Samenvatting grondslagen van het (straf)recht
Table of Contents
DEEL 1 ................................................................................................................................ 3
Thema 1: inleidende beschouwingen over (statelijk) recht ................................................. 3
1. Wat is recht? ...........................................................................................................................3
A. Min of meer samenhangend geheel ..........................................................................................................4
B. Van waarden, begrippen, gedragsvoorschri;en en instellingen ................................................................4
C. Met de bedoeling de maatschappij te ordenen door gedragsvoorschri;en ..............................................5
D. Waaraan van overheidswege sancBes kleven ............................................................................................5
E. Recht en rechtsstelsels ...............................................................................................................................6
3. Recht – rechtvaardigheid – juristen en burgers – rechtsprak:jk – rechtsbedeling .....................6
4. Eén recht of publiek en privaat recht .......................................................................................8
A. Twee soorten verhoudingen ......................................................................................................................8
B. Belang van het onderscheid .......................................................................................................................9
C. Criteria voor het onderscheid ..................................................................................................................10
5. Recht en metajuridica............................................................................................................ 11
Thema 2: Basisbegrippen en indeling van het recht .......................................................... 11
1. Basisbegrippen ...................................................................................................................... 11
A. Gedragsvoorschri;, regel, wet, bevel ......................................................................................................11
B. ObjecBef en subjecBef recht, rechtsobjecten en rechtssubjecten...........................................................16
C. Rechtsbekwaamheid en handelingsbekwaamheid ..................................................................................19
D. Rechtsfeit of rechtshandeling ..................................................................................................................20
E. “Formeel” en “materieel” in het recht .....................................................................................................21
F. Opgepast voor valse vrienden ..................................................................................................................22
Thema 3: Publiekrecht ..................................................................................................... 24
Thema 4: De formele rechtsbronnen en de hiërarchie der rechtsnormen .......................... 24
1. Enkele principes .................................................................................................................... 24
2. Het toepassen van de rechtsregel .......................................................................................... 29
A. Toepassen van de regel op de feiten: SCHEMA ........................................................................................29
B. InterpretaBe .............................................................................................................................................29
C. Juridische logica .......................................................................................................................................30
3. Hiërarchie van de (materiële) weMen..................................................................................... 32
4. De RECHTSPRAAK .................................................................................................................. 40
5. De RECHTSLEER of DOCTRINE ................................................................................................ 41
6. De GEWOONTE of COSTUME ................................................................................................. 42
7. De Algemene Rechtsbeginselen ............................................................................................. 42
Thema 5: Fundamentele rechten en vrijheden .................................................................. 43
1. Algemeen .............................................................................................................................. 43
, 2. De klassieke vrijheden ........................................................................................................... 45
A. VRIJHEID VAN DE FYSIEKE PERSOON........................................................................................................47
A. VRIJHEID VAN DE GEEST...........................................................................................................................52
3. De economische, sociale en culturele rechten: ac:eve plicht overheid .................................. 57
4. Het (Belgisch) gelijkheidsbeginsel Ar:kelen 10-11 Gec.Gw. .................................................... 57
5. Andere fundamentele rechten ............................................................................................... 62
Thema 6: Rechtshandhaving ............................................................................................ 62
1. De RECHTERLIJKE MACHT en HET GERECHTELIJK RECHT ......................................................... 62
A. ORGANISATIE: ..........................................................................................................................................65
2. Controle op de naleving van het recht: hoven en rechtbanken ............................................... 66
A. ORGANISATIE: ..........................................................................................................................................66
B. FUNDAMENTELE RECHTEN EN PRINCIPES ...............................................................................................68
C. De actoren van jusBBe .............................................................................................................................69
D. Procesrechtelijke aspecten ......................................................................................................................70
De gerechtskosten............................................................................................................ 74
Thema 7: personen en familierecht .................................................................................. 80
Familierecht in de media ........................................................................................................... 80
Familierecht in het nieuws ........................................................................................................ 81
Situering binnen het burgerlijk recht ......................................................................................... 81
1. De natuurlijke persoon .......................................................................................................... 81
A. De staat van de persoon ..........................................................................................................................81
B. IdenBficaBe van de natuurlijke persoon ..................................................................................................82
C. Bewijs van staat........................................................................................................................................84
2. Ver:cale rela:es: afstamming, adop:e en voogdij................................................................. 84
a. AFSTAMMING ...........................................................................................................................................85
B. ADOPTIE ...................................................................................................................................................88
C. VOOGDIJ...................................................................................................................................................89
3. Horizontale rela:es: samenlevingsvormen ............................................................................ 89
A. Feitelijke samenwoning ...........................................................................................................................89
B. Weaelijk samenwoning............................................................................................................................90
c. huwelijk ....................................................................................................................................................91
A. FOUTAANSPRAKELIJKHEID ......................................................................................... 111
Goederenrecht ............................................................................................................... 113
Goederen ................................................................................................................................ 113
Algemeen ...................................................................................................................................................113
Roerend en onroerend ...............................................................................................................................114
Andere opdelingen.....................................................................................................................................115
Zakelijke rechten ..................................................................................................................... 116
Algemeen ...................................................................................................................................................116
Kenmerken .................................................................................................................................................116
Eigendom ...................................................................................................................................................117
Thema 13: Strafrecht ..................................................................................................... 126
1. Algemeen ............................................................................................................................ 126
A. materieel en formeel strafrecht .............................................................................................................126
, B. De belangrijke rol van de overheid ........................................................................................................126
C. Algemene beginselen .............................................................................................................................128
D. Territoriale toepassing ...........................................................................................................................129
2. Het materieel strafrecht: misdrijven en straffen ................................................................... 130
A. Algemeen en bijzonder strafrecht (en penitenBair recht) .....................................................................130
B. Wat zijn misdrijven (delicten)?...............................................................................................................131
C. Poging en deelneming............................................................................................................................135
D. De indeling van de misdrijven (en straffen) ...........................................................................................135
E. OpschorBng, uitstel en probaBe ............................................................................................................138
F. Het einde van de straf.............................................................................................................................138
3. Strafvordering/formeel strafrecht/strafprocedure ............................................................... 140
A. Algemene beginselen:............................................................................................................................140
B. Kennisname van een misdrijf en start vervolging ..................................................................................142
C. Mogelijk ‘verval’ van de strafvordering ..................................................................................................142
D. Verloop van de strafprocedure ..............................................................................................................143
D. Rechten van parBjen ..............................................................................................................................145
E. De situaBe van het slachtoffer ...............................................................................................................146
DEEL 1
Thema 1: inleidende beschouwingen over (statelijk) recht
1. Wat is recht?
• Defini'e?
o Geen universele defini'e
§ Recht is con'ngent: verschillend van 'jd en plaats en daarom geen
universele defini'e
• Vorm
• Func'e
§ Focus: Belgisch statelijk recht
• Poging: gedragsvoorschri@en waarvan de staat de afdwinging kan
verzekeren
• Gedragsvoorschri@en waarvan de staat de afdwinging kan verzekeren
o Gedragsvoorschri@en/rechtsregels
§ Gebod/verbod
§ Ook: jargon, methode, geheel instellingen…
o Kan afdwingen
§ In tegenstelling tot kaartregels
§ Sanc'e als overtreden
, § Mo'va'e naleven?
• Is een sanc'e al'jd de mo'va'e om geen misdaad te plegen?
• Werkdefini'e:
Min of meer samenhangend geheel (A) van waarden, begrippen en gedragsvoorschri@en waaraan
van overheidswege opgelegde, minstens van overheidswege erkende, sanc'es kleven (D), die langs
(evenzeer genormeerde) instellingen (B) kunnen worden afgedwongen en waarvan de bedoeling is
de orde in de samenleving te organiseren, te handhaven of te herstellen (C).
A. Min of meer samenhangend geheel
• Opbouw
o Ordelijk geheel van regels
• Logica
o Deeltjes sluiten mooi op elkaar aan
B. Van waarden, begrippen, gedragsvoorschri=en en instellingen
• Waarden aan de basis
o Geen pasklare oplossing om van waarde naar regel
o Concrete begrippen
§ Betekenis aTankelijk van onderliggende waarden
• Vb.: nacht
• Nachtlawaai: van 22u-6u
• Inbreek bij nacht: 1u voor zonsondergang tot 1u na
zonsopkomst
• Nachtarbeid: 20u-6u
§ Vak- en volkstaal: woorden die in beide talen gebruikt worden maar een
verschillende betekenis hebben
Voor elke regel moet er een waarde aan de basis liggen
Juridische terminologie is soms nodeloos pompeus en wereldvreemd (want afstand creëren tussen
juristen en niet juristen)
- Meer begrijpelijke termen zijn miss niet nauwkeurig genoeg maar niet juristen moeten in
staat zijn de regels en we]en te begrijpen
à DUS proberen we juridische teksten eenvoudiger te maken
Table of Contents
DEEL 1 ................................................................................................................................ 3
Thema 1: inleidende beschouwingen over (statelijk) recht ................................................. 3
1. Wat is recht? ...........................................................................................................................3
A. Min of meer samenhangend geheel ..........................................................................................................4
B. Van waarden, begrippen, gedragsvoorschri;en en instellingen ................................................................4
C. Met de bedoeling de maatschappij te ordenen door gedragsvoorschri;en ..............................................5
D. Waaraan van overheidswege sancBes kleven ............................................................................................5
E. Recht en rechtsstelsels ...............................................................................................................................6
3. Recht – rechtvaardigheid – juristen en burgers – rechtsprak:jk – rechtsbedeling .....................6
4. Eén recht of publiek en privaat recht .......................................................................................8
A. Twee soorten verhoudingen ......................................................................................................................8
B. Belang van het onderscheid .......................................................................................................................9
C. Criteria voor het onderscheid ..................................................................................................................10
5. Recht en metajuridica............................................................................................................ 11
Thema 2: Basisbegrippen en indeling van het recht .......................................................... 11
1. Basisbegrippen ...................................................................................................................... 11
A. Gedragsvoorschri;, regel, wet, bevel ......................................................................................................11
B. ObjecBef en subjecBef recht, rechtsobjecten en rechtssubjecten...........................................................16
C. Rechtsbekwaamheid en handelingsbekwaamheid ..................................................................................19
D. Rechtsfeit of rechtshandeling ..................................................................................................................20
E. “Formeel” en “materieel” in het recht .....................................................................................................21
F. Opgepast voor valse vrienden ..................................................................................................................22
Thema 3: Publiekrecht ..................................................................................................... 24
Thema 4: De formele rechtsbronnen en de hiërarchie der rechtsnormen .......................... 24
1. Enkele principes .................................................................................................................... 24
2. Het toepassen van de rechtsregel .......................................................................................... 29
A. Toepassen van de regel op de feiten: SCHEMA ........................................................................................29
B. InterpretaBe .............................................................................................................................................29
C. Juridische logica .......................................................................................................................................30
3. Hiërarchie van de (materiële) weMen..................................................................................... 32
4. De RECHTSPRAAK .................................................................................................................. 40
5. De RECHTSLEER of DOCTRINE ................................................................................................ 41
6. De GEWOONTE of COSTUME ................................................................................................. 42
7. De Algemene Rechtsbeginselen ............................................................................................. 42
Thema 5: Fundamentele rechten en vrijheden .................................................................. 43
1. Algemeen .............................................................................................................................. 43
, 2. De klassieke vrijheden ........................................................................................................... 45
A. VRIJHEID VAN DE FYSIEKE PERSOON........................................................................................................47
A. VRIJHEID VAN DE GEEST...........................................................................................................................52
3. De economische, sociale en culturele rechten: ac:eve plicht overheid .................................. 57
4. Het (Belgisch) gelijkheidsbeginsel Ar:kelen 10-11 Gec.Gw. .................................................... 57
5. Andere fundamentele rechten ............................................................................................... 62
Thema 6: Rechtshandhaving ............................................................................................ 62
1. De RECHTERLIJKE MACHT en HET GERECHTELIJK RECHT ......................................................... 62
A. ORGANISATIE: ..........................................................................................................................................65
2. Controle op de naleving van het recht: hoven en rechtbanken ............................................... 66
A. ORGANISATIE: ..........................................................................................................................................66
B. FUNDAMENTELE RECHTEN EN PRINCIPES ...............................................................................................68
C. De actoren van jusBBe .............................................................................................................................69
D. Procesrechtelijke aspecten ......................................................................................................................70
De gerechtskosten............................................................................................................ 74
Thema 7: personen en familierecht .................................................................................. 80
Familierecht in de media ........................................................................................................... 80
Familierecht in het nieuws ........................................................................................................ 81
Situering binnen het burgerlijk recht ......................................................................................... 81
1. De natuurlijke persoon .......................................................................................................... 81
A. De staat van de persoon ..........................................................................................................................81
B. IdenBficaBe van de natuurlijke persoon ..................................................................................................82
C. Bewijs van staat........................................................................................................................................84
2. Ver:cale rela:es: afstamming, adop:e en voogdij................................................................. 84
a. AFSTAMMING ...........................................................................................................................................85
B. ADOPTIE ...................................................................................................................................................88
C. VOOGDIJ...................................................................................................................................................89
3. Horizontale rela:es: samenlevingsvormen ............................................................................ 89
A. Feitelijke samenwoning ...........................................................................................................................89
B. Weaelijk samenwoning............................................................................................................................90
c. huwelijk ....................................................................................................................................................91
A. FOUTAANSPRAKELIJKHEID ......................................................................................... 111
Goederenrecht ............................................................................................................... 113
Goederen ................................................................................................................................ 113
Algemeen ...................................................................................................................................................113
Roerend en onroerend ...............................................................................................................................114
Andere opdelingen.....................................................................................................................................115
Zakelijke rechten ..................................................................................................................... 116
Algemeen ...................................................................................................................................................116
Kenmerken .................................................................................................................................................116
Eigendom ...................................................................................................................................................117
Thema 13: Strafrecht ..................................................................................................... 126
1. Algemeen ............................................................................................................................ 126
A. materieel en formeel strafrecht .............................................................................................................126
, B. De belangrijke rol van de overheid ........................................................................................................126
C. Algemene beginselen .............................................................................................................................128
D. Territoriale toepassing ...........................................................................................................................129
2. Het materieel strafrecht: misdrijven en straffen ................................................................... 130
A. Algemeen en bijzonder strafrecht (en penitenBair recht) .....................................................................130
B. Wat zijn misdrijven (delicten)?...............................................................................................................131
C. Poging en deelneming............................................................................................................................135
D. De indeling van de misdrijven (en straffen) ...........................................................................................135
E. OpschorBng, uitstel en probaBe ............................................................................................................138
F. Het einde van de straf.............................................................................................................................138
3. Strafvordering/formeel strafrecht/strafprocedure ............................................................... 140
A. Algemene beginselen:............................................................................................................................140
B. Kennisname van een misdrijf en start vervolging ..................................................................................142
C. Mogelijk ‘verval’ van de strafvordering ..................................................................................................142
D. Verloop van de strafprocedure ..............................................................................................................143
D. Rechten van parBjen ..............................................................................................................................145
E. De situaBe van het slachtoffer ...............................................................................................................146
DEEL 1
Thema 1: inleidende beschouwingen over (statelijk) recht
1. Wat is recht?
• Defini'e?
o Geen universele defini'e
§ Recht is con'ngent: verschillend van 'jd en plaats en daarom geen
universele defini'e
• Vorm
• Func'e
§ Focus: Belgisch statelijk recht
• Poging: gedragsvoorschri@en waarvan de staat de afdwinging kan
verzekeren
• Gedragsvoorschri@en waarvan de staat de afdwinging kan verzekeren
o Gedragsvoorschri@en/rechtsregels
§ Gebod/verbod
§ Ook: jargon, methode, geheel instellingen…
o Kan afdwingen
§ In tegenstelling tot kaartregels
§ Sanc'e als overtreden
, § Mo'va'e naleven?
• Is een sanc'e al'jd de mo'va'e om geen misdaad te plegen?
• Werkdefini'e:
Min of meer samenhangend geheel (A) van waarden, begrippen en gedragsvoorschri@en waaraan
van overheidswege opgelegde, minstens van overheidswege erkende, sanc'es kleven (D), die langs
(evenzeer genormeerde) instellingen (B) kunnen worden afgedwongen en waarvan de bedoeling is
de orde in de samenleving te organiseren, te handhaven of te herstellen (C).
A. Min of meer samenhangend geheel
• Opbouw
o Ordelijk geheel van regels
• Logica
o Deeltjes sluiten mooi op elkaar aan
B. Van waarden, begrippen, gedragsvoorschri=en en instellingen
• Waarden aan de basis
o Geen pasklare oplossing om van waarde naar regel
o Concrete begrippen
§ Betekenis aTankelijk van onderliggende waarden
• Vb.: nacht
• Nachtlawaai: van 22u-6u
• Inbreek bij nacht: 1u voor zonsondergang tot 1u na
zonsopkomst
• Nachtarbeid: 20u-6u
§ Vak- en volkstaal: woorden die in beide talen gebruikt worden maar een
verschillende betekenis hebben
Voor elke regel moet er een waarde aan de basis liggen
Juridische terminologie is soms nodeloos pompeus en wereldvreemd (want afstand creëren tussen
juristen en niet juristen)
- Meer begrijpelijke termen zijn miss niet nauwkeurig genoeg maar niet juristen moeten in
staat zijn de regels en we]en te begrijpen
à DUS proberen we juridische teksten eenvoudiger te maken
