Anamnese Cariësdiagnostiek
• Frequentie, aard bezoek, problemen, ingesteldheid,
Tactiel onderzoek
preventie, problemen, trauma, infecties, pijn
• Dieet: frequentie suikerinname • Sonde op zoek naar zacht weefsel – blijft haken in
• Plaquecontrole: mondhygiëne of handvaardigheid gedemineraliseerd glazuur
• Fluoridegebruik • MAAR ook in putjes, extra beschadiging, opening
• Speeksel: vloei en buffercapaciteit maken voor bacteriën, niet voor interproximaal
• Hoog risico: multiple nieuwe laesies, snelle
Visueel onderzoek
progressie, weinig preventie
• Laag risico: goede preventie Zicht blote oog
• Beïnvloedende factoren: leeftijd, geslacht, ras, • Cavitatie, verkleuring, opaciteit, ruwheid – bij droog
erfelijkheid, systemische gezondheid en beroep en adequaat licht (speeksel maskeert) – geen schade
Klinisch onderzoek • MAAR verkleuring ≠ caries, je ziet niet hoe diep het is
• Evaluatie dentitie (trauma, cariës, verkleuring), UV licht:
parodontale evaluatie (sonderen) , radiografische • contrast gezond en carieus, fluorecentie lager door
evaluatie (secundaire cariës) en evaluatie op demineralisatie, caries ziet eruit als een donkere vlek
gipsmodellen • MAAR: versch caries en ontwikkelingsdefect niet
• Soorten cariës: primaire, secundaire of recurrente zichtbaar, je ziet ook niet hoe groot/diep
(naast vulling), residuele (al dan niet opzettelijk), Ultrasonic imaging
actieve of inactieve cariës (vaak bij grote opening)
• Ultrasone golf – white spots zwakke echo,
put en fissuur caries, wortelcaries, acute of
gecaviteerde laesies grote echo, zichtbaar verschil
chronische cariës, ongebreidelde caries (meerdere
tussen erg en minder erg
cariës onverwachte plekken (xerostomie of papfles)
• MAAR: nog steeds geen idee over diepte en grootte
Niet carieuze laesies
Fiberoptische transilluminatie FOTI:
• Fysiologische slijtage, niet-fysiologische slijtage • Belichting via glasvezel, caries donkere schaduw, non
(knarsen), occlusale stress (prematuur contact), invasief
chemische degradatie (zuur) • MAAR: niet op elke tand, positionering moeilijk, droog
• Attritie (knarsen), abrasie (poetsen), erosie (zuur), werkveld nodig, grote variatie inter/intra-observator
abfractie (flexie - stukjes weg), resorptie (pathologie) • VOORDEEL GLAZUURCARIES!
• Hypoplasie: schade ameloblasten (fluorose, trauma)
Kleurstoffen
• Hypocalsificatie: kleur anders door ameloblasten
schade -> herstellen composiet • Kleuren niet bacterie maar gedemineraliseerd
dentine, kleuring object tov achtergrond
Cariesclassificatie • MAAR: kleurstoffen toxisch, toont niet bacterien,
• GV Black – klasses 1-5 geen verschil gezond en aangetast weefsel → veel
vals positieven
• Actief: mat wit, lichtbruin
• VOORDEEL HEEL VROEGE DETECTIE GLAZUUR
• Non-actief: blinkend wit, bruin of zwart
• Glazuurhypoplasie is hard en opaak bij nat, white Endoscopisch gefilterde fluorescentie methode EFF:
spots zijn zachter en translucent bij nat opp (beide • Blauw licht, laesie donkerder, gebruiksvriendelijk
opaak bij droogblazen) • MAAR: droog werkveld, tijdrovend, duur
• Buitenste laag cariës is afgebroken dentine vol
bacteriën, erbinnen verstoorde tubuli met bacteriën Radiografische methode
dat NIET zelf kan herstellen, daarin nog wat
Intra-orale peri-apicale radiografie:
gedemineraliseerd maar geen bacteriën ook sclerose
door schade aan odontoblast (kan remineraliseren) • Pathologie bot, parodontium, wortel en kroon,
• GEINFECTEERD DENTINE: zacht en schilferend, accuraat maar meestal groter dan gedacht
gedemineraliseerd, MET bacteriën, irreversibele • MAAR: moeilijk bij patienten met wurgreflex
denaturatie collageen, niet remineraliseerbaar, Bitewing radiografie:
gekleurd door cariesdetector
• Proximale caries, randaansluiting, pulpa, progressie
• GEAFFECTEERD DENTINE: gedemineraliseerd, GEEN
• High risk 6m, moderate 1j, low risk 2-4j
bacteriën, zacht maar niet schilferend, collageen
intact, kan remineraliseren, niet gekleurd Panoramische radiografie OPG:
cariesdetector • Lage radiatie, grootte laesie, anatomie, snel, comfi
• Overbelasting: gevoeligheid, breuk, afslijten, • MAAR: geen details, geometrische vervorming vooral
chipping, cracks, retractie tandvlees, wortel bloot, middellijn, duur, overlap
abfractie, mobiliteit, losse tanden, tandverlies
, Digitale dentale radiografie CCD: Caviteitspreparatie – instrumentarium
• Sensor, grijswaarden, kwaliteit goed, contrast
Hand en hoekstukken:
aanpasbaar, gebruiksvrindelijk, opslagbaar
• MAAR: duur, levensduur sensor, dik en kabel • Handstuk: lage snelheid, hoge torque (air/micromtor)
• Micromotor: lage snelheid, hoge torque (air/micro)
Digitale dentale radiografie fosfoplaat:
• Turbine: hoge snelheid, lage torque (gecompre-
• Gedigitaliseerd via scan, grijswaarden, kwaliteit
sseerde lucht), snelheid zakt bij weerstand
goed, contrast aanpasbaar, gebruiksvriendelijk, dun
• Groen: 5.4:1 (40.000-7400), blauw 1:1, rood 1:5
• MAAR: duur, levensduur plaat (krassen, plooien)
(40.000-200.000 rpm)
Magnetic Resonance Microimaging MRMI:
Boren
• Niet invasief, hoge resolutie, 3D, geen artefacten
• MAAR: zeer duur, moeilijke diagnostiek Snelheid:
• laag = 0-12.000: stalen boor (afwerken, caries,
Electronische conductie meting:
implantaten) – traag, innefective cutting, trilling
• Meet electrische conductivieteit van tanden, score • medium = 20.000-200.000: diamant (preparaties) –
afh van demineralisatie, impendantie (weerstand warmte, geen grote preparaties
tegen stroom) caries lager dan gezond, goede put en • snel = +200.000: hardmetaal (preparaties,
fissuur detectie restauratief materiaal verwijderen, kroonprep) – te
• MAAR: enkel demineralisatie en niet cariës, veel wegnemen, minder gevoel, veel water en lucht
glazuurcracks = vals positief, tijdrovend soorten:
• roestvrij staal: trage snelheid, fragiel, carieswegname
Laser: qualitative laser fluorescence:
en afwerking
• Intact en gedemineraliseerd glazuur andere • tungsten carbon: sterker, hoge snelheid, metaal en
fluorescentie: geel groen gezond, grijs white spot, dentine wegname
rood bacteriën (cariës of plaque) • types aansluiting: friction grip, right angle (latch type),
• Caries meer scattering minder fluorescentie, handpiece
donkere vlek, vroege detectie
snijdend
• MAAR: duur, matig specifiek (terecht -) en sensitief
(terecht +), geen verschil caries, hypoplasie en • bladen: 6-10, minder = weinig efficient = betere afvoer
tandsteen • positief contact : meer snijdend, minder duurzaam
• negatief contact: minder snijdend, duurzaam (punt)
Diagnodent: • kleine contacthoek = minder frictie = minder weg
• Fluorescentie gepulseerd – score 0-99, monitoren abrasief
cariesprogressie, calibratie nodig • diamantpartikels, minder warmte, langere
• MAAR: nadelen, gevoelig voor verkleuringen, plaque levensduur
moet weg, geen detectie secundair, geen • fijn-grof: wit/geel – rood – blauw – groen/niets
beeldvorming → waarden bijhouden en
interpreteren, geen info over grootte ultrasoon
• geen druk (neg effect), minder pijn, trager, enkel
Optical coherence tomography OCT: harde weefsels
• Lichtbron wit licht, reflectie infrarood met veel
penetrantie weefsels, ook secundair voorzorgen:
• Moeilijk bij vroege caries • pulpale schade, gebruik waterspray (debris
verwijderen en hitte), opletten weke weefsels,
Primaire vereisten gehoorschade, aorosol (corona), oogschade (stukjes
• Droog veld, goede belichting, bij sonderen niet of lamp)
prikken, radiografie belangrijk! polijsten:
• Evt gebruik diagnodent en caries detector dyes • boren, rubber, borstel, garen/vilt, strips
Laser
• coherent: golven in fase (versterken elkaar)
• monochromatic: karakteristieke golflengte (1 kleur)
• collimated: perfect parallel
• photochemisch effect: foton absorptie = E (activeren
chemische reacties zoals genezing)
• fototemale reactie: absorptie = hitte → pyrolyse in
waterbevattende cellen (bloedstollen, caries
verdamping)
• fotomechanische en foto-elektrische interactie: E
absorptie → foto-ablatie en schokgolven → verbreekt
verbindingen (precisie snijden zonder hitte)
• Frequentie, aard bezoek, problemen, ingesteldheid,
Tactiel onderzoek
preventie, problemen, trauma, infecties, pijn
• Dieet: frequentie suikerinname • Sonde op zoek naar zacht weefsel – blijft haken in
• Plaquecontrole: mondhygiëne of handvaardigheid gedemineraliseerd glazuur
• Fluoridegebruik • MAAR ook in putjes, extra beschadiging, opening
• Speeksel: vloei en buffercapaciteit maken voor bacteriën, niet voor interproximaal
• Hoog risico: multiple nieuwe laesies, snelle
Visueel onderzoek
progressie, weinig preventie
• Laag risico: goede preventie Zicht blote oog
• Beïnvloedende factoren: leeftijd, geslacht, ras, • Cavitatie, verkleuring, opaciteit, ruwheid – bij droog
erfelijkheid, systemische gezondheid en beroep en adequaat licht (speeksel maskeert) – geen schade
Klinisch onderzoek • MAAR verkleuring ≠ caries, je ziet niet hoe diep het is
• Evaluatie dentitie (trauma, cariës, verkleuring), UV licht:
parodontale evaluatie (sonderen) , radiografische • contrast gezond en carieus, fluorecentie lager door
evaluatie (secundaire cariës) en evaluatie op demineralisatie, caries ziet eruit als een donkere vlek
gipsmodellen • MAAR: versch caries en ontwikkelingsdefect niet
• Soorten cariës: primaire, secundaire of recurrente zichtbaar, je ziet ook niet hoe groot/diep
(naast vulling), residuele (al dan niet opzettelijk), Ultrasonic imaging
actieve of inactieve cariës (vaak bij grote opening)
• Ultrasone golf – white spots zwakke echo,
put en fissuur caries, wortelcaries, acute of
gecaviteerde laesies grote echo, zichtbaar verschil
chronische cariës, ongebreidelde caries (meerdere
tussen erg en minder erg
cariës onverwachte plekken (xerostomie of papfles)
• MAAR: nog steeds geen idee over diepte en grootte
Niet carieuze laesies
Fiberoptische transilluminatie FOTI:
• Fysiologische slijtage, niet-fysiologische slijtage • Belichting via glasvezel, caries donkere schaduw, non
(knarsen), occlusale stress (prematuur contact), invasief
chemische degradatie (zuur) • MAAR: niet op elke tand, positionering moeilijk, droog
• Attritie (knarsen), abrasie (poetsen), erosie (zuur), werkveld nodig, grote variatie inter/intra-observator
abfractie (flexie - stukjes weg), resorptie (pathologie) • VOORDEEL GLAZUURCARIES!
• Hypoplasie: schade ameloblasten (fluorose, trauma)
Kleurstoffen
• Hypocalsificatie: kleur anders door ameloblasten
schade -> herstellen composiet • Kleuren niet bacterie maar gedemineraliseerd
dentine, kleuring object tov achtergrond
Cariesclassificatie • MAAR: kleurstoffen toxisch, toont niet bacterien,
• GV Black – klasses 1-5 geen verschil gezond en aangetast weefsel → veel
vals positieven
• Actief: mat wit, lichtbruin
• VOORDEEL HEEL VROEGE DETECTIE GLAZUUR
• Non-actief: blinkend wit, bruin of zwart
• Glazuurhypoplasie is hard en opaak bij nat, white Endoscopisch gefilterde fluorescentie methode EFF:
spots zijn zachter en translucent bij nat opp (beide • Blauw licht, laesie donkerder, gebruiksvriendelijk
opaak bij droogblazen) • MAAR: droog werkveld, tijdrovend, duur
• Buitenste laag cariës is afgebroken dentine vol
bacteriën, erbinnen verstoorde tubuli met bacteriën Radiografische methode
dat NIET zelf kan herstellen, daarin nog wat
Intra-orale peri-apicale radiografie:
gedemineraliseerd maar geen bacteriën ook sclerose
door schade aan odontoblast (kan remineraliseren) • Pathologie bot, parodontium, wortel en kroon,
• GEINFECTEERD DENTINE: zacht en schilferend, accuraat maar meestal groter dan gedacht
gedemineraliseerd, MET bacteriën, irreversibele • MAAR: moeilijk bij patienten met wurgreflex
denaturatie collageen, niet remineraliseerbaar, Bitewing radiografie:
gekleurd door cariesdetector
• Proximale caries, randaansluiting, pulpa, progressie
• GEAFFECTEERD DENTINE: gedemineraliseerd, GEEN
• High risk 6m, moderate 1j, low risk 2-4j
bacteriën, zacht maar niet schilferend, collageen
intact, kan remineraliseren, niet gekleurd Panoramische radiografie OPG:
cariesdetector • Lage radiatie, grootte laesie, anatomie, snel, comfi
• Overbelasting: gevoeligheid, breuk, afslijten, • MAAR: geen details, geometrische vervorming vooral
chipping, cracks, retractie tandvlees, wortel bloot, middellijn, duur, overlap
abfractie, mobiliteit, losse tanden, tandverlies
, Digitale dentale radiografie CCD: Caviteitspreparatie – instrumentarium
• Sensor, grijswaarden, kwaliteit goed, contrast
Hand en hoekstukken:
aanpasbaar, gebruiksvrindelijk, opslagbaar
• MAAR: duur, levensduur sensor, dik en kabel • Handstuk: lage snelheid, hoge torque (air/micromtor)
• Micromotor: lage snelheid, hoge torque (air/micro)
Digitale dentale radiografie fosfoplaat:
• Turbine: hoge snelheid, lage torque (gecompre-
• Gedigitaliseerd via scan, grijswaarden, kwaliteit
sseerde lucht), snelheid zakt bij weerstand
goed, contrast aanpasbaar, gebruiksvriendelijk, dun
• Groen: 5.4:1 (40.000-7400), blauw 1:1, rood 1:5
• MAAR: duur, levensduur plaat (krassen, plooien)
(40.000-200.000 rpm)
Magnetic Resonance Microimaging MRMI:
Boren
• Niet invasief, hoge resolutie, 3D, geen artefacten
• MAAR: zeer duur, moeilijke diagnostiek Snelheid:
• laag = 0-12.000: stalen boor (afwerken, caries,
Electronische conductie meting:
implantaten) – traag, innefective cutting, trilling
• Meet electrische conductivieteit van tanden, score • medium = 20.000-200.000: diamant (preparaties) –
afh van demineralisatie, impendantie (weerstand warmte, geen grote preparaties
tegen stroom) caries lager dan gezond, goede put en • snel = +200.000: hardmetaal (preparaties,
fissuur detectie restauratief materiaal verwijderen, kroonprep) – te
• MAAR: enkel demineralisatie en niet cariës, veel wegnemen, minder gevoel, veel water en lucht
glazuurcracks = vals positief, tijdrovend soorten:
• roestvrij staal: trage snelheid, fragiel, carieswegname
Laser: qualitative laser fluorescence:
en afwerking
• Intact en gedemineraliseerd glazuur andere • tungsten carbon: sterker, hoge snelheid, metaal en
fluorescentie: geel groen gezond, grijs white spot, dentine wegname
rood bacteriën (cariës of plaque) • types aansluiting: friction grip, right angle (latch type),
• Caries meer scattering minder fluorescentie, handpiece
donkere vlek, vroege detectie
snijdend
• MAAR: duur, matig specifiek (terecht -) en sensitief
(terecht +), geen verschil caries, hypoplasie en • bladen: 6-10, minder = weinig efficient = betere afvoer
tandsteen • positief contact : meer snijdend, minder duurzaam
• negatief contact: minder snijdend, duurzaam (punt)
Diagnodent: • kleine contacthoek = minder frictie = minder weg
• Fluorescentie gepulseerd – score 0-99, monitoren abrasief
cariesprogressie, calibratie nodig • diamantpartikels, minder warmte, langere
• MAAR: nadelen, gevoelig voor verkleuringen, plaque levensduur
moet weg, geen detectie secundair, geen • fijn-grof: wit/geel – rood – blauw – groen/niets
beeldvorming → waarden bijhouden en
interpreteren, geen info over grootte ultrasoon
• geen druk (neg effect), minder pijn, trager, enkel
Optical coherence tomography OCT: harde weefsels
• Lichtbron wit licht, reflectie infrarood met veel
penetrantie weefsels, ook secundair voorzorgen:
• Moeilijk bij vroege caries • pulpale schade, gebruik waterspray (debris
verwijderen en hitte), opletten weke weefsels,
Primaire vereisten gehoorschade, aorosol (corona), oogschade (stukjes
• Droog veld, goede belichting, bij sonderen niet of lamp)
prikken, radiografie belangrijk! polijsten:
• Evt gebruik diagnodent en caries detector dyes • boren, rubber, borstel, garen/vilt, strips
Laser
• coherent: golven in fase (versterken elkaar)
• monochromatic: karakteristieke golflengte (1 kleur)
• collimated: perfect parallel
• photochemisch effect: foton absorptie = E (activeren
chemische reacties zoals genezing)
• fototemale reactie: absorptie = hitte → pyrolyse in
waterbevattende cellen (bloedstollen, caries
verdamping)
• fotomechanische en foto-elektrische interactie: E
absorptie → foto-ablatie en schokgolven → verbreekt
verbindingen (precisie snijden zonder hitte)
