samenvatting milieukunde

Samenvatting: milieukunde
H1: inleiding
1.1.Wat is milieu en waarom milieukunde?
1.1.1 milieu en mens
Milieu = de fysiek, levende en niet-levende omgeving van de mens, waarmee
deze in een wederkerige relatie staat
 Mens maakt deel uit van milieu
 Lucht, water, voedsel, beschutting… belangrijk voor ons
Mensen zijn deel van het milieu en zijn afhankelijk van een gezonde,
functionerende planeet, maar oefenen ook invloed uit op de natuur en het milieu
1.1.2 de aarde als eiland: hulpbronnen en ecosysteemdiensten
Aarde = eiland
Eiland  eindig en begrensd, bewoners moeten beperkt omgaan met de
materialen
Er zijn grenzen aan onze natuurlijke hulpbronnen die we nodig hebben om te
overleven
Natuurlijke hulpbronnen = de materialen en energiebronnen
 Hernieuwbare natuurlijke hulpbronnen
o = natuurlijke hulpbronnen die in korte perioden worden aangevuld
o Zonlicht, wind, golfenergie
 Niet-hernieuwbare natuurlijke hulpbronnen
o Mineralen, ruwe olie
o Worden veel langzamer gevormd dan wij ze gebruiken
zodra we een niet-hernieuwbare bron uitputten is deze niet meer
beschikbaar

Ecosysteemdiensten = diensten geleverd door een goed functionerende
planeet
 Klimaatregeling
 Zuurstof produceren
 Voorkomen van bodemerosie door vegetatie
 Bestuiven van gewassen
 Productie van actieve componenten voor geneesmiddelen
Zowel diensten als hulpbronnen staan onder druk door toenemende menselijke
activiteit

1.1.3. milieukunde
Milieukunde = de interdisciplinaire wetenschap die zich bezighoudt met de
relatie tussen de mens en zijn milieu en met potentiële en actuele problemen in
deze relatie, met als doel op basis daarvan wegen aan te geven om deze
problemen op te lossen of te voorkomen
 Deze definitie past binnen Europese milieubeleid ( belangrijk
basisprincipe : voorzorgsbeginsel)
Voorzorgsbeginsel = je moet al maatregelen nemen als er sterke aanwijzingen
bestaan dat er ernstige effecten zullen zijn voor het milieu, ook al nog geen
wetenschappelijk zekerheid
Nog een basisprincipe  ‘de vervuiler betaalt’- principe

,‘de vervuiler betaalt’- principe = wie schade toebrengt aan het milieu moet de
economische kosten betalen

Emissies = uitstoot van stoffen
schaadt onze gezondheid en het ecosysteem
1.2. de planetaire grenzen
1.2.1. “from a small world on a big planet to a big world an a
small planet
Vroeger:
 Aarde is oneindig, ze kan alles leveren wat wij nodig hebben
Nu:
 Industrialisering heeft geen goede invloed op de aarde
 Aantal mensen stijgen
 Gebruik fossiele brandstoffen stijgen
 Stijgende welvaart


Sinds de industriële revolutie hebben we een
exponentiële stijging
 Hockeystickpatroon
dit zijn concentraties van verschillende
polluenten die enorm hard stijgen




Laatste 10 000 jaar  vrij stabiel tijdperk =
holoceen
gemmiddelde temperatuur stabieler
overgang jager-verzamelaars naar sedentaire landbouwers
wereldbevolking en welvaart steeg sterk
enigste toestand waar menselijke welvaart en ontwikkeling mogelijk is
Nieuw tijdperk gestart = antropoceen

Hoe beheersbaar kunnen we te toestand houden?
Hoeveel druk kunnen we uitoefenen op de wereld voordat we een point of no
return, waarbij we niet meer naar de wenselijke toestand terug kunnen,
passeren?
Als we onze natuurlijk hulpbronnen naar de rand duwen, lopen we risico dat we
aantal onzichtbare grenzen doorbreken, waar er geen weg terug van is
Hoe is het nu juist gesteld met onze aarde?
Is een moeilijke vraag, er bestaat een wetenschappelijk kader die de toestand
van de wereld goed omschrijft  theorie van de planetaire grenzen

,  Model gebaseerd op negen planetaire grenzen, die volgens
wetenschappers niet mogen overschreden worden als we een catastrofe
willen vermijden




1.2.2. de negen kritische systemen
Kantelpunten
eens kantelpunt bereikt, evolueert de aarde, langzaam, maar zonder
tegenhouding
Processen die optreden kunnen elkaar versterken = positieve feedbackloops
 Steeds verder weg van betere wereld
Aarde binnen de planetaire grenzen = veerkrachtig wijzigingen worden
ongedaan gemaakt of geminimaliseerd door de aarde = negatieve feedbackloops
of elkaar verzwakkende processen
De 9 planetaire grenzen
1) Verlies van biodiversiteit en ecosystemen (=biosfeerintegriteit)
2) Klimaatverandering
3) Verzuring van de oceanen
4) Verandering in landgebruik
5) Niet-duurzaam zoetwatergebruik
6) Verstoring van biogeochemische cycli (stikstof- en fosforinbreng)
7) Wijziging van atmosferische aerosolen
8) Vervuiling door nieuwe chemische stoffen
9) De afbraak van ozon in de stratosfeer
2 core boundaries (basisgrenzen)
1) Biodiversiteit
2) Klimaatsverandering
 Kunnen op zichzelf stabiliteit aardsysteem in gedrang brengen, als deze
goed (beïnvloed door de anderen), zeer waarschijnlijk aarde veiliggesteld
1)Verlies van biodiversiteit en ecosystemen
Stratosferische ozonlaag in de atmosfeer filtert UV straling uit de zon. Als deze
laag afneemt, zullen steeds grotere hoeveelheden UV-straling op aarde komen.
 Hogere huidkankers
 Schade aan biologische systemen
Gat in ozonlaag op Antarctica is bewijs dat verhoogde concentraties van
antropogene ozonafbrekende chemische stoffen een drempel hadden
overschreden

, Klimaatverandering is de verandering van het gemiddelde weerstoestand over
een lange periode (=klimaat)
Belangrijkste oorzaken:
 Habitatdestructie
 Overexploitatie (jacht en visvangst)
 Klimaatsverandering
 Pollutie
 Voorkomen van invasieve soorten
Tegen houden?
 Kwaliteit van leefomgeving beschermen
 Habitat verbeteren
 Connectiviteit tussen ecosystemen verbeteren
terwijl landbouwproductiviteit die mensheid nodig heeft behouden blijft
2)klimaatverandering
 Veilige planetaire grens is al overschreden
 Verlies zomerpoolijs is onomkeerbaar
o Zorgt voor fysieke terugkoppelingsmechanismen die aardsysteem
warmer maakt
o Zeeniveaus meters verhogen
o Daling koolstofopslag
 Voortdurend vernietigen van regenwouden
3)verzuring van de oceaan
 Kwart van CO2 die mensheid uitstoot wordt opgelost in oceaan
 Vorming koolzuur
chemie oceaan verandert en pH neemt af
o Het vermindert hoeveelheid beschikbare carbonaationen
(=essentiële bouwsteen)
 Word gebruikt voor schelp- en skeletvorming
 Boven drempelconcentratie
o Moeilijk voor koralen en schelpdier- en planktonsoorten te groeien
en overleven
o Visbestanden kunnen in gevaar gebracht worden
atmosferische CO2-concentratie onderliggende variabele is voor zowel de
klimaat- als de oceaanverzuringsgrenzen
Belangrijkste oorzaken verstoring zoetwatercyclus in Vlaanderen:
 Te veel verharding
 Aanvulling grondwater is verstoord
4)verandering in landgebruik
 land wordt omgezet in bruikbaar grond voor de mens
 dit is drijvende kracht voor ernstige afname biodiversiteit
 gevolgen:
o waterstromen
o biogeochemische cyclus van:
 koolstof
 stikstof
 fosfor