Economie: theorie
HOOFDSTUK 1: WAT IS ECONOMIE? OBJECT, DOEL EN METHODE VAN DE
ECONOMISCHE WETENSCHAP
INLEIDING
Kernthema’s van de economie: inflatie, staatsschuld, de beurs… => Economie is veel meer dan dat:
= De economische wetenschap probeert op een welbepaalde manier inzicht te geven in hoe onze
maatschappij zich organiseert
Op individueel niveau: om betere beslissingen te kunnen nemen in het dagelijks leven
o Een goed inzicht in economische principes kunnen van groot belang zijn voor deze beslissingen
o Bv. gezinnen nemen voortdurend beslissingen over de beste manier om het beschikbare budget te
verdelen (zie vb p.17)
Om de problemen van de wereld waarin we leven beter te begrijpen en om een beter beleid te kunnen voeren
HET FUNDAMENTEEL ECONOMISCH PROBLEEM
ECONOMISCHE PROBLEEM = veelvuldige behoeften versus schaarse middelen
Het nut van economische analyse is het gevolg van spanning die ontstaat tussen enerzijds de individuele
en collectieve behoeften van een SL en anderzijds de schaarse beschikbare middelen:
o Elk individu, bedrijf, organisatie en maatschappij heeft zijn behoeften en doelstellingen die ze nastreven,
MAAR elke maatschapij, gezin of organisatie heeft een schaarsteprobleem.
Schaarsteprobleem?
De middelen en tijd zijn beperkt: ze volstaan niet om in alle behoeften te voorzien en doelstellingen te
realiseren
,Economie: theorie
Gevolg? Keuzes maken
o Hoe ga je de beperkte schaarse middelen gebruiken om in bestaande behoeften te voorzien wnr je
dezelfde middelen slechts één keer kan inzetten? = DIE KEUZEPROBLEMATIEK bestudeert de
economische wetenschap
o Economische analyse gaat na hoe mensen, bedrjiven, overheden… keuzes maken en wat daarvan de
individuele en maatschappelijke gevolgen zijn => Economie wordt ook wel eens de wetenschap van
de keuze of schaarste genoemd
MENSELIJKE EN MAATSCHAPPELIJKE BEHOEFTEN
Een behoefte verwijst naar het aanvoelen van een tekort en naar het verlangen om dit tekort aan te
vullen Behoeften in de economie = zeer verscheiden
Basisbehoeften (kledij, voeding…), materiële goederen (lamp…), immateriële goederen (diensten zoals
onderwijs)
INDIVIDUELE EN COLLECTIEVE BEHOEFTEN
Collectief?
Elk individu behoort tot een gemeenschap en heeft collectieve behoeften zoals nationale veiligheid en
orde
De rangorde en intensiteit van de behoeften zijn verschillend tussen personen onderling en veranderen in
de tijd en naargelang de omstandigheden
LET OP: de economie spreekt zich niet uit over de waarde van deze behoeften: individuele behoeften
worden niet onderzocht op hun morele waarde
⇨ = het principe van de consumenten soevereiniteit
SCHAARSE MIDDELEN EN DE NOODZAAK TE KIEZEN
De schaarse middelen noemt men economische goederen (zowel materiële goederen als immateriële
diensten)
ECONOMISCHE GOEDEREN?
Ze kunnen een behoefte geheel of gedeeltelijk opvangen = NUTTIG
Ze zijn schaars: de middelen zijn niet vrij ter beschikking
,Economie: theorie
o Niet schaarse goederen => goederen die vrij ter beschikking zijn zoals de lucht of water uit de
zee (vrije goederen)
o Schaarste is een relatief begrip naargelang de tijd en omstandigheden (Voorbeelden: lucht in een
zuurstoffles waar een diepzeeduiker voor moet betalen of zuivere lucht is schaars door de industriële
ontwikkeling)
Alternatief aanwendbaar
moderne maatschappij: men herkent economische goederen typisch aan dat een er prijskaartje aan
vasthangt
AANWENDING VAN SCHAARSE MIDDELEN KAN OP VERSCH WIJZEN GEBEUREN
= keuzeprobleem in de economie
Extreem voorbeeld: Robinson Crusoë-economie (p.20)
Datzelfde principe blijft geldig in geavanceerde moderne economieën: veel mensen willen een
aangename job, wonen in een aantrekkelijke omgeving, ze willen beschikken over een auto…
o Helaas is hun budget beperkt en hebben zij niet alle nodige middelen om al hun wensen te realiseren
Bovendien kunnen ze elke euro maar één keer uitgeven
PRINCIPE: middelen kunnen slechts eenmaal worden ingezet en tijd is voor iedereen beperkt iedereen
wordt dus met schaarste geconfronteerd (ook Bill Gates of Messi): beschikken over enorme financiële
middelen)
BEDRIJFSLEVEN EN INDUSTRIE
Bv.: moet een bedrijf meer middelen inzetten om de lokale markt te verruimen of meer aandacht richten
op export?
Beide kunnen erg wenselijk zijn maar middelen die het eerste nastreven zijn verloren voor het tweede
DE OVERHEID
Middelen aan onderwijs, cultuur, veiligheid… maar budgetair beperkt: wat is prioriteit?
Keuze tussen efficiëntie en gelijkheid
, Economie: theorie
HET MAKEN VAN KEUZES EN OPPORTUNITEITSKOSTEN
Men kan dezelfde middelen en tijd geen twee keer inzetten. Wie kiest, geeft iets anders op = DE
OPPORTUNITEITSKOST van de gemaakte keuze
“Opportuniteitskost”= de waarde van het beste alternatief dat men opgeeft door deze keuze te maken
De werkelijke kosten van een gemaakte keuze = de waarde van het beste alternatief dat men opgeeft
door deze keuze te maken
Bv Hetgeen wat je opgeeft, door te kiezen om verder te studeren dat is die opportuniteitskost van verder
te studeren
DEFINITIE: ECONOMIE
TIBOR SCITOVSKY: definitie
‘… een sociale wetenschap die tot voorwerp heeft het beheer van schaarse middelen’ -Tibor Scitovsky
(1910-2002)
3 TYPISCHE PROBLEMEN:
1. PROBLEEM VAN ALLOCATIE: toewijzing van middelen
Wat, hoeveel en hoe produceren. (Een middel is bv arbeid hoe gaan we onze arbeid inzetten, wat ga we
ermee produceren en hoe gaan we produceren? )
= Hoe wijs je schaarse middelen toe aan de diverse aanwendingen?
2. PROBLEEM VAN DISTRIBUTIE: verdeling
Voor wie gaan we produceren?
= Hoe verdeel je voordelen van geproduceerde goederen en diensten over de bevolking?
3. STABILISATIEPROBLEEM: nastreven van volledige aanwending
Ervoor zorgen dat alles optimaal geoptimaliseerd wordt met Volledige inzet van de middelen en Geen
mogelijkheden onbenut laten
= Een goed beheer van schaarse middelen vereist het nastreven van de volledige aanwending van de
beschikbare middelen?
HOOFDSTUK 1: WAT IS ECONOMIE? OBJECT, DOEL EN METHODE VAN DE
ECONOMISCHE WETENSCHAP
INLEIDING
Kernthema’s van de economie: inflatie, staatsschuld, de beurs… => Economie is veel meer dan dat:
= De economische wetenschap probeert op een welbepaalde manier inzicht te geven in hoe onze
maatschappij zich organiseert
Op individueel niveau: om betere beslissingen te kunnen nemen in het dagelijks leven
o Een goed inzicht in economische principes kunnen van groot belang zijn voor deze beslissingen
o Bv. gezinnen nemen voortdurend beslissingen over de beste manier om het beschikbare budget te
verdelen (zie vb p.17)
Om de problemen van de wereld waarin we leven beter te begrijpen en om een beter beleid te kunnen voeren
HET FUNDAMENTEEL ECONOMISCH PROBLEEM
ECONOMISCHE PROBLEEM = veelvuldige behoeften versus schaarse middelen
Het nut van economische analyse is het gevolg van spanning die ontstaat tussen enerzijds de individuele
en collectieve behoeften van een SL en anderzijds de schaarse beschikbare middelen:
o Elk individu, bedrijf, organisatie en maatschappij heeft zijn behoeften en doelstellingen die ze nastreven,
MAAR elke maatschapij, gezin of organisatie heeft een schaarsteprobleem.
Schaarsteprobleem?
De middelen en tijd zijn beperkt: ze volstaan niet om in alle behoeften te voorzien en doelstellingen te
realiseren
,Economie: theorie
Gevolg? Keuzes maken
o Hoe ga je de beperkte schaarse middelen gebruiken om in bestaande behoeften te voorzien wnr je
dezelfde middelen slechts één keer kan inzetten? = DIE KEUZEPROBLEMATIEK bestudeert de
economische wetenschap
o Economische analyse gaat na hoe mensen, bedrjiven, overheden… keuzes maken en wat daarvan de
individuele en maatschappelijke gevolgen zijn => Economie wordt ook wel eens de wetenschap van
de keuze of schaarste genoemd
MENSELIJKE EN MAATSCHAPPELIJKE BEHOEFTEN
Een behoefte verwijst naar het aanvoelen van een tekort en naar het verlangen om dit tekort aan te
vullen Behoeften in de economie = zeer verscheiden
Basisbehoeften (kledij, voeding…), materiële goederen (lamp…), immateriële goederen (diensten zoals
onderwijs)
INDIVIDUELE EN COLLECTIEVE BEHOEFTEN
Collectief?
Elk individu behoort tot een gemeenschap en heeft collectieve behoeften zoals nationale veiligheid en
orde
De rangorde en intensiteit van de behoeften zijn verschillend tussen personen onderling en veranderen in
de tijd en naargelang de omstandigheden
LET OP: de economie spreekt zich niet uit over de waarde van deze behoeften: individuele behoeften
worden niet onderzocht op hun morele waarde
⇨ = het principe van de consumenten soevereiniteit
SCHAARSE MIDDELEN EN DE NOODZAAK TE KIEZEN
De schaarse middelen noemt men economische goederen (zowel materiële goederen als immateriële
diensten)
ECONOMISCHE GOEDEREN?
Ze kunnen een behoefte geheel of gedeeltelijk opvangen = NUTTIG
Ze zijn schaars: de middelen zijn niet vrij ter beschikking
,Economie: theorie
o Niet schaarse goederen => goederen die vrij ter beschikking zijn zoals de lucht of water uit de
zee (vrije goederen)
o Schaarste is een relatief begrip naargelang de tijd en omstandigheden (Voorbeelden: lucht in een
zuurstoffles waar een diepzeeduiker voor moet betalen of zuivere lucht is schaars door de industriële
ontwikkeling)
Alternatief aanwendbaar
moderne maatschappij: men herkent economische goederen typisch aan dat een er prijskaartje aan
vasthangt
AANWENDING VAN SCHAARSE MIDDELEN KAN OP VERSCH WIJZEN GEBEUREN
= keuzeprobleem in de economie
Extreem voorbeeld: Robinson Crusoë-economie (p.20)
Datzelfde principe blijft geldig in geavanceerde moderne economieën: veel mensen willen een
aangename job, wonen in een aantrekkelijke omgeving, ze willen beschikken over een auto…
o Helaas is hun budget beperkt en hebben zij niet alle nodige middelen om al hun wensen te realiseren
Bovendien kunnen ze elke euro maar één keer uitgeven
PRINCIPE: middelen kunnen slechts eenmaal worden ingezet en tijd is voor iedereen beperkt iedereen
wordt dus met schaarste geconfronteerd (ook Bill Gates of Messi): beschikken over enorme financiële
middelen)
BEDRIJFSLEVEN EN INDUSTRIE
Bv.: moet een bedrijf meer middelen inzetten om de lokale markt te verruimen of meer aandacht richten
op export?
Beide kunnen erg wenselijk zijn maar middelen die het eerste nastreven zijn verloren voor het tweede
DE OVERHEID
Middelen aan onderwijs, cultuur, veiligheid… maar budgetair beperkt: wat is prioriteit?
Keuze tussen efficiëntie en gelijkheid
, Economie: theorie
HET MAKEN VAN KEUZES EN OPPORTUNITEITSKOSTEN
Men kan dezelfde middelen en tijd geen twee keer inzetten. Wie kiest, geeft iets anders op = DE
OPPORTUNITEITSKOST van de gemaakte keuze
“Opportuniteitskost”= de waarde van het beste alternatief dat men opgeeft door deze keuze te maken
De werkelijke kosten van een gemaakte keuze = de waarde van het beste alternatief dat men opgeeft
door deze keuze te maken
Bv Hetgeen wat je opgeeft, door te kiezen om verder te studeren dat is die opportuniteitskost van verder
te studeren
DEFINITIE: ECONOMIE
TIBOR SCITOVSKY: definitie
‘… een sociale wetenschap die tot voorwerp heeft het beheer van schaarse middelen’ -Tibor Scitovsky
(1910-2002)
3 TYPISCHE PROBLEMEN:
1. PROBLEEM VAN ALLOCATIE: toewijzing van middelen
Wat, hoeveel en hoe produceren. (Een middel is bv arbeid hoe gaan we onze arbeid inzetten, wat ga we
ermee produceren en hoe gaan we produceren? )
= Hoe wijs je schaarse middelen toe aan de diverse aanwendingen?
2. PROBLEEM VAN DISTRIBUTIE: verdeling
Voor wie gaan we produceren?
= Hoe verdeel je voordelen van geproduceerde goederen en diensten over de bevolking?
3. STABILISATIEPROBLEEM: nastreven van volledige aanwending
Ervoor zorgen dat alles optimaal geoptimaliseerd wordt met Volledige inzet van de middelen en Geen
mogelijkheden onbenut laten
= Een goed beheer van schaarse middelen vereist het nastreven van de volledige aanwending van de
beschikbare middelen?
