Psychologie
HOOFDSTUK 1: INLEIDING
SOCIALE PSYCHOLOGIE: DEFINITIE EN VERWANTE DISCIPLINES
Wat is sociale psychologie? ( def: Allport)
= studie naar hoe gedachten,vgevoelens, motivaties en gedrag van mensen worden beïnvloed door
(vermoede) aanwezigheid van anderen en hoe we zelf een invloed hebben op anderen
Hoe wordt gedrag bepaalt?
Cognitieve( denkprocessen), affectieve ( emoties) en motivationele (drijfveren) processenovert (waarneembaar) en covert
(attitudes, emoties, opinies)
HOE VERSCHILT SOCIALE PSYCHOLOGIE VAN SOCIOLOGIE?
Sociale psychologie verschilt van sociologie naar:
Focus:
Sociologie ruimere focus op maatschappij en Focus ligt meer op individuen ipv de maatschappij
Methode:
In sociale psychologie vaker experimenteel onderzoek bij het individu en in kleine groep; in sociologie vaker gebruik
makend van grootschalig bevolkingsonderzoek of volkstellingen. Vb. sociale steun (psychologie) – sociaal kapitaal
(sociologie)
PERSOONLIJKHEIDSPSYCHOLOGIE
Verschil met sociale psychologie
Belangstelling voor cross-individuele consistentie binnen situaties
Persoonlijkheidspsychologie:
O Gerichtheid op respectievelijk individuele verschillen (disposities) en situatie
O Belangstelling voor cross-situationele consistentie
O Men probeert te begrijpen hoe situaties een impact hebben op personen ondanks hun verschillende persoonlijkheden
Bekijken situatie vanuit eigen perspectief
vroeger een probleem, nu interacties onderling (interactionisme)
1
,Psychologie
GESCHIEDENIS VAN (SOCIALE) PSYCHOLOGIE
DE FEITELIJKE, VOORGESTELDE OF GEÏMPLICEERDE AANWEZIGHEID VAN ANDEREN
Beïnvloeding hoeft niet te gebeuren in de directe aanwezigheid vd personen die verantwoordelijk zijn voor de beïnvloeding.
We maken ook keuzes rekening houdend met de mening van personen die niet aanwezig zijn, gedrag wordt meegestuurd
door onzichtbare instanties (veronderstelde aanwezigheid)
Vb. Verkiezingscampagnes van Ronald Reagan Hij maakte gebruik van vele grappen tijdens zijn campagnes. In een onderzoek ging men na of er een
effect was op het meelachen met de grappen als men het gelach van andere mensen hoorde of niet. => hieruit bleek dat zonder een laughtrack
mensen minder gingen lachen
Sociale context heeft invloed op over wat men over iets denkt!!
DE GESCHIEDENIS VAN DE SOCIALE PSYCHOLOGIE
DE BEGINJAREN VAN DE SOCIALE PSYCHOLOGIE (1880-1935)
Nood aan een aparte sociaalpsychologische benadering was duidelijk.
JAREN VAN BEVESTIGING (1936 -1960)
o Verhoogde belangstelling
o Maatschappelijke thema’s werden belangrijk
o Drie beginselen vd psychologie (Kurt Lewin)
Gedrag wordt bepaald door:
1. Hoe we de wereld om ons heen waarnemen en interpreteren
2. Afhankelijk vd persoon en de omgeving
Sociale psychologie werd gebruikt om maatschappelijke problemen op te lossen
Fundamenteel onderzoek: het inzicht in het menselijk gedrag proberen te verruimen.
Toegepast onderzoek: sociaalpsychologische theorieën hanteren om dagelijkse gebeurtenissen beter te begrijpen en een
bijdrage te leveren tot het oplossen van maatschappelijke problemen.
GROEI EN DEBAT (1960-1975)
o Sociale problemen worden bestudeerd & geëxperimenteerd
o Beruchte experimenten (Stanford prison experiment -> film Das experiment)
o Meestal ook niet ethisch verantwoord (proefleider zat mee in het experiment)
2
,Psychologie
METHODOLOGISCH EN INHOUDELIJK PLURALISME (1975-HEDEN)
o Internet, cyberpesten
Sociale cognitie: de studie van het waarnemen, onthouden en interpreteren an informatie over onszelf en anderen.
SOCIALE PSYCHOLOGIE IN DE 21 E EEUW
Hersenonderzoek
Als gevolg hiervan ontstond de sociale neurowetenschap (= de studie vd relatie tussen neurologische en sociale processen)
Het internet
Impact op onderzoeksmetjoden en focus op het gebruik van het internet als medium voor relaties en sociaalpsychologische
fenomenen
Sociaal-culturele perspectieven
o Crosscultureel onderzoek: studie van gelijkenissen en verschillen tussen mensen uit verschillende culturen
o Multicultureel onderzoek: studie van gelijkenissen en verschillen tussen mensen uit raciale en etnische groepen binnen
eenzelfde cultuur.
Open wetenschap
Kernmerken : Openheid , transparantie en repliceerdbaarheid
HOOFDSTUK 2: ONDERZOEKSMETHODEN IN SOCIALE PSYCHOLOGIE
WAAROM LEREN OVER ONDERZOEKSMETHODEN?
Ontwikkelen van een kritische blik :
o Op persuasieve communicatie
o Op onderzoek dat in media wordt gerapporteerd
o Op (‘nep’) wetenschappelijke studies
Onderscheid maken tussen intuïtie en gezond verstand enerzijds en psychologie als wetenschap
3
, Psychologie
SPECIFIEK AAN ONDERZOEK OVER MENSELIJK GEDRAG EN (MENTALE) PROCESSEN
Element van persoonlijke controle en eigen keuzes
o GEEN natuurwetten (vrije wil ligt tussen stimulus uit omgeving en respons door persoon)
o Wel sterk geïnspireerd door natuurwetenschappen qua toetsingsmethoden
Cyclisch proces
OVERZICHT: CYCLISCH ONDERZOEKSPROCES
1. Ideeën ontwikkelen
2. Ideeën verfijnen
3. Ideeën testen
4. Ethiek en waarden
1.IDEEËN ONTWIKKELEN
Observatie en praktijkervaring : Bijv. jobmatch en pesten op het werk
Theorie: : Bv. sociale afstand en agressie in schoolklassen
Wetenschappelijke literatuur (primaire en secundaire bronnen)
2. IDEEËN VERFIJNEN
1. Operationaliseren van variabelen
2. Meten van variabelen : Zelfbeschrijving en Observatie
Operationele= Directe observaties die door anderen kunnen herhaald worden
Concepten worden gedefinieerd in termen van de gebruikte meetprocessen (bijv. honger = geen eten in laatste 24 uur)
ONAFHANKELIJKE VARIABELEN (OV):
Karakteristieken van de situatie (manipuleerbaar), ‘stimulus’
AFHANKELIJKE VARIABLEN (AV):
Gedragingen van persoon of dier, ‘respons’
Theorie = relatie tussen O.V. en A.V.
4
HOOFDSTUK 1: INLEIDING
SOCIALE PSYCHOLOGIE: DEFINITIE EN VERWANTE DISCIPLINES
Wat is sociale psychologie? ( def: Allport)
= studie naar hoe gedachten,vgevoelens, motivaties en gedrag van mensen worden beïnvloed door
(vermoede) aanwezigheid van anderen en hoe we zelf een invloed hebben op anderen
Hoe wordt gedrag bepaalt?
Cognitieve( denkprocessen), affectieve ( emoties) en motivationele (drijfveren) processenovert (waarneembaar) en covert
(attitudes, emoties, opinies)
HOE VERSCHILT SOCIALE PSYCHOLOGIE VAN SOCIOLOGIE?
Sociale psychologie verschilt van sociologie naar:
Focus:
Sociologie ruimere focus op maatschappij en Focus ligt meer op individuen ipv de maatschappij
Methode:
In sociale psychologie vaker experimenteel onderzoek bij het individu en in kleine groep; in sociologie vaker gebruik
makend van grootschalig bevolkingsonderzoek of volkstellingen. Vb. sociale steun (psychologie) – sociaal kapitaal
(sociologie)
PERSOONLIJKHEIDSPSYCHOLOGIE
Verschil met sociale psychologie
Belangstelling voor cross-individuele consistentie binnen situaties
Persoonlijkheidspsychologie:
O Gerichtheid op respectievelijk individuele verschillen (disposities) en situatie
O Belangstelling voor cross-situationele consistentie
O Men probeert te begrijpen hoe situaties een impact hebben op personen ondanks hun verschillende persoonlijkheden
Bekijken situatie vanuit eigen perspectief
vroeger een probleem, nu interacties onderling (interactionisme)
1
,Psychologie
GESCHIEDENIS VAN (SOCIALE) PSYCHOLOGIE
DE FEITELIJKE, VOORGESTELDE OF GEÏMPLICEERDE AANWEZIGHEID VAN ANDEREN
Beïnvloeding hoeft niet te gebeuren in de directe aanwezigheid vd personen die verantwoordelijk zijn voor de beïnvloeding.
We maken ook keuzes rekening houdend met de mening van personen die niet aanwezig zijn, gedrag wordt meegestuurd
door onzichtbare instanties (veronderstelde aanwezigheid)
Vb. Verkiezingscampagnes van Ronald Reagan Hij maakte gebruik van vele grappen tijdens zijn campagnes. In een onderzoek ging men na of er een
effect was op het meelachen met de grappen als men het gelach van andere mensen hoorde of niet. => hieruit bleek dat zonder een laughtrack
mensen minder gingen lachen
Sociale context heeft invloed op over wat men over iets denkt!!
DE GESCHIEDENIS VAN DE SOCIALE PSYCHOLOGIE
DE BEGINJAREN VAN DE SOCIALE PSYCHOLOGIE (1880-1935)
Nood aan een aparte sociaalpsychologische benadering was duidelijk.
JAREN VAN BEVESTIGING (1936 -1960)
o Verhoogde belangstelling
o Maatschappelijke thema’s werden belangrijk
o Drie beginselen vd psychologie (Kurt Lewin)
Gedrag wordt bepaald door:
1. Hoe we de wereld om ons heen waarnemen en interpreteren
2. Afhankelijk vd persoon en de omgeving
Sociale psychologie werd gebruikt om maatschappelijke problemen op te lossen
Fundamenteel onderzoek: het inzicht in het menselijk gedrag proberen te verruimen.
Toegepast onderzoek: sociaalpsychologische theorieën hanteren om dagelijkse gebeurtenissen beter te begrijpen en een
bijdrage te leveren tot het oplossen van maatschappelijke problemen.
GROEI EN DEBAT (1960-1975)
o Sociale problemen worden bestudeerd & geëxperimenteerd
o Beruchte experimenten (Stanford prison experiment -> film Das experiment)
o Meestal ook niet ethisch verantwoord (proefleider zat mee in het experiment)
2
,Psychologie
METHODOLOGISCH EN INHOUDELIJK PLURALISME (1975-HEDEN)
o Internet, cyberpesten
Sociale cognitie: de studie van het waarnemen, onthouden en interpreteren an informatie over onszelf en anderen.
SOCIALE PSYCHOLOGIE IN DE 21 E EEUW
Hersenonderzoek
Als gevolg hiervan ontstond de sociale neurowetenschap (= de studie vd relatie tussen neurologische en sociale processen)
Het internet
Impact op onderzoeksmetjoden en focus op het gebruik van het internet als medium voor relaties en sociaalpsychologische
fenomenen
Sociaal-culturele perspectieven
o Crosscultureel onderzoek: studie van gelijkenissen en verschillen tussen mensen uit verschillende culturen
o Multicultureel onderzoek: studie van gelijkenissen en verschillen tussen mensen uit raciale en etnische groepen binnen
eenzelfde cultuur.
Open wetenschap
Kernmerken : Openheid , transparantie en repliceerdbaarheid
HOOFDSTUK 2: ONDERZOEKSMETHODEN IN SOCIALE PSYCHOLOGIE
WAAROM LEREN OVER ONDERZOEKSMETHODEN?
Ontwikkelen van een kritische blik :
o Op persuasieve communicatie
o Op onderzoek dat in media wordt gerapporteerd
o Op (‘nep’) wetenschappelijke studies
Onderscheid maken tussen intuïtie en gezond verstand enerzijds en psychologie als wetenschap
3
, Psychologie
SPECIFIEK AAN ONDERZOEK OVER MENSELIJK GEDRAG EN (MENTALE) PROCESSEN
Element van persoonlijke controle en eigen keuzes
o GEEN natuurwetten (vrije wil ligt tussen stimulus uit omgeving en respons door persoon)
o Wel sterk geïnspireerd door natuurwetenschappen qua toetsingsmethoden
Cyclisch proces
OVERZICHT: CYCLISCH ONDERZOEKSPROCES
1. Ideeën ontwikkelen
2. Ideeën verfijnen
3. Ideeën testen
4. Ethiek en waarden
1.IDEEËN ONTWIKKELEN
Observatie en praktijkervaring : Bijv. jobmatch en pesten op het werk
Theorie: : Bv. sociale afstand en agressie in schoolklassen
Wetenschappelijke literatuur (primaire en secundaire bronnen)
2. IDEEËN VERFIJNEN
1. Operationaliseren van variabelen
2. Meten van variabelen : Zelfbeschrijving en Observatie
Operationele= Directe observaties die door anderen kunnen herhaald worden
Concepten worden gedefinieerd in termen van de gebruikte meetprocessen (bijv. honger = geen eten in laatste 24 uur)
ONAFHANKELIJKE VARIABELEN (OV):
Karakteristieken van de situatie (manipuleerbaar), ‘stimulus’
AFHANKELIJKE VARIABLEN (AV):
Gedragingen van persoon of dier, ‘respons’
Theorie = relatie tussen O.V. en A.V.
4
