Algemene en sociale psychologie
Algemene psychologie:
hoofdstuk 1: inleiding
1 Wat is psychologie?
- Psychobabble: gebruik van psychologische termen zonder te weten
wat het prcs is
o Bv. depressie, verdringing, bewustzijn
o Bv. wnr kleuterjuffen soms medische uitspraken doen, zoals
‘uw kind heeft adhd, heeft u al aan relatine gedacht?’
- Huis-, tuin- en keukenpsychologie
o Zoals boeken van bv’s hoe je met je angsten moet omgaan
Mensen die o.b.v. levenservaring wel nuttige tips kunnen
geven
- Intuïtie:
o Inzichten die we opdoen uit talrijke ervaringen met anderen &
onszelf
o We zoeken spontaan naar inzicht
o O.b.v. ervaringen en dingen die ons raken gaan we ons gedrag
bepalen
Bv. traumatische ervaringen/verlegenheid in kindertijd
Dit zul je gaan toepassen later in situaties
o Toevallige & subjectieve indrukken
o Leidt tot foute/eenzijdige voorspellingen
o Leidt tot grove generaliseringen
Bv. ‘alle mannen zijn hetzelfde’
- Wetenschappelijke psychologie:
o Werkt o.b.v. objectieve vaststellingen die door iedereen
herhaald + gecontroleerd kunnen worden
o Systematische observatie
Bv. representatieve steekproeven
We zorgen dat de groep die we bestuderen zo
representatief mogelijk is, om de samenleving voor te
stellen
o Gecontroleerde situatie
Storende invloeden vermijden
o Zoeken naar diepere samenhangen
Bv. Correlatie aantal ooievaars en aantal geboortes
Aantal ooievaars was gelijk met aantal geboortes,
dus kindjes komen van een ooievaar
, Bv. Mensen met een bril zijn slimmer…
Niet waar, er is een 3e achterliggende factor:
Mensen die heel veel lezen, op den duur mss meer
probleem krijgen met zicht, maar veel meer kennis
opdoen
Bv. hip hop & probleemgedrag
Hip hop komt vaak voor in minder welgestelde
buurten
Er komt meer criminaliteit/probleemgedrag voor in
minder welgestelde buurten
Bv. konijnen zorgen voor minder conflicten
Konijnen komen meer voor op plaatsen waar er
geen conflicten zijn
1.1 Verre voorgeschiedenis
- Klassieke Griekse filosofen (Socrates, Plato)
- Emoties kunnen ons denken verstoren
o Bv. woede
- Waarnemingen zijn altijd interpretaties: iedereen creëert zijn eigen
wereld
o Bv. het glas is halfvol of halfleeg is hoe je het bekijkt
- Onderscheid tss ratio en emotie
- Legden een verband tss geest en lichamelijke eigenschappen
o Emoties: komen voort uit hart, lever, milt…
Bv. ‘Er ligt iets op m’n lever’
o Psychische stoornissen: uit gal (“zwartgallige stemming”)
1.2 De meer directe voorgeschiedenis
- Middeleeuwen:
o Theocentrisme: geest & ziel = los van de natuurwetten
God en kerk waren allerbelangrijkste
‘God is ondoorgrondelijk, dus God heeft de mens perfect
gemaakt’
God heeft de mens naar zijn evenbeeld geschapen
De geest is dus een onoplosbaar mysterie
- Ontwikkelingen in de filosofie:
o René Descartes: rationalisme en empirisme
o Belang van de ‘methodische twijfel’:
men moet aan alles twijfelen, behalve aan feit dat men
twijfelt
Alles in vraag stellen, niet zomaar aannemen
o ‘ik denk dus ik ben’
o Dualisme: opdeling ziel en lichaam
,1.3 Ontwikkelingen binnen de natuurwetenschappen
- 19e eeuw: doorbraak in chemie:
o periodiek systeem der elementen = alles wat men wist zette
men op 1 blad
- psychofysica: Ernst Weber
o zette de toon naar het analytische kijken naar mensen
- buitenwereld komt binnen via zintuigen
- Wat zijn de grenzen van de gevoeligheid van onze zintuigen?
1.4 Psychologie als wetenschap van het bewustzijn
- Wundt en het structuralisme:
o Leipzig, 1875: 1e laboratorium voor wetenschappelijke
psychologie
o Structuralisme: zoekt bouwstenen, elementen, basisstructuren
van bewuste waarneming
o Sensaties (geluiden, geuren, smaken), beelden, herinneringen,
gevoelens (liefde, geluk, jaloersheid)
Zijn ambitie: alle mogelijke sensaties, herinneringen…
willen in kaart brengen
o Experimentele methode: uitlokken van stimuli
Bv. met rare geluiden/beelden: ‘wat zie je?, wat voel
je?...’
o Techniek van de introspectie: waarnemingen beschrijven bij
het aanbieden van eenvoudige stimuli
Wat zijn de waarnemingen die je hebt bij het zien van
bepaalde beelden
Bv. kubus: Wundt vroeg: ‘Wat zie je?’
Kubus gaat naar rechtsboven/linksonder =
verschillende percepties
1.5 Het functionalisme
- Zoektocht naar elementen van bewustzijn te abstract, en
onbelangrijk
- Praktische vragen: hoe kan bewustzijn ons helpen problemen beter
te hanteren, m.a.w. wat is de functie ervan?
- Hoe kan een individu zich aanpassen aan nieuwe situ’s en concrete
problemen?
- Dus geen bouwstenen, maar werking en mogelijkheden
- Aanpassingsgedrag
, 2 Psychologie: invalshoeken
Behaviorisme Gestaltpsychologie
Psychoanalyse (Neobehaviorisme)
Humanistische psychologie Cognitieve psych.
Biologische + evolutionaire psych. Crossculturele psych.
2.1 De behavioristische revolutie
- Menselijke psyché is niet direct waarneembaar
- Empirisme: ‘je kan alleen zeker zijn van wat je ziet’
o M.a.w. het enige waarvan je zeker kan zijn is het gedrag(,
hetgeen je ziet)
Bv. niet ‘de kat heeft honger’, wel ‘de kat eet veel en
snel’
- = louter beschrijven van stimulus (prikkel) – respons(reactie)
connecties
o Directe oorzaak-gevolg relaties: effecten van mensen, vwpen,
en gebeurtenissen op gedrag
o Bv. leerprocessen (bv. africhten van honden)
o Bv. beloning en straf
prikkels gaan je gedrag veranderen:
bv. je werd lastiggevallen in donker
straatje, je zult altijd bang zijn en het
proberen mijden, ook al weet je dat
je gwn de verkeerde persoon tegen kwam
o Black box = mentale processen, zijn onzichtbaar
2.2 Gestaltpsychologie
- We hebben aantal vooraf bepaalde neigingen om dingen in
geheel als eerste te bekijken, ook al is er geen geheel
- Een geheel is niet te herleiden tot een eenvoudige optelling vd
delen waaruit het is opgebouwd
- Waarnemen is geen apart registreren van afzonderlijke
indrukken, maar wel een onmiddellijk vatten van de ‘Gestalt’(=
geheel, globale vorm)
- Hersenen zoeken van nature naar patronen, ook als die er niet
zijn
o M.a.w. mensen registreren niet, maar construeren een
werkelijkheid
- Onze hersenen proberen dingen te doen kloppen
- Voorbeelden:
Algemene psychologie:
hoofdstuk 1: inleiding
1 Wat is psychologie?
- Psychobabble: gebruik van psychologische termen zonder te weten
wat het prcs is
o Bv. depressie, verdringing, bewustzijn
o Bv. wnr kleuterjuffen soms medische uitspraken doen, zoals
‘uw kind heeft adhd, heeft u al aan relatine gedacht?’
- Huis-, tuin- en keukenpsychologie
o Zoals boeken van bv’s hoe je met je angsten moet omgaan
Mensen die o.b.v. levenservaring wel nuttige tips kunnen
geven
- Intuïtie:
o Inzichten die we opdoen uit talrijke ervaringen met anderen &
onszelf
o We zoeken spontaan naar inzicht
o O.b.v. ervaringen en dingen die ons raken gaan we ons gedrag
bepalen
Bv. traumatische ervaringen/verlegenheid in kindertijd
Dit zul je gaan toepassen later in situaties
o Toevallige & subjectieve indrukken
o Leidt tot foute/eenzijdige voorspellingen
o Leidt tot grove generaliseringen
Bv. ‘alle mannen zijn hetzelfde’
- Wetenschappelijke psychologie:
o Werkt o.b.v. objectieve vaststellingen die door iedereen
herhaald + gecontroleerd kunnen worden
o Systematische observatie
Bv. representatieve steekproeven
We zorgen dat de groep die we bestuderen zo
representatief mogelijk is, om de samenleving voor te
stellen
o Gecontroleerde situatie
Storende invloeden vermijden
o Zoeken naar diepere samenhangen
Bv. Correlatie aantal ooievaars en aantal geboortes
Aantal ooievaars was gelijk met aantal geboortes,
dus kindjes komen van een ooievaar
, Bv. Mensen met een bril zijn slimmer…
Niet waar, er is een 3e achterliggende factor:
Mensen die heel veel lezen, op den duur mss meer
probleem krijgen met zicht, maar veel meer kennis
opdoen
Bv. hip hop & probleemgedrag
Hip hop komt vaak voor in minder welgestelde
buurten
Er komt meer criminaliteit/probleemgedrag voor in
minder welgestelde buurten
Bv. konijnen zorgen voor minder conflicten
Konijnen komen meer voor op plaatsen waar er
geen conflicten zijn
1.1 Verre voorgeschiedenis
- Klassieke Griekse filosofen (Socrates, Plato)
- Emoties kunnen ons denken verstoren
o Bv. woede
- Waarnemingen zijn altijd interpretaties: iedereen creëert zijn eigen
wereld
o Bv. het glas is halfvol of halfleeg is hoe je het bekijkt
- Onderscheid tss ratio en emotie
- Legden een verband tss geest en lichamelijke eigenschappen
o Emoties: komen voort uit hart, lever, milt…
Bv. ‘Er ligt iets op m’n lever’
o Psychische stoornissen: uit gal (“zwartgallige stemming”)
1.2 De meer directe voorgeschiedenis
- Middeleeuwen:
o Theocentrisme: geest & ziel = los van de natuurwetten
God en kerk waren allerbelangrijkste
‘God is ondoorgrondelijk, dus God heeft de mens perfect
gemaakt’
God heeft de mens naar zijn evenbeeld geschapen
De geest is dus een onoplosbaar mysterie
- Ontwikkelingen in de filosofie:
o René Descartes: rationalisme en empirisme
o Belang van de ‘methodische twijfel’:
men moet aan alles twijfelen, behalve aan feit dat men
twijfelt
Alles in vraag stellen, niet zomaar aannemen
o ‘ik denk dus ik ben’
o Dualisme: opdeling ziel en lichaam
,1.3 Ontwikkelingen binnen de natuurwetenschappen
- 19e eeuw: doorbraak in chemie:
o periodiek systeem der elementen = alles wat men wist zette
men op 1 blad
- psychofysica: Ernst Weber
o zette de toon naar het analytische kijken naar mensen
- buitenwereld komt binnen via zintuigen
- Wat zijn de grenzen van de gevoeligheid van onze zintuigen?
1.4 Psychologie als wetenschap van het bewustzijn
- Wundt en het structuralisme:
o Leipzig, 1875: 1e laboratorium voor wetenschappelijke
psychologie
o Structuralisme: zoekt bouwstenen, elementen, basisstructuren
van bewuste waarneming
o Sensaties (geluiden, geuren, smaken), beelden, herinneringen,
gevoelens (liefde, geluk, jaloersheid)
Zijn ambitie: alle mogelijke sensaties, herinneringen…
willen in kaart brengen
o Experimentele methode: uitlokken van stimuli
Bv. met rare geluiden/beelden: ‘wat zie je?, wat voel
je?...’
o Techniek van de introspectie: waarnemingen beschrijven bij
het aanbieden van eenvoudige stimuli
Wat zijn de waarnemingen die je hebt bij het zien van
bepaalde beelden
Bv. kubus: Wundt vroeg: ‘Wat zie je?’
Kubus gaat naar rechtsboven/linksonder =
verschillende percepties
1.5 Het functionalisme
- Zoektocht naar elementen van bewustzijn te abstract, en
onbelangrijk
- Praktische vragen: hoe kan bewustzijn ons helpen problemen beter
te hanteren, m.a.w. wat is de functie ervan?
- Hoe kan een individu zich aanpassen aan nieuwe situ’s en concrete
problemen?
- Dus geen bouwstenen, maar werking en mogelijkheden
- Aanpassingsgedrag
, 2 Psychologie: invalshoeken
Behaviorisme Gestaltpsychologie
Psychoanalyse (Neobehaviorisme)
Humanistische psychologie Cognitieve psych.
Biologische + evolutionaire psych. Crossculturele psych.
2.1 De behavioristische revolutie
- Menselijke psyché is niet direct waarneembaar
- Empirisme: ‘je kan alleen zeker zijn van wat je ziet’
o M.a.w. het enige waarvan je zeker kan zijn is het gedrag(,
hetgeen je ziet)
Bv. niet ‘de kat heeft honger’, wel ‘de kat eet veel en
snel’
- = louter beschrijven van stimulus (prikkel) – respons(reactie)
connecties
o Directe oorzaak-gevolg relaties: effecten van mensen, vwpen,
en gebeurtenissen op gedrag
o Bv. leerprocessen (bv. africhten van honden)
o Bv. beloning en straf
prikkels gaan je gedrag veranderen:
bv. je werd lastiggevallen in donker
straatje, je zult altijd bang zijn en het
proberen mijden, ook al weet je dat
je gwn de verkeerde persoon tegen kwam
o Black box = mentale processen, zijn onzichtbaar
2.2 Gestaltpsychologie
- We hebben aantal vooraf bepaalde neigingen om dingen in
geheel als eerste te bekijken, ook al is er geen geheel
- Een geheel is niet te herleiden tot een eenvoudige optelling vd
delen waaruit het is opgebouwd
- Waarnemen is geen apart registreren van afzonderlijke
indrukken, maar wel een onmiddellijk vatten van de ‘Gestalt’(=
geheel, globale vorm)
- Hersenen zoeken van nature naar patronen, ook als die er niet
zijn
o M.a.w. mensen registreren niet, maar construeren een
werkelijkheid
- Onze hersenen proberen dingen te doen kloppen
- Voorbeelden:
