ECONOMISCH RECHT
TITEL I: ALGEMEEN
HOOFDSTUK 1: SITUERING VAN HET HANDELS-ECONOMISCH EN
ONDERNEMINGSRECHT
INLEIDING
Economisch recht omvat het “oude” handelsrecht
Handelsrecht is met ingang van 1 november 2018 opgeheven (Wet houdende
hervorming van het ondernemingsrecht)
- Opheffing van het begrip “handelaar”
→ Heeft niet geleid tot de afschaffing van de regelen die klassiek tot het
handelsrecht behoren
→ Door de invoering van het nieuw algemeen begrip “onderneming” heeft het
een ander toepassingsgebied gekregen
- Maar
Transacties tot en met 31 oktober 2018 vallen nog onder het “oude” recht
Heel wat regelen uit het “oude” handelsrecht werden behouden, maar worden
nu vastgeknoopt aan het begrip “onderneming”
BEGRIPPEN
1) Het economisch recht (vroegere handelsrecht) bevat enerzijds regelen van
privaatrecht die van toepassing zijn op verrichtingen van ondernemingen en zijn
erop gericht transacties tussen ondernemingen soepel en efficiënt te laten
verlopen
Regels die het handelsverkeer moeten faciliteren
2) Het economisch recht omvat anderzijds de regelen van publiek en privaat recht
die er specifiek toe strekken de economische activiteit te organiseren met het oog
op de verwezenlijking van een economische ordening en een economisch
sturingsbeleid
Een disparaat geheel van normen van dwingende aard, vaak ook van
openbare orde, die bepalen wat moet, wat niet mag of wat toegelaten is in
het economisch verkeer
Economisch recht omvat:
- Regelen van privaatrecht gericht op efficiënt en soepel verkeer
o Vb. Bewijs en hoofdelijkheid
Bewijs: voor rechtshandelingen boven 3500 kan het bewijs maar geleverd
worden d.m.v. een onderhandse akte
Het vrij bewijsstelsel tussen ondernemingen waar het bewijs kan
geleverd worden met alle mogelijk middelen van het recht (ook voor
rechtshandelingen boven 3500 euro)
1
, Hoofdelijkheid tussen ondernemingen: A en B worden vermoed hoofdelijk
gehouden te zijn C moet niet onderzoeken of A en B voldoende
kredietwaardig zijn om de helft van het bedrag te betalen
In het klassiek burgerlijk recht geldt het principe van de schuldsplitsing:
als A en B zich gezamenlijk verbinden, kunnen ze elk maar voor de helft
worden aangesproken C zal de helft van A en de helft van B moeten
vorderen C moet de solvabiliteit van beide onderzoeken
- Regelen van publiek recht, veelal gericht op sturing
Nastreven van economische doeleinden van conjuncturele aard of van
structurele aard
o vb. organisatie markt, mededingingsrecht
→ Conjuncturele aard: om een tijdelijk probleem te verhelpen
o Vb. een plafond zetten op de prijs van gas als reactie op de te
sterk stijgende energieprijzen
→ Structurele aard: de organisatie van de markt als dusdanig
o Vb. regelen van mededingingsrechtelijke aard: verbod op
bepaalde afspraken
- Regelen van privaatrecht gericht op ordening
Bescherming van rechtmatig geachte belangen
o Vb. consumentenbescherming: de consument wordt beschouwd als
de zwakkere partij bepaalde bedingen mogen niet opgenomen in
een contract tussen een onderneming en een consument
o Vb. eerlijke concurrentie: specifieke bepalingen die bepaalde
gedragingen gaan verbieden met het oog op de vrijwaring van
eerlijke concurrentie tussen ondernemingen
o Vb. bescherming tussenpersonen
o Vb. intellectuele eigendomsrechten omdat zij een aantal personen
(denk aan de uitvinder) gaan beschermen
OVERZICHT BRONNEN
INTERNATIONALE BRONNEN
Interpretatie van regelen met internationale oorsprong:
- Autonome interpretatie
- Indien geen supranationaal college waakt over een uniforme interpretatie (bv. het
Hof van Justitie), kunnen er verschillende interpretaties ontstaan in de
verschillende lidstaten
→ Zo heeft de nationale rechter de taak het CISG te interpreteren, zonder dat die
hiervoor een beroep kan doen op een préjudiciële vraagprocedure zoals dat
wel het geval is bij een EU-instrument
Verhouding van het internationaal echt tot het nationale recht
- Het Hof van Cassatie oordeelde dat: “wanneer het conflict bestaat tussen een
internrechtelijke norm en een internationaalrechtelijke norm die rechtstreekse
2
, gevolgen heeft in de interne rechtsorde, de door het verdrag bepaalde regel
[moet] voorgaan; dat deze voorrang volgt uit de aard zelf van het bij het verdrag
bepaald internationaal recht”
- Art. II.1 WER:
→ “Onder voorbehoud van de toepassing van internationale verdragen, van het
recht van de Europese Unie of van bepalingen in bijzondere wetten, bevat
onderhavig Wetboek (WER) het algemeen juridisch kader inzake economische
aangelegenheden die tot de bevoegdheid van de federale overheid behoren”
Directe werking van internationale normen?
- Termen, opzet en geest van de regel
- EU versus WTO
Europese rechtsregelen: directe werking, mits de regelen voldoende
duidelijk, onvoorwaardelijk en nauwkeurig geformuleerd zijn
Europese verdragen: volledig directe werking, zowel verticaal als
horizontaal
Europese Richtlijnen: verticale versus horizontale directe werking
Verticale werking, maar geen horizontale werking
- Men kan zich op de bepalingen van de richtlijn beroepen
ten aanzien van de overheid
- Geen horizontale werking: een onderneming/consument
kan zich niet rechtstreeks steunen op een richtlijn ten
aanzien van een andere onderneming
WTO: geen directe werking
Ondernemingen kunnen zich er niet rechtstreeks op beroepen voor
de nationale rechter
1. VERDRAGEN DIE REGELING INHOUDEN VOOR HET INTERNATIONALE
ECONOMISCH RUILVERKEER
o Vb. WTO (World Trade Organisation)
Omvattende:
- GATT:
Meestbegunstiging: als een WTO-lidstaat een gunstig tarief of een andere
handelsvoordeel verleent aan een andere lidstaat, dit voordeel automatisch
moet worden uitgebreid naar alle andere WTO-leden
Non-discriminatie: goederen moeten ongeacht hun herkomst op dezelfde
manier behandeld worden
Verbod van kwantitatieve beperkingen: het verbod stelt dat lidstaten geen
kwantitatieve beperkingen mogen opleggen op de invoer of uitvoer van
goederen
Reductie van (geen verbod op) douanerechten (streven naar)
Eerlijke concurrentie
→ Dumping op andere markten
Wanneer is er sprake van dumping? Wanneer goederen
beneden hun normale waarde (= aan een prijs die lager is
3
, dan de prijs die in het exportland wordt gehanteerd) op de
markt komen in een ander land
Wanneer is dumping verboden? Wanneer door die
dumping ernstige schade wordt toegebracht aan (minstens
een aanzienlijk deel van) een bestaande bedrijfstak
Mogelijke actie? Anti-dumping rechten: douanerechten
verhogen om het negatief effect die gecreëerd wordt door
dumping te gaan neutraliseren
→ Subsidies: voordelen die worden toegekend aan ondernemingen
Per se verboden: export en “local content” subsidies:
ubsidies die door overheden worden verstrekt op voorwaarde
dat een onderneming een bepaald percentage lokale
materialen, componenten, of arbeid gebruikt bij de productie
van goederen of het leveren van diensten
Andere subsidies: “actionable”: dit zijn subsidies die niet per
definitie verboden zijn, maar wel kunnen worden
aangevochten als ze schadelijk zijn voor de handelsbelangen
van andere landen
“countervailing measures”: maatregelen die worden
genomen door een land om de effecten van schadelijke
subsidies van een ander land te compenseren
- GATS: regeling gericht op internationale dienstverlening
- TRIPS: internationale regelgeving m.b.t. intellectuele rechten
- DSU: het internationale mechanisme voor het oplossen van geschillen binnen de
Wereldhandelsorganisatie (WTO)
→ Daarin een beroepsorgaan: de applet body, maar die bestaat niet meer uit
voldoende leden om beslissingen te nemen (de applet body functioneert de
dag van vandaag niet meer)
→ Sommige landen hebben tijdelijke alternatieven ontwikkeld, zoals de
Multiparty Interim Appeal Arbitration Arrangement (MPIA), om deze
impasse te omzeilen
2. VERDRAGEN DIE ECONOMISCHE INTEGRATIE NASTREVEN
Vrijhandelszone
- Goederen en diensten kunnen vrij de grenzen overschrijden
- Elk lid bepaalt zijn eigen douanetarieven en handelsbeleid ten opzichte van landen
buiten de vrijhandelszone
Douane-unie
- Goederen en diensten kunnen vrij de grenzen overschrijden
- Lidstaten hanteren een uniform douane- en handelsbeleid ten opzichte van landen
buiten de douane-unie
Europese Unie
- Douane-unie met vrij verkeer
→ Vrij verkeer van goederen, diensten, kapitaal en personen
4
TITEL I: ALGEMEEN
HOOFDSTUK 1: SITUERING VAN HET HANDELS-ECONOMISCH EN
ONDERNEMINGSRECHT
INLEIDING
Economisch recht omvat het “oude” handelsrecht
Handelsrecht is met ingang van 1 november 2018 opgeheven (Wet houdende
hervorming van het ondernemingsrecht)
- Opheffing van het begrip “handelaar”
→ Heeft niet geleid tot de afschaffing van de regelen die klassiek tot het
handelsrecht behoren
→ Door de invoering van het nieuw algemeen begrip “onderneming” heeft het
een ander toepassingsgebied gekregen
- Maar
Transacties tot en met 31 oktober 2018 vallen nog onder het “oude” recht
Heel wat regelen uit het “oude” handelsrecht werden behouden, maar worden
nu vastgeknoopt aan het begrip “onderneming”
BEGRIPPEN
1) Het economisch recht (vroegere handelsrecht) bevat enerzijds regelen van
privaatrecht die van toepassing zijn op verrichtingen van ondernemingen en zijn
erop gericht transacties tussen ondernemingen soepel en efficiënt te laten
verlopen
Regels die het handelsverkeer moeten faciliteren
2) Het economisch recht omvat anderzijds de regelen van publiek en privaat recht
die er specifiek toe strekken de economische activiteit te organiseren met het oog
op de verwezenlijking van een economische ordening en een economisch
sturingsbeleid
Een disparaat geheel van normen van dwingende aard, vaak ook van
openbare orde, die bepalen wat moet, wat niet mag of wat toegelaten is in
het economisch verkeer
Economisch recht omvat:
- Regelen van privaatrecht gericht op efficiënt en soepel verkeer
o Vb. Bewijs en hoofdelijkheid
Bewijs: voor rechtshandelingen boven 3500 kan het bewijs maar geleverd
worden d.m.v. een onderhandse akte
Het vrij bewijsstelsel tussen ondernemingen waar het bewijs kan
geleverd worden met alle mogelijk middelen van het recht (ook voor
rechtshandelingen boven 3500 euro)
1
, Hoofdelijkheid tussen ondernemingen: A en B worden vermoed hoofdelijk
gehouden te zijn C moet niet onderzoeken of A en B voldoende
kredietwaardig zijn om de helft van het bedrag te betalen
In het klassiek burgerlijk recht geldt het principe van de schuldsplitsing:
als A en B zich gezamenlijk verbinden, kunnen ze elk maar voor de helft
worden aangesproken C zal de helft van A en de helft van B moeten
vorderen C moet de solvabiliteit van beide onderzoeken
- Regelen van publiek recht, veelal gericht op sturing
Nastreven van economische doeleinden van conjuncturele aard of van
structurele aard
o vb. organisatie markt, mededingingsrecht
→ Conjuncturele aard: om een tijdelijk probleem te verhelpen
o Vb. een plafond zetten op de prijs van gas als reactie op de te
sterk stijgende energieprijzen
→ Structurele aard: de organisatie van de markt als dusdanig
o Vb. regelen van mededingingsrechtelijke aard: verbod op
bepaalde afspraken
- Regelen van privaatrecht gericht op ordening
Bescherming van rechtmatig geachte belangen
o Vb. consumentenbescherming: de consument wordt beschouwd als
de zwakkere partij bepaalde bedingen mogen niet opgenomen in
een contract tussen een onderneming en een consument
o Vb. eerlijke concurrentie: specifieke bepalingen die bepaalde
gedragingen gaan verbieden met het oog op de vrijwaring van
eerlijke concurrentie tussen ondernemingen
o Vb. bescherming tussenpersonen
o Vb. intellectuele eigendomsrechten omdat zij een aantal personen
(denk aan de uitvinder) gaan beschermen
OVERZICHT BRONNEN
INTERNATIONALE BRONNEN
Interpretatie van regelen met internationale oorsprong:
- Autonome interpretatie
- Indien geen supranationaal college waakt over een uniforme interpretatie (bv. het
Hof van Justitie), kunnen er verschillende interpretaties ontstaan in de
verschillende lidstaten
→ Zo heeft de nationale rechter de taak het CISG te interpreteren, zonder dat die
hiervoor een beroep kan doen op een préjudiciële vraagprocedure zoals dat
wel het geval is bij een EU-instrument
Verhouding van het internationaal echt tot het nationale recht
- Het Hof van Cassatie oordeelde dat: “wanneer het conflict bestaat tussen een
internrechtelijke norm en een internationaalrechtelijke norm die rechtstreekse
2
, gevolgen heeft in de interne rechtsorde, de door het verdrag bepaalde regel
[moet] voorgaan; dat deze voorrang volgt uit de aard zelf van het bij het verdrag
bepaald internationaal recht”
- Art. II.1 WER:
→ “Onder voorbehoud van de toepassing van internationale verdragen, van het
recht van de Europese Unie of van bepalingen in bijzondere wetten, bevat
onderhavig Wetboek (WER) het algemeen juridisch kader inzake economische
aangelegenheden die tot de bevoegdheid van de federale overheid behoren”
Directe werking van internationale normen?
- Termen, opzet en geest van de regel
- EU versus WTO
Europese rechtsregelen: directe werking, mits de regelen voldoende
duidelijk, onvoorwaardelijk en nauwkeurig geformuleerd zijn
Europese verdragen: volledig directe werking, zowel verticaal als
horizontaal
Europese Richtlijnen: verticale versus horizontale directe werking
Verticale werking, maar geen horizontale werking
- Men kan zich op de bepalingen van de richtlijn beroepen
ten aanzien van de overheid
- Geen horizontale werking: een onderneming/consument
kan zich niet rechtstreeks steunen op een richtlijn ten
aanzien van een andere onderneming
WTO: geen directe werking
Ondernemingen kunnen zich er niet rechtstreeks op beroepen voor
de nationale rechter
1. VERDRAGEN DIE REGELING INHOUDEN VOOR HET INTERNATIONALE
ECONOMISCH RUILVERKEER
o Vb. WTO (World Trade Organisation)
Omvattende:
- GATT:
Meestbegunstiging: als een WTO-lidstaat een gunstig tarief of een andere
handelsvoordeel verleent aan een andere lidstaat, dit voordeel automatisch
moet worden uitgebreid naar alle andere WTO-leden
Non-discriminatie: goederen moeten ongeacht hun herkomst op dezelfde
manier behandeld worden
Verbod van kwantitatieve beperkingen: het verbod stelt dat lidstaten geen
kwantitatieve beperkingen mogen opleggen op de invoer of uitvoer van
goederen
Reductie van (geen verbod op) douanerechten (streven naar)
Eerlijke concurrentie
→ Dumping op andere markten
Wanneer is er sprake van dumping? Wanneer goederen
beneden hun normale waarde (= aan een prijs die lager is
3
, dan de prijs die in het exportland wordt gehanteerd) op de
markt komen in een ander land
Wanneer is dumping verboden? Wanneer door die
dumping ernstige schade wordt toegebracht aan (minstens
een aanzienlijk deel van) een bestaande bedrijfstak
Mogelijke actie? Anti-dumping rechten: douanerechten
verhogen om het negatief effect die gecreëerd wordt door
dumping te gaan neutraliseren
→ Subsidies: voordelen die worden toegekend aan ondernemingen
Per se verboden: export en “local content” subsidies:
ubsidies die door overheden worden verstrekt op voorwaarde
dat een onderneming een bepaald percentage lokale
materialen, componenten, of arbeid gebruikt bij de productie
van goederen of het leveren van diensten
Andere subsidies: “actionable”: dit zijn subsidies die niet per
definitie verboden zijn, maar wel kunnen worden
aangevochten als ze schadelijk zijn voor de handelsbelangen
van andere landen
“countervailing measures”: maatregelen die worden
genomen door een land om de effecten van schadelijke
subsidies van een ander land te compenseren
- GATS: regeling gericht op internationale dienstverlening
- TRIPS: internationale regelgeving m.b.t. intellectuele rechten
- DSU: het internationale mechanisme voor het oplossen van geschillen binnen de
Wereldhandelsorganisatie (WTO)
→ Daarin een beroepsorgaan: de applet body, maar die bestaat niet meer uit
voldoende leden om beslissingen te nemen (de applet body functioneert de
dag van vandaag niet meer)
→ Sommige landen hebben tijdelijke alternatieven ontwikkeld, zoals de
Multiparty Interim Appeal Arbitration Arrangement (MPIA), om deze
impasse te omzeilen
2. VERDRAGEN DIE ECONOMISCHE INTEGRATIE NASTREVEN
Vrijhandelszone
- Goederen en diensten kunnen vrij de grenzen overschrijden
- Elk lid bepaalt zijn eigen douanetarieven en handelsbeleid ten opzichte van landen
buiten de vrijhandelszone
Douane-unie
- Goederen en diensten kunnen vrij de grenzen overschrijden
- Lidstaten hanteren een uniform douane- en handelsbeleid ten opzichte van landen
buiten de douane-unie
Europese Unie
- Douane-unie met vrij verkeer
→ Vrij verkeer van goederen, diensten, kapitaal en personen
4
