit
2. Hoge en lage intensiteit werden gekoppeld aan een visuele voorstelling van een + en –
3. Vervolgens geven ze een constante stimulatie, maar tonen wel een + en –
4. Heeft een + zonder hoge intensiteit dezelfde effecten als bij een hoge stimulatie?
B. Verbale suggestie bv.: ‘dit middel gaat X effect veroorzaken’
C. Sociaal leren bv.: iemand modelleert het effect door een pijnlijke gezichtsuitdrukking te tonen
Onderzoek: vergelijking van de verschillende manieren om placebo-effecten op te wekken
• Pijnreductie: conditionering > sociaal leren > verbale suggesties
• Hartslag: sociaal leren > verbale suggestie > conditionering
Maar… ze hebben niet alles in één design onderzocht → methodologisch problematisch!
Dus… niet concluderen dat de ene manier beter is dan de andere manier
Verwachtingen verklaren placebo effecten
Verwachtingen = sleutelfactor van placebo
Maar… onenigheid over dit idee tussen onderzoekers
3.2 NOCEBO
≠ de directe tegenhanger van placebo
= versterking van een sensatie of verschijning ervan als gevolg van verwachtingen
• Neurobiologische tegenhanger → nocebo boost/activeert hetzelfde neurobiologisch systeem als
bepaalde middelen/interventies doen
• Opwekken door conditionering, verbale suggesties en sociaal leren
• Kan langdurige effecten hebben!
! Een effect dat je meestal niet wil hebben in een studie 2
! Groot effect op je reactie, gevoel, gevolgen… van een behandeling
,4 PLASTICITEIT VAN HET NOCI OCEPTIEF SYSTEEM
Nocioceptief systeem= systeem om pijn/schade te waarnemen
Onderzoek: Plasticiteit van het nocioceptieve systeem opwekken bv.: shocken, hitte… en moduleren
• Stimulatie op één arm
• Sensitiviteit van de beide armen meten voor en na (’20 en ’45) de stimulatie
• Resultaat: gevoeligheid gestimuleerde arm stijgt en blijft lang aanwezig
Hyperalgesie = verhoogde gevoeligheid voor pijn
• Secundaire hyperalgesie = gevoeligheid van pijn in een omliggend onbeschadigd weefsel
• Zeer functioneel in het dagelijks leven! Bv.: gevoeligheid rondom een brandwonde
4.1 ONDERZOEK NOCEBO EN HYPERALGESIE
Techniek: observationeel leren HFS = high frequency stimulation
1. Deelnemers bekeken één video:
A. Gezichts- en lichamelijke uitdrukkingen van hoge pijn + hogere HFS-scores (hoge pijn)
B. Gezichts- en lichamelijke uitdrukkingen van matige pijn + lagere HFS-scores (lage pijn)
2. Deelnemers krijgen een elektrische stimulatie
3. Meting van de ervaren intensiteit van de stimulatie op verschillende meetmomenten
Resultaat:
• Manipulatie werkte:
o Video met hoge pijn → mensen geven een hogere pijnscore aan de procedure
o Video met lage pijn → mensen geven een lage pijnscore aan de procedure significant
• Ervaren intensiteit en (on)aangenaamheid van de stimulatie: mixed resultaten
Teksten nalezen
3
, 2. HOLDING BACK THE YEARS: DEMENTIE
1 INLEIDING
Levensverwachting België: 82.3 jaar (V: 84.3 jaar; M: 80.2 jaar)
Hoofdredenen
A. Betere levensomstandigheden/levensstijl bv.: minder sterfgevallen door ongevallen, ziekte…
B. Gezondheidszorg (therapie & preventie) komt pas op de 2e plaats!
2 VEROUDEREN (AGING)
Het leven draait rond ‘verandering’
• Leven = veranderen
• Veel verandering in de eerste levensjaren; maar daarna ook nog
Veroudering = proces van biologische verandering geassocieerd met het verstrijken van de tijd
Senescentie = geleidelijke verslechtering van meerdere orgaansystemen in de loop van de tijd
• Huid: dunner en minder elastisch
• Afname van bot- en spiermassa
• Veranderingen in het immuunsysteem
• Longweefsel wordt minder elastisch + longcapaciteit neemt af
• Bloedvaten worden minder elastisch + hartwanden worden stijver
• Verminderd vermogen van de lever om medicijnen te ontgiften en te metaboliseren
• De niermassa neemt af + de filtratiesnelheid neemt af
• Achteruitgang van hersen- en sensorische functies
2 mogelijke verklaringen voor veroudering en sterfte
A. Cellulair programma dat celdood bepaalt → voorgeprogrammeerd om te sterven
B. Schade, afval en ophoping van gifstoffen
Cellulaire veranderingen
Veranderingen in de witte stof van de hersenen en de bloedvaten spelen ook een belangrijke rol bij
veroudering van de hersenen!
• Piramidale cellen
• Interneuronen
• Astrocyt
• Microglia
• Oligodendrocyt
Hersenen krimpen tot 15%
Maar… ernstiger bij:
• Depressie: hippocampus krimpt sterk
• Ziekte van Alzheimer: +10%
Oorzaak: verlies van neuronen +
verandering van weefsel
Cerebrale bloedstroom (zie PPT: afbeeldingen)
• Onderzoek naar de relatie tussen leeftijd en corticale cerebrale bloedstroom
• Resultaat: CBF wordt lager naarmate de leeftijd toeneemt
4
