Samenvatting Inleiding Bestuurskunde boek en lessen

INLEIDING BESTUURSKUNDE
DEEL 1: SITUERING VAN DE BESTUURSKUNDE

INLEIDING

HOU HET UIT ELKAAR!

 De overheid:
o politici met hun ambtenaren
o hiërarchisch verband, de klassieke overheid
o publieke organisatie bv. De Lijn, De VRT
 Het openbaar bestuur (term gebruikt in het handboek):
o overheid + semi-overheid
o verzelfstandigde overheidsdiensten met een eigen rechtspersoonlijkheid,
op afstand van politici en van de klassieke administratie met een eigen
responsabilisering op elk bestuursniveau
o bv. publiek universiteit
 De publieke sector (bredere term):
o openbaar bestuur en maatschappelijke organisaties met een publiek doel
o verzuilde en corporatistische tradities
o bv. woonzorgcentrum, kinderopvang

,PARTICULIERE ORGANISATIES MET PUBLIEKE TAAK

 Organisaties opgericht door private personen
o Vakorganisaties, mutualiteiten, culturele organisaties, welzijnsorganisaties,
onderwijs, gezondheidszorg, sociale huisvesting,…
 Politiek – ideologische discussies en strijd:
o Geleidelijk verweven met overheid
o Erkend, gesubsidieerd, inspectie (zie eindtermen in het onderwijs)
 Politieke verantwoordelijkheid: slechts indirect
o Ministers niet rechtstreeks aansturen, maar controleren
 Vertrouwen in deze sectoren ligt erg hoog (rond de 90%), hoge internationale
scores (gezondheidszorg, onderwijs)

,HOOFDSTUK 1: SFEREN IN DE SAMENLEVING

1. INLEIDING

 Meta-analyse: we kijken naar de manier waarop we kijken naar onze samenleving
om dan vervolgens over de rol van de staat en de organisatie van de overheid na
te denken

2. VIER SFEREN, VANUIT HET INDIVIDU BEKEKEN

Besturen = sturen = vorm geven aan de samenleving (en de rol van de overheid daar in)

 Samenleving = politiek georganiseerd verband
o kan op verschillende niveaus: van globaal tot lokaal, en is tijds- en
plaatsgebonden
 Samenleving bestaat uit verhouding tussen 4 sferen, die elk hun eigenkenmerken
hebben
 Basistermen uit de bestuurskunde om de ‘sferen’ conceptueel te onderscheiden




 Publiek / privaat
o Publiek = alles van overheid
o Privaat = overheid moeit zich niet
 Profit / non-profit
o Profit = winst proberen maken, welvaart creëren
o Non-profit = niet op winst gericht
 Formeel / informeel
o Formeel = regels, wetten, voorschriften
o Informeel = impliciete afspraken hoe mensen met elkaar omgaan

2.1. DE SFEER VAN DE GEMEENSCHAPPEN

 Privaat-informeel: gezin, vriendenkring, relaties, …
o Personen hebben autonomie om in private sfeer leven zo leuk mogelijk te
maken
 Op liefde en loyauteit gebaseerd
 Vrije keuze (in theorie!)

, o Relaties horizontaal en machtsvrij: mensen gaan vanuit vrije keuze met
elkaar relaties aan
 Rechten en vrijheden (in theorie!)
o Altijd voor stuk gebonden aan normen en regels, niet volledig vrije keuze
o Grotendeels door staat bepaald en kunnen grondig verschil tussen
samenlevingen
 Geen dwang (in theorie)
o Er is niemand die mensen ergens toe verplicht
o Ze maken autonome keuzes
 In de praktijk begrensd:
o Socio-econ. positie (armoede)
o Onderlinge afhankelijkheid (man-vrouw)
o Door overheid
 Overheid kan personen bestraffen

2.2. DE SFEER VAN DE STAAT

 Op elk moment hebben we met de staat te maken!
 Alle overheden en instellingen van politiek, administratie en rechterlijke macht
die verplichten, steunen, stimuleren, hinderen, …
 Via geheel van wetten, decreten en voorschriften:
o dwang!
 Burger heeft ‘voice’:
o verkiezingen, vrijheid van meningsuiting, protest
o Stem om te bepalen wat overheid doet -> democratie via verkiezingen
 De staat kan ‘groot’ of ‘klein’ zijn
 Overheden
o Politieke systeem op alle niveaus (verkiezingen, parlement, uitvoerende
macht)
o Administraties die beslissingen voorbereiden en uitvoeren
o Rechterlijke machten
 Kan met legitiem gezag dwingend optreden
o Kan mensen wetten doen respecteren of belastingen doen betalen

2.3. DE SFEER VAN DE MARKT

 Vraag en aanbod, marktsturing
 Burger = klant / consument van for-profit bedrijven
 Bedrijven of profitorganisaties
o Overleven als ze investeren en winst maken
 Exit als optie
o Kan niet tov staat!
 Als markt groeit, krimpt de staat
o Of omgekeerd

2.4. DE SFEER VAN DE CIVIL SOCIETY

 Burgers organiseren zich op basis van vertrouwen
o Organiseren zich voor een maatschappelijk doel
 Helpt op eerste plaats om mensen individueel sterker te maken, ook in private
sfeer
 Bundelt verlangens en eisen van mensen tov overheid en versterkt die door
mensen te verenigen