Sociaal werk verkennen
Inhoudsopgave
Les 1. Sociaal werk definiëren....................................................................................................................... 5
Een boom als metafoor voor sociaal werk..........................................................................................................5
De globale definitie...............................................................................................................................................5
Is een definitie nuttig?..........................................................................................................................................7
Les 2. Mensenrechten en grondrechten......................................................................................................... 9
Mensenrechten.....................................................................................................................................................9
Grondrechten......................................................................................................................................................10
Mensenrechten en grondrechten staan onder druk......................................................................................12
Les 3. Historiek............................................................................................................................................ 13
Sociaal werkpraktijk in de Middeleeuwen (476-1500).......................................................................................13
Sociaal werkpraktijk in de Nieuwe Tijd (1500-1789)..........................................................................................13
Sociaal Werk in de Nieuwste Tijd (1789-1945)...................................................................................................16
1830: Ontstaan van België..............................................................................................................................16
Founding Mothers – rond 1900 (aanvullen met tekst)..................................................................................16
Wereldoorlog 1: verwoesting én opbouw......................................................................................................17
Sociaal werk in de eigentijdse geschiedenis (1945 – heden)..............................................................................18
Rond de jaren 1950........................................................................................................................................18
Rond de jaren 1960........................................................................................................................................18
Rond de jaren 80............................................................................................................................................18
Rond de jaren 90............................................................................................................................................19
Rond de jaren 2000........................................................................................................................................19
Ontwikkeling van de opleidingen ‘Sociaal werk’................................................................................................20
‘Van armenzorg tot professioneel sociaal werk’............................................................................................20
Professionalisering in België...........................................................................................................................21
Les 4. Kenmerkend voor sociaal werk........................................................................................................... 23
Vier basismethodieken.......................................................................................................................................23
Drie methodes................................................................................................................................................23
Enkele spanningsvelden......................................................................................................................................24
Leefwereld en systeemwereld.......................................................................................................................24
Aanpassings- en veranderingslogica..............................................................................................................24
5 krachtlijnen (Conferentie sociaal werk)...........................................................................................................25
Nabijheid en laagdrempelig werken..............................................................................................................25
Politiserend werken........................................................................................................................................26
Procesmatig werken.......................................................................................................................................26
1
, Generalistisch werken....................................................................................................................................26
Verbindend werken........................................................................................................................................26
Les 5. Breedte van het sociaal werk (deel 1)................................................................................................. 27
SOW is anders naargelang…...............................................................................................................................27
Afhankelijk van rond welke grondrechten je werkt.......................................................................................27
Het werkveld is breed – omdat je met verschillende doelgroepen werkt.....................................................28
Het werkveld is breed - omdat je rond diverse thema’s werkt.....................................................................28
Domeinen............................................................................................................................................................29
Algemene hulp- en dienstverlening...............................................................................................................29
Armoede en sociale uitsluiting.......................................................................................................................30
Arbeid en economie.......................................................................................................................................31
Cultuur en vrije tijd.........................................................................................................................................32
Gezin en opvoeding........................................................................................................................................33
(Geestelijke) gezondheid................................................................................................................................34
Jeugdwerk.......................................................................................................................................................35
Justitie.............................................................................................................................................................36
Leefomgeving en internationale solidariteit..................................................................................................37
Migratie..........................................................................................................................................................38
Onderwijs en vorming....................................................................................................................................40
Ouderen..........................................................................................................................................................41
Personen met een beperking.........................................................................................................................42
Les 6. Breedte van het sociaal werk (deel 2)................................................................................................. 45
Hét sociaal werk bestaat niet.............................................................................................................................45
Het sociaal werk bestaat niet want het is anders naargelang….....................................................................45
Sociaal werk is voortdurend in beweging...........................................................................................................53
Voortdurend in beweging…............................................................................................................................53
Sociaal werk is:...............................................................................................................................................56
Les 8. Rollen en handelingskader.................................................................................................................. 56
Rollen van sociaal werk......................................................................................................................................56
Verschillende rollen van het SOW..................................................................................................................56
Mensenrechten voor een handelingskader........................................................................................................57
Principes handelingskader..............................................................................................................................58
Les 9. Discoursen en tendensen.................................................................................................................... 60
Drie dominante discours.....................................................................................................................................60
Biomedisch discours.......................................................................................................................................61
Neoliberaal economisch discours...................................................................................................................62
Positivistisch juridisch discours......................................................................................................................63
Tendensen...........................................................................................................................................................64
Migratiestromen.............................................................................................................................................65
Individualisering.............................................................................................................................................65
Digitalisering...................................................................................................................................................65
2
,Les 10 Nevenbouw....................................................................................................................................... 67
Formeel en informeel werken.............................................................................................................................67
Formeel werken..............................................................................................................................................67
Informeel werken...........................................................................................................................................67
Voorbeeld.......................................................................................................................................................67
Verhouding tussen formeel en informeel werken.........................................................................................68
Gedeelde verantwoordelijkheid tussen formele en informele actoren........................................................68
Spanningen bij de wisselwerking tussen formeel en informeel....................................................................69
Sterk sociaal werk zet in op triadisch werken................................................................................................70
Samenwerken met velen....................................................................................................................................70
Mantelzorg.....................................................................................................................................................70
Zelfhulpgroepen.............................................................................................................................................71
Zelforganisaties...............................................................................................................................................72
Vrijwilligers.....................................................................................................................................................72
Samenwerken met overheden.......................................................................................................................73
Samenwerken met multidisciplinaire teams..................................................................................................74
Samenwerken met ervaringsdeskundigen.....................................................................................................74
Samenwerkingsverbanden / netwerken........................................................................................................75
Les 11. Bovenbouw...................................................................................................................................... 76
Welzijn is een belangrijk en complex beleidsdomein.........................................................................................76
Multigovernance.................................................................................................................................................77
Focus op het sociaal/welzijnsbeleid op federaal, Vlaams en lokaal niveau.......................................................78
Rol van het federale niveau............................................................................................................................78
Rol van het Vlaamse niveau...........................................................................................................................80
Rol van het lokale niveau................................................................................................................................83
Het welzijns/sociaal beleid bekeken vanuit de rechtenbenadering..............................................................84
Les 12. Sociaal werk is niet vrijblijvend......................................................................................................... 84
Sociaal werk, een semi-professie........................................................................................................................85
Sociaal werk is waardenwerk.............................................................................................................................85
Waardenwerk.................................................................................................................................................85
Normatieve professionaliteit..........................................................................................................................86
Sociaal werk vraagt een professionele grondhouding.......................................................................................87
Les 13. Sociaal werk, een krachtig en kwetsbaar beroep...............................................................................91
Kern van het sociaal werk...................................................................................................................................91
Globale definitie.............................................................................................................................................91
Mensenrechten..............................................................................................................................................91
5 krachtlijnen & 5 handelingskaders..............................................................................................................92
4 basismethodieken, 3 methodes, diverse functies en rollen.......................................................................92
SOW in een spreidstand.................................................................................................................................94
Sociaal werk is waardenwerk.........................................................................................................................94
Sociaal werk in een complexe context................................................................................................................95
3
, Breedte van sociaal werk...............................................................................................................................95
Sociaal werk op het snijpunt van....................................................................................................................95
Sociaal werk, een semi-professie...................................................................................................................96
Maatschappelijke tendensen.........................................................................................................................96
3 dominante discours.....................................................................................................................................96
Nevenbouw....................................................................................................................................................97
Bovenbouw.....................................................................................................................................................97
Maatschappelijke positionering en profilering...................................................................................................98
4
Inhoudsopgave
Les 1. Sociaal werk definiëren....................................................................................................................... 5
Een boom als metafoor voor sociaal werk..........................................................................................................5
De globale definitie...............................................................................................................................................5
Is een definitie nuttig?..........................................................................................................................................7
Les 2. Mensenrechten en grondrechten......................................................................................................... 9
Mensenrechten.....................................................................................................................................................9
Grondrechten......................................................................................................................................................10
Mensenrechten en grondrechten staan onder druk......................................................................................12
Les 3. Historiek............................................................................................................................................ 13
Sociaal werkpraktijk in de Middeleeuwen (476-1500).......................................................................................13
Sociaal werkpraktijk in de Nieuwe Tijd (1500-1789)..........................................................................................13
Sociaal Werk in de Nieuwste Tijd (1789-1945)...................................................................................................16
1830: Ontstaan van België..............................................................................................................................16
Founding Mothers – rond 1900 (aanvullen met tekst)..................................................................................16
Wereldoorlog 1: verwoesting én opbouw......................................................................................................17
Sociaal werk in de eigentijdse geschiedenis (1945 – heden)..............................................................................18
Rond de jaren 1950........................................................................................................................................18
Rond de jaren 1960........................................................................................................................................18
Rond de jaren 80............................................................................................................................................18
Rond de jaren 90............................................................................................................................................19
Rond de jaren 2000........................................................................................................................................19
Ontwikkeling van de opleidingen ‘Sociaal werk’................................................................................................20
‘Van armenzorg tot professioneel sociaal werk’............................................................................................20
Professionalisering in België...........................................................................................................................21
Les 4. Kenmerkend voor sociaal werk........................................................................................................... 23
Vier basismethodieken.......................................................................................................................................23
Drie methodes................................................................................................................................................23
Enkele spanningsvelden......................................................................................................................................24
Leefwereld en systeemwereld.......................................................................................................................24
Aanpassings- en veranderingslogica..............................................................................................................24
5 krachtlijnen (Conferentie sociaal werk)...........................................................................................................25
Nabijheid en laagdrempelig werken..............................................................................................................25
Politiserend werken........................................................................................................................................26
Procesmatig werken.......................................................................................................................................26
1
, Generalistisch werken....................................................................................................................................26
Verbindend werken........................................................................................................................................26
Les 5. Breedte van het sociaal werk (deel 1)................................................................................................. 27
SOW is anders naargelang…...............................................................................................................................27
Afhankelijk van rond welke grondrechten je werkt.......................................................................................27
Het werkveld is breed – omdat je met verschillende doelgroepen werkt.....................................................28
Het werkveld is breed - omdat je rond diverse thema’s werkt.....................................................................28
Domeinen............................................................................................................................................................29
Algemene hulp- en dienstverlening...............................................................................................................29
Armoede en sociale uitsluiting.......................................................................................................................30
Arbeid en economie.......................................................................................................................................31
Cultuur en vrije tijd.........................................................................................................................................32
Gezin en opvoeding........................................................................................................................................33
(Geestelijke) gezondheid................................................................................................................................34
Jeugdwerk.......................................................................................................................................................35
Justitie.............................................................................................................................................................36
Leefomgeving en internationale solidariteit..................................................................................................37
Migratie..........................................................................................................................................................38
Onderwijs en vorming....................................................................................................................................40
Ouderen..........................................................................................................................................................41
Personen met een beperking.........................................................................................................................42
Les 6. Breedte van het sociaal werk (deel 2)................................................................................................. 45
Hét sociaal werk bestaat niet.............................................................................................................................45
Het sociaal werk bestaat niet want het is anders naargelang….....................................................................45
Sociaal werk is voortdurend in beweging...........................................................................................................53
Voortdurend in beweging…............................................................................................................................53
Sociaal werk is:...............................................................................................................................................56
Les 8. Rollen en handelingskader.................................................................................................................. 56
Rollen van sociaal werk......................................................................................................................................56
Verschillende rollen van het SOW..................................................................................................................56
Mensenrechten voor een handelingskader........................................................................................................57
Principes handelingskader..............................................................................................................................58
Les 9. Discoursen en tendensen.................................................................................................................... 60
Drie dominante discours.....................................................................................................................................60
Biomedisch discours.......................................................................................................................................61
Neoliberaal economisch discours...................................................................................................................62
Positivistisch juridisch discours......................................................................................................................63
Tendensen...........................................................................................................................................................64
Migratiestromen.............................................................................................................................................65
Individualisering.............................................................................................................................................65
Digitalisering...................................................................................................................................................65
2
,Les 10 Nevenbouw....................................................................................................................................... 67
Formeel en informeel werken.............................................................................................................................67
Formeel werken..............................................................................................................................................67
Informeel werken...........................................................................................................................................67
Voorbeeld.......................................................................................................................................................67
Verhouding tussen formeel en informeel werken.........................................................................................68
Gedeelde verantwoordelijkheid tussen formele en informele actoren........................................................68
Spanningen bij de wisselwerking tussen formeel en informeel....................................................................69
Sterk sociaal werk zet in op triadisch werken................................................................................................70
Samenwerken met velen....................................................................................................................................70
Mantelzorg.....................................................................................................................................................70
Zelfhulpgroepen.............................................................................................................................................71
Zelforganisaties...............................................................................................................................................72
Vrijwilligers.....................................................................................................................................................72
Samenwerken met overheden.......................................................................................................................73
Samenwerken met multidisciplinaire teams..................................................................................................74
Samenwerken met ervaringsdeskundigen.....................................................................................................74
Samenwerkingsverbanden / netwerken........................................................................................................75
Les 11. Bovenbouw...................................................................................................................................... 76
Welzijn is een belangrijk en complex beleidsdomein.........................................................................................76
Multigovernance.................................................................................................................................................77
Focus op het sociaal/welzijnsbeleid op federaal, Vlaams en lokaal niveau.......................................................78
Rol van het federale niveau............................................................................................................................78
Rol van het Vlaamse niveau...........................................................................................................................80
Rol van het lokale niveau................................................................................................................................83
Het welzijns/sociaal beleid bekeken vanuit de rechtenbenadering..............................................................84
Les 12. Sociaal werk is niet vrijblijvend......................................................................................................... 84
Sociaal werk, een semi-professie........................................................................................................................85
Sociaal werk is waardenwerk.............................................................................................................................85
Waardenwerk.................................................................................................................................................85
Normatieve professionaliteit..........................................................................................................................86
Sociaal werk vraagt een professionele grondhouding.......................................................................................87
Les 13. Sociaal werk, een krachtig en kwetsbaar beroep...............................................................................91
Kern van het sociaal werk...................................................................................................................................91
Globale definitie.............................................................................................................................................91
Mensenrechten..............................................................................................................................................91
5 krachtlijnen & 5 handelingskaders..............................................................................................................92
4 basismethodieken, 3 methodes, diverse functies en rollen.......................................................................92
SOW in een spreidstand.................................................................................................................................94
Sociaal werk is waardenwerk.........................................................................................................................94
Sociaal werk in een complexe context................................................................................................................95
3
, Breedte van sociaal werk...............................................................................................................................95
Sociaal werk op het snijpunt van....................................................................................................................95
Sociaal werk, een semi-professie...................................................................................................................96
Maatschappelijke tendensen.........................................................................................................................96
3 dominante discours.....................................................................................................................................96
Nevenbouw....................................................................................................................................................97
Bovenbouw.....................................................................................................................................................97
Maatschappelijke positionering en profilering...................................................................................................98
4