Sociale grondrechten
Inhoudsopgave
Opwarmingsoefeningen ................................................................................................................................... 3
Inleiding Sociale grondrechten ......................................................................................................................... 5
De tweede generatie mensenrechten ................................................................................................................. 5
Mensenrechten ................................................................................................................................................... 7
Sociale zekerheid, sociale bijstand en sociale bescherming .............................................................................. 11
Sociale zekerheid .......................................................................................................................................... 11
Sociale bijstand ............................................................................................................................................. 12
Sociale bescherming ..................................................................................................................................... 13
Illustratie: de ziekte-en invaliditeitsverzekering .......................................................................................... 14
Voordelen van de verdere digitalisering ...................................................................................................... 16
Sociale zekerheid, sociale bijstand en sociale bescherming zijn levendige materie ................................... 17
Situering binnen de welvaartstaat ............................................................................................................... 17
Betekenis voor het sociaal werk........................................................................................................................ 19
Situering binnen het armoedebeleid ................................................................................................................. 20
Objectieve en subjectieve benadering van armoede ................................................................................... 21
Kansarmoede index 2021 ............................................................................................................................. 22
Van armoede naar kansarmoede ................................................................................................................. 24
De sociale instrumenten en collectieve voorzieningen ..................................................................................... 27
Sociale grondrechten staan onder druk ............................................................................................................ 28
De onderbenutting van sociale grond rechten (non take up).......................................................................... 32
Kenmerken onderbenutting .............................................................................................................................. 32
Vraagzijde: onderbenutting vanuit de burger .............................................................................................. 33
Aanbodzijde: onderbenutting vanuit de wetgeving, organisaties en hulp- en dienstverlening .................. 35
Lezersbrief ......................................................................................................................................................... 36
Mattheuseffect ................................................................................................................................................. 39
Proatief handelen in het kader van onderbescherming .................................................................................. 42
Proactief handelen ............................................................................................................................................ 42
Casus Diana .................................................................................................................................................. 42
3 vormen van handelen ................................................................................................................................ 43
Fasen in het proactief handelen........................................................................................................................ 45
Rechtencirkel..................................................................................................................................................... 46
Fase 1: Preventie .......................................................................................................................................... 46
1
,Fase 2: Opsporen .......................................................................................................................................... 49
Fase 3: Benaderen ........................................................................................................................................ 51
Fase 4: Naartoe leiden .................................................................................................................................. 51
Fase 5: Toegankelijkheid verlenen ............................................................................................................... 52
Fase 6: onthaal verzorgen ............................................................................................................................ 53
Fase 7: Rechtendetectie ............................................................................................................................... 54
Fase 8: Realiseren van rechten ..................................................................................................................... 57
Fase 9: Nazorg .............................................................................................................................................. 59
2
,Opwarmingsoefeningen
Vraag 1: Hoe kunnen tweeverdienersgezinnen of eenoudergezinnen die actief zijn op de arbeidsmarkt
tijdens de vakantieperiode (herfst, kerst, krokus, paasvakantie, zomervakantie, …) opvang voor hun
schoolgaande kinderen organiseren?
Drie categorieën van oplossingen (apart of combinatie)
1) Eén van de ouders neemt verlof op
2) Informele opvang
a. Belang van sociale netwerken › vaak grootouders, vriendjes, babysit…
b. Opmerking: niet voor iedereen vanzelfsprekend!
3) Formele opvang (professioneel georganiseerd)
a. Verschillende initiatiefnemers
b. Meestal betalend en aan voorwaarden verbonden (zoals: naar het speelplein gaan
waar je bent gedomicileerd)
i. Publiek: de lokale overheid (het gemeentebestuur) > buitenschoolse
opvang
ii. Privé: initiatieven erkend en gesubsidieerd door de overheid (vb.kazou)
iii. Privé: zuiver commerciële initiatieven => door hoge vraag aan opvang
Vraag 2: Aan welke voorwaarden moet worden voldaan om gebruik te kunnen maken van het Kazou-
aanbod? En is dat allemaal wel zo vanzelfsprekend?
• Kazou kennen
• Kind of jongere: van 7 t.e.m. 18 jaar oud zijn
• Lid zijn van de CM hoeft niet maar garandeert wel een lager tarief
• Nederlands kennen … of iemand kennen die het voor jou kan vertalen
• Over een computer/telefoon beschikken
• Internetaansluiting hebben
• Digitaal vaardig zijn
• De inschrijvingsprocedure kennen en begrijpen
• Er op tijd bij zijn
• Voldoen aan de voorwaarden
• Het kunnen betalen
• Weten wat je moet doen of waar je terecht kan indien je het niet kan betalen
Vraag 3: Wat zijn mogelijke drempels die mensen, die in aanmerking komen voor het aanbod, kunnen
ervaren?
• Niet kennen van het aanbod: informatiedrempel, taaldrempel, etc.
• Niet of te beperkt kunnen benutten van het aanbod: te moeilijk, te complex, te duur,
digitale drempel, etc.
3
, • Geen gebruik durven van maken › houding
• In het verleden een negatieve ervaring hebben gehad › houding
o Drempels onder te verdelen in categoriën
o Bevinden zich op competentieniveau
Vraag 4: Wat doet Kazou (of kan doen) om die drempels weg te halen?
• Actief en toegankelijk bekendmakingsbeleid
• Attractieve, begrijpelijke en toegankelijke website
• CM personeel inschakelen om leden te wijzen op het aanbod
• Zorgen voor een gedifferentieerd en eerlijk inschrijvingsbeleid
• Bijzondere inspanningen doen voor moeilijk bereikbare groepen
• Samenwerking met andere diensten binnen de CM
• Samenwerking met de (lokale) overheid
• Samenwerking met andere organisaties
Vraag 5: Wat zou de job van een sociaal werker binnen Kazou kunnen inhouden?
• Werken aan een gedifferentieerd aanbod: naar regio, naar leeftijd, naar prijsklasse, etc.
• Werken aan een toegankelijk en aantrekkelijk bekendmakingsbeleid
• Inspanningen doen om de drempels van onderbenutting weg te halen
• Opleiden, begeleiden en omkaderen van de vrijwilligers
• Bijzondere inspanningen doen voor bijzondere doelgroepen (Jongeren met bijzondere
aandacht)
• Functionele samenwerkingsverbanden met anderen diensten binnen de CM
• Functionele samenwerkingsverbanden met de (lokale) overheid: “Iedereen verdient
vakantie”
➔ Wat te leren hieruit?
• Geen vak over rechtspraktijk
• Niet wereldvreemd = gaat dus over dagelijks leven en is ‘herkenbaar’
• Gaat over waar je recht op hebt en of je er in slagt dat recht in de praktijk te benutten
• Hoe het komt dat die benutting niet voor iedereen lukt en wat de oorzaak daarvan is
• Wat een organisatie, dienst of overheid kan doen aan die onderbenutting
• In essentie zal het gaan over de dagdagelijkse praktijk van SOW
• Over de inhoud van het beroep SOW’er
• Over hun betrokkenheid en verantwoordelijkheid
4
Inhoudsopgave
Opwarmingsoefeningen ................................................................................................................................... 3
Inleiding Sociale grondrechten ......................................................................................................................... 5
De tweede generatie mensenrechten ................................................................................................................. 5
Mensenrechten ................................................................................................................................................... 7
Sociale zekerheid, sociale bijstand en sociale bescherming .............................................................................. 11
Sociale zekerheid .......................................................................................................................................... 11
Sociale bijstand ............................................................................................................................................. 12
Sociale bescherming ..................................................................................................................................... 13
Illustratie: de ziekte-en invaliditeitsverzekering .......................................................................................... 14
Voordelen van de verdere digitalisering ...................................................................................................... 16
Sociale zekerheid, sociale bijstand en sociale bescherming zijn levendige materie ................................... 17
Situering binnen de welvaartstaat ............................................................................................................... 17
Betekenis voor het sociaal werk........................................................................................................................ 19
Situering binnen het armoedebeleid ................................................................................................................. 20
Objectieve en subjectieve benadering van armoede ................................................................................... 21
Kansarmoede index 2021 ............................................................................................................................. 22
Van armoede naar kansarmoede ................................................................................................................. 24
De sociale instrumenten en collectieve voorzieningen ..................................................................................... 27
Sociale grondrechten staan onder druk ............................................................................................................ 28
De onderbenutting van sociale grond rechten (non take up).......................................................................... 32
Kenmerken onderbenutting .............................................................................................................................. 32
Vraagzijde: onderbenutting vanuit de burger .............................................................................................. 33
Aanbodzijde: onderbenutting vanuit de wetgeving, organisaties en hulp- en dienstverlening .................. 35
Lezersbrief ......................................................................................................................................................... 36
Mattheuseffect ................................................................................................................................................. 39
Proatief handelen in het kader van onderbescherming .................................................................................. 42
Proactief handelen ............................................................................................................................................ 42
Casus Diana .................................................................................................................................................. 42
3 vormen van handelen ................................................................................................................................ 43
Fasen in het proactief handelen........................................................................................................................ 45
Rechtencirkel..................................................................................................................................................... 46
Fase 1: Preventie .......................................................................................................................................... 46
1
,Fase 2: Opsporen .......................................................................................................................................... 49
Fase 3: Benaderen ........................................................................................................................................ 51
Fase 4: Naartoe leiden .................................................................................................................................. 51
Fase 5: Toegankelijkheid verlenen ............................................................................................................... 52
Fase 6: onthaal verzorgen ............................................................................................................................ 53
Fase 7: Rechtendetectie ............................................................................................................................... 54
Fase 8: Realiseren van rechten ..................................................................................................................... 57
Fase 9: Nazorg .............................................................................................................................................. 59
2
,Opwarmingsoefeningen
Vraag 1: Hoe kunnen tweeverdienersgezinnen of eenoudergezinnen die actief zijn op de arbeidsmarkt
tijdens de vakantieperiode (herfst, kerst, krokus, paasvakantie, zomervakantie, …) opvang voor hun
schoolgaande kinderen organiseren?
Drie categorieën van oplossingen (apart of combinatie)
1) Eén van de ouders neemt verlof op
2) Informele opvang
a. Belang van sociale netwerken › vaak grootouders, vriendjes, babysit…
b. Opmerking: niet voor iedereen vanzelfsprekend!
3) Formele opvang (professioneel georganiseerd)
a. Verschillende initiatiefnemers
b. Meestal betalend en aan voorwaarden verbonden (zoals: naar het speelplein gaan
waar je bent gedomicileerd)
i. Publiek: de lokale overheid (het gemeentebestuur) > buitenschoolse
opvang
ii. Privé: initiatieven erkend en gesubsidieerd door de overheid (vb.kazou)
iii. Privé: zuiver commerciële initiatieven => door hoge vraag aan opvang
Vraag 2: Aan welke voorwaarden moet worden voldaan om gebruik te kunnen maken van het Kazou-
aanbod? En is dat allemaal wel zo vanzelfsprekend?
• Kazou kennen
• Kind of jongere: van 7 t.e.m. 18 jaar oud zijn
• Lid zijn van de CM hoeft niet maar garandeert wel een lager tarief
• Nederlands kennen … of iemand kennen die het voor jou kan vertalen
• Over een computer/telefoon beschikken
• Internetaansluiting hebben
• Digitaal vaardig zijn
• De inschrijvingsprocedure kennen en begrijpen
• Er op tijd bij zijn
• Voldoen aan de voorwaarden
• Het kunnen betalen
• Weten wat je moet doen of waar je terecht kan indien je het niet kan betalen
Vraag 3: Wat zijn mogelijke drempels die mensen, die in aanmerking komen voor het aanbod, kunnen
ervaren?
• Niet kennen van het aanbod: informatiedrempel, taaldrempel, etc.
• Niet of te beperkt kunnen benutten van het aanbod: te moeilijk, te complex, te duur,
digitale drempel, etc.
3
, • Geen gebruik durven van maken › houding
• In het verleden een negatieve ervaring hebben gehad › houding
o Drempels onder te verdelen in categoriën
o Bevinden zich op competentieniveau
Vraag 4: Wat doet Kazou (of kan doen) om die drempels weg te halen?
• Actief en toegankelijk bekendmakingsbeleid
• Attractieve, begrijpelijke en toegankelijke website
• CM personeel inschakelen om leden te wijzen op het aanbod
• Zorgen voor een gedifferentieerd en eerlijk inschrijvingsbeleid
• Bijzondere inspanningen doen voor moeilijk bereikbare groepen
• Samenwerking met andere diensten binnen de CM
• Samenwerking met de (lokale) overheid
• Samenwerking met andere organisaties
Vraag 5: Wat zou de job van een sociaal werker binnen Kazou kunnen inhouden?
• Werken aan een gedifferentieerd aanbod: naar regio, naar leeftijd, naar prijsklasse, etc.
• Werken aan een toegankelijk en aantrekkelijk bekendmakingsbeleid
• Inspanningen doen om de drempels van onderbenutting weg te halen
• Opleiden, begeleiden en omkaderen van de vrijwilligers
• Bijzondere inspanningen doen voor bijzondere doelgroepen (Jongeren met bijzondere
aandacht)
• Functionele samenwerkingsverbanden met anderen diensten binnen de CM
• Functionele samenwerkingsverbanden met de (lokale) overheid: “Iedereen verdient
vakantie”
➔ Wat te leren hieruit?
• Geen vak over rechtspraktijk
• Niet wereldvreemd = gaat dus over dagelijks leven en is ‘herkenbaar’
• Gaat over waar je recht op hebt en of je er in slagt dat recht in de praktijk te benutten
• Hoe het komt dat die benutting niet voor iedereen lukt en wat de oorzaak daarvan is
• Wat een organisatie, dienst of overheid kan doen aan die onderbenutting
• In essentie zal het gaan over de dagdagelijkse praktijk van SOW
• Over de inhoud van het beroep SOW’er
• Over hun betrokkenheid en verantwoordelijkheid
4
