HOOFDSTUK 1: INTRODUCTIE
Orthopedagogiek Is een handelingswetenschap, die doelgericht onderzoekt hoe we de kwaliteit
van leven, de inclusie en participatie in de maatschappij van alle betrokkenen
kunnen verbeteren.
Methodisch Is een basiskenmerk van ons orthopedagogisch handelen. Personen
handelen ondersteunen om gewenste doelen voorop te stellen en samen met de
persoon aan de slag gaan.
4 centrale • Doelgericht: gewenste doelen voorop stellen (belangrijk)
kenmerken • Bewust: welk invloed jouw gedrag op de ander heeft
• Systematisch: stap voor stap handelen, gewenste verandering
• Procesmatig: voortdurend afvragen juiste richting en bijsturing
Functionele relatie Naast professionele nabijheid, betrokkenheid en empathie is het ook
belangrijk dat je een zekere professionele afstand kunt bewaren.
Verschillende • Beleidsplan: organisatie (visie, missie, doelstellingen en werkwijze)
soorten plannen • Afdelingsplan: onderdeel organisatie (vertaling naar specifieke afd.)
• Persoonlijk ondersteuningsplan: individu (specifieke ondersteuning)
Handelingsplanning Is het gebeuren in de instelling waarbij functionarissen zich beraden over de
manier waarop de leefsituatie van hun cliënten verbeterd kan worden ten
gevolge van hun eigen optreden naar die cliënten toe.
Cyclisch proces (4) 1. Beeldvorming: Wie is de persoon en wat heeft die nodig?
2. Planning: Waar werken we naartoe (doelen), op welke manier (acties)
3. Uitvoeren & monitoring: Acties uitvoeren, opvolgen en bijsturen
4. Evalueren: Zijn de vooropgestelde doelen bereikt?
Drie modellen POP 1. Deskundigheidsmodel: plan opgesteld door deskundigen
2. Betrokkenheidsmodel: ervaring van dagelijkse professionals
3. Participatiemodel: de persoon zelf en betrokkenen
Handelingsplan Het digitaal/geschreven product, alles wat van het proces is neergeschreven.
Uitdagingen op • Economisch niveau: beleidsinstanties schaarste aan middelen
verschillende • Sociaal-politiek niveau: sociaal-maatschappelijke voordelen
niveaus • Professioneel niveau: geïndividualiseerde ondersteuning
HOOFDSTUK 2: THEORETISCHE KADERS
Theoretische • Kwaliteit van leven: multidimensioneel kader, persoons en
kaders omgevingsfactoren en de interactie, objectieve en subjectieve
factoren, hetzelfde is belangrijk voor iedereen
• VN-verdrag: inzake de rechten van personen met een handicap
• Kwaliteit van leven en kwaliteit van zorg
• Individuele ondersteuningsmethodiek: basis van het POP
Individuele 1. Identificeer de dromen, wensen en verwachtingen
ondersteunings- 2. Bepaald de aard en de intensiteit van de ondersteuningsbehoefte
methodiek o Bepaal de aard en intensiteit
o (Aanvullende diagnostiek of assessment)
3. Ontwikkel het individuele ondersteuningsplan
4. (Uitvoeren)
5. Monitor de vooruitgang
6. Evaluatie
HOOFDSTUK 3: VAN THEORIE NAAR PRAKTIJK
Persoon/personen De persoon/personen met een ondersteuningsnood of cliënt
Professional Persoonlijke assistenten, begeleiders, orthopedagogen en alle andere
aanbieders van ondersteuning
Persoonsgericht Stelt de persoon zelf centraal in het volledige ondersteuningsproces. We
ondersteunings- vertrekken steeds vanuit de noden van de persoon zelf.
proces
,Persoonlijk onder- Is de neerslag van het doorlopen persoonsgericht ondersteuningsproces. We
steuningsplan leggen met die term de nadruk op de persoonsgerichte benadering bij het
(POP) plannen van ondersteuning aan personen.
Effectiviteit en 1 verwijst naar de mate waarin een vooropgesteld doel behaald wordt.
efficiëntie 2 beschrijft de mate waarin middelen worden gebruikt om een bepaald doel
te bereiken (doelmatig).
Evidence-based Practices that are based on a clearly articulated and empirically supported
praktijken theory or rationale.
De persoon Staat centraal in het persoonsgericht ondersteuningsproces en is actief
betrokken bij alle stappen. O.b.v. zijn noden en wensen.
De steungroep Gekozen door de persoon, ondersteunt het hele proces door.
De Het verkennen en verhelderen van de wenden en de daaruit afgeleide onder-
vraagverduidelijker steuningsnoden van zijn persoon en directe omgeving op levensdomeinen.
De planner Brengt alle mogelijke ondersteuningsvormen in kaart, bespreekt alternatieven
De coördinator Coördineert en bewaakt het volledig persoonsgericht ondersteuningsproces.
Vraagverduidelijking Stap 1: Dit ben ik. Wie ben jij?
Stap 2: Hoe gaat het met jou?
Stap 3: Wat zijn jouw wensen?
Stap 4: Wat heb je nodig?
Stap 5: Wie wil je dat jou hierbij ondersteunt?
Planning Stap 1: Verzamel, orden en verwerk alle informatie.
Stap 2: Actief aan de slag met de gegevens.
Stap 3: Welke ondersteuningsstrategieën gebruiken we hiervoor?
Stap 4: Welke ondersteuningsdoelen stellen we voorop?
Stap 5: Maak het persoonlijk ondersteuningsplan op.
Uitvoeren & Stap 1: Monitor de vooruitgang van de ondersteuningsdoelen
monitoring Stap 2: Bewaak het proces.
Evaluatie Stap 1: Evalueer de persoonlijke uitkomsten.
HOOFDSTUK 4: AAN DE SLAG
POS (Personal Is een instrument met een set van vragen gebaseerd op het kwaliteit van
Outcome Scale) leven, waarbij in gesprek wordt gegaan over elk domein van die domeinen.
QOLYSS (Quality of Zijn specifiek ontwikkeld voor jongeren (12-18j) binnen de brede
Life in Youth jeugdhulpverlening. Het is een handelingsgerichte toon dat pleit voor een
Services Scale) goed gesprek met de jongeren.
SIS (Supports Een instrument om zicht te krijgen over welke ondersteuning iemand nodig
Intensity Scale) heeft. Kijken naar wat er nodig is aan ondersteuning voor die persoon om te
kunnen voldoen aan de eisen van de omgevingen en dus te kunnen
deelnemen aan de samenleving.
5 trends aanleiding 1. Verandering in verwachtingen
SIS 2. Functionele beschrijving van de beperking
3. Leeftijdgebonden activiteiten
4. Vraag gestuurde ondersteuning
5. Ondersteuningsnetwerk
Drie aspecten Ondersteuningsbehoefte: Type, frequentie en dagelijkse ondersteuningstijd
Betrokkenen per Fase 1: Vraagverduidelijking (hier worden alle rollen verdeeld: vooral
fase vraagverduidelijker, persoon, (steungroep))
Fase 2: Planning (persoon, steungroep, coördinator)
Fase 3: Uitvoering & monitoring (persoon, steungroep, personen uit netwerk,
coördinator)
Fase 4: Evaluatie (persoon en coördinator)
Vraagverduidelijking Omvat het verkennen en het verhelderen van de wensen en dromen en de
daaruit afgeleide ondersteuningsnoden van de persoon met een ondersteun-
ingsnood en zijn directe omgeving op de verschillende levensdomeinen.
, Doel Verbetering van de kwaliteit van leven van de persoon, rekening houdend met
vraagverduidelijking
de prioriteiten die de persoon zelf stelt.
Domeinen kwaliteit • Onafhankelijkheid: persoonlijke ontwikkeling, zelfbepaling
van leven • Sociale participatie: persoonlijke relaties, sociale inclusie, rechten
• Welbevinden: emotioneel, fysiek en materieel welbevinden
Doel wensgesprek De wensen van de persoon verhelderen en om een brug te slaan tussen de
huidige situatie en de gewenste situatie.
Kenmerken PCP 1. Persoon staat centraal
(Person-Centered 2. Familie en vrienden zijn partners in het proces
Planning) 3. Geeft aan wat belangrijk is voor de persoon, capaciteiten + onderst.
4. Levert acties die handelen rond leven
5. Aanhoudend proces van luisteren, leren en verdere actie
Doel planning Ontwikkelen van een persoonlijk ondersteuningsplan. Vertrekkend vanuit de
(groepsgebeuren) wensen, dromen van de persoon. Gericht op verbeteren vd KVL vd persoon.
SMARTI Specifiek, Meetbaar, Acceptabel, Realistisch, Tijdsgebonden, Interessant
Ondersteunings- Zijn gericht op de ondersteuning die de persoon nodig heeft om zijn wensen
doelen te verwezenlijken of zijn dagelijkse ondersteuning vlot te laten verlopen.
Doel uitvoering Wordt het POP daadwerkelijk uitgevoerd?
Doel monitoring Wordt gewerkt in de richting van de vooropgestelde ondersteuningsdoelen?
Doel evaluatie Leveren van informatie: om onderbouwende beslissingen te maken en
resultaten op te volgen. Continue kwaliteitsverbetering. Bepalen significante
variabelen die impact hebben op het KVL (persoonlijke uitkomsten).
HOOFDSTUK 5: CASEMANAGEMENT
Vermaatschap- Verschuiving binnen de zorg waarbij ernaar gestreefd wordt om personen met
pelijking beperkingen, chronisch zieken, kwetsbare ouderen, jongeren met gedrags-
en emotionele problemen, personen die in armoede leven, … met al hun
mogelijkheden en kwetsbaarheden een eigen zinvolle plek in de samenleving
te laten innemen, hen daarbij waar nodig te ondersteunen en de zorg zoveel
mogelijk geïntegreerd in de samenleving te laten verlopen. (Vandeurzen)
➔ Empowerment-gedachtegoed
➔ Rehabilitatiedenken
Vraaggestuurde Hierdoor moeten verschillende hulpverleningsinstanties en disciplines nauw
hulpverlening samenwerken om aan de specifieke hulpvraag van een individu te voldoen.
Casemanagement Werd ingevoerd om beter in te spelen op de noden van personen met een
meervoudige, complexe en langdurige hulpvraag. Hij/zij richt zich op het
stroomlijnen van hulpverlening via processen van coördinatie en afstemming.
Op die manier kunnen personen de passende zorg ontvangen op een
efficiënte en effectieve manier, zoveel mogelijk binnen hun eigen
leefomgeving.
Drie aspecten van 1. Coördinatie
casemanagement 2. Afstemming van hulpverlening op vraag van de persoon
3. Garanderen van continuïteit in de hulpverlening
Definitie Is een methode (manier van werken) van hulpverlening waarin voor en met de
casemanagement hulpvragen en/of met vertegenwoordigers uit diens sociaal netwerk een op de
individuele hulpvrager toegesneden (op maat) pakket van verschillende
soorten zorg, hulp en diensten samengesteld wordt.
Vier varianten van 1. Intern: is in dienst van een hulp- of dienstverlenende organisatie
casemanagement 2. Extern: is niet in dienst van een hulp- of dienstverlenende organisatie
3. Apart: is geen uitvoerend hulpverlener maar beperkt zich tot het
coördineren en afstemmen van hulp- of dienstverlening
4. Bijkomend: is ook uitvoerend hulpverlening naast de rol van
coördineren en afstemmen van hulp- of dienstverlening
Orthopedagogiek Is een handelingswetenschap, die doelgericht onderzoekt hoe we de kwaliteit
van leven, de inclusie en participatie in de maatschappij van alle betrokkenen
kunnen verbeteren.
Methodisch Is een basiskenmerk van ons orthopedagogisch handelen. Personen
handelen ondersteunen om gewenste doelen voorop te stellen en samen met de
persoon aan de slag gaan.
4 centrale • Doelgericht: gewenste doelen voorop stellen (belangrijk)
kenmerken • Bewust: welk invloed jouw gedrag op de ander heeft
• Systematisch: stap voor stap handelen, gewenste verandering
• Procesmatig: voortdurend afvragen juiste richting en bijsturing
Functionele relatie Naast professionele nabijheid, betrokkenheid en empathie is het ook
belangrijk dat je een zekere professionele afstand kunt bewaren.
Verschillende • Beleidsplan: organisatie (visie, missie, doelstellingen en werkwijze)
soorten plannen • Afdelingsplan: onderdeel organisatie (vertaling naar specifieke afd.)
• Persoonlijk ondersteuningsplan: individu (specifieke ondersteuning)
Handelingsplanning Is het gebeuren in de instelling waarbij functionarissen zich beraden over de
manier waarop de leefsituatie van hun cliënten verbeterd kan worden ten
gevolge van hun eigen optreden naar die cliënten toe.
Cyclisch proces (4) 1. Beeldvorming: Wie is de persoon en wat heeft die nodig?
2. Planning: Waar werken we naartoe (doelen), op welke manier (acties)
3. Uitvoeren & monitoring: Acties uitvoeren, opvolgen en bijsturen
4. Evalueren: Zijn de vooropgestelde doelen bereikt?
Drie modellen POP 1. Deskundigheidsmodel: plan opgesteld door deskundigen
2. Betrokkenheidsmodel: ervaring van dagelijkse professionals
3. Participatiemodel: de persoon zelf en betrokkenen
Handelingsplan Het digitaal/geschreven product, alles wat van het proces is neergeschreven.
Uitdagingen op • Economisch niveau: beleidsinstanties schaarste aan middelen
verschillende • Sociaal-politiek niveau: sociaal-maatschappelijke voordelen
niveaus • Professioneel niveau: geïndividualiseerde ondersteuning
HOOFDSTUK 2: THEORETISCHE KADERS
Theoretische • Kwaliteit van leven: multidimensioneel kader, persoons en
kaders omgevingsfactoren en de interactie, objectieve en subjectieve
factoren, hetzelfde is belangrijk voor iedereen
• VN-verdrag: inzake de rechten van personen met een handicap
• Kwaliteit van leven en kwaliteit van zorg
• Individuele ondersteuningsmethodiek: basis van het POP
Individuele 1. Identificeer de dromen, wensen en verwachtingen
ondersteunings- 2. Bepaald de aard en de intensiteit van de ondersteuningsbehoefte
methodiek o Bepaal de aard en intensiteit
o (Aanvullende diagnostiek of assessment)
3. Ontwikkel het individuele ondersteuningsplan
4. (Uitvoeren)
5. Monitor de vooruitgang
6. Evaluatie
HOOFDSTUK 3: VAN THEORIE NAAR PRAKTIJK
Persoon/personen De persoon/personen met een ondersteuningsnood of cliënt
Professional Persoonlijke assistenten, begeleiders, orthopedagogen en alle andere
aanbieders van ondersteuning
Persoonsgericht Stelt de persoon zelf centraal in het volledige ondersteuningsproces. We
ondersteunings- vertrekken steeds vanuit de noden van de persoon zelf.
proces
,Persoonlijk onder- Is de neerslag van het doorlopen persoonsgericht ondersteuningsproces. We
steuningsplan leggen met die term de nadruk op de persoonsgerichte benadering bij het
(POP) plannen van ondersteuning aan personen.
Effectiviteit en 1 verwijst naar de mate waarin een vooropgesteld doel behaald wordt.
efficiëntie 2 beschrijft de mate waarin middelen worden gebruikt om een bepaald doel
te bereiken (doelmatig).
Evidence-based Practices that are based on a clearly articulated and empirically supported
praktijken theory or rationale.
De persoon Staat centraal in het persoonsgericht ondersteuningsproces en is actief
betrokken bij alle stappen. O.b.v. zijn noden en wensen.
De steungroep Gekozen door de persoon, ondersteunt het hele proces door.
De Het verkennen en verhelderen van de wenden en de daaruit afgeleide onder-
vraagverduidelijker steuningsnoden van zijn persoon en directe omgeving op levensdomeinen.
De planner Brengt alle mogelijke ondersteuningsvormen in kaart, bespreekt alternatieven
De coördinator Coördineert en bewaakt het volledig persoonsgericht ondersteuningsproces.
Vraagverduidelijking Stap 1: Dit ben ik. Wie ben jij?
Stap 2: Hoe gaat het met jou?
Stap 3: Wat zijn jouw wensen?
Stap 4: Wat heb je nodig?
Stap 5: Wie wil je dat jou hierbij ondersteunt?
Planning Stap 1: Verzamel, orden en verwerk alle informatie.
Stap 2: Actief aan de slag met de gegevens.
Stap 3: Welke ondersteuningsstrategieën gebruiken we hiervoor?
Stap 4: Welke ondersteuningsdoelen stellen we voorop?
Stap 5: Maak het persoonlijk ondersteuningsplan op.
Uitvoeren & Stap 1: Monitor de vooruitgang van de ondersteuningsdoelen
monitoring Stap 2: Bewaak het proces.
Evaluatie Stap 1: Evalueer de persoonlijke uitkomsten.
HOOFDSTUK 4: AAN DE SLAG
POS (Personal Is een instrument met een set van vragen gebaseerd op het kwaliteit van
Outcome Scale) leven, waarbij in gesprek wordt gegaan over elk domein van die domeinen.
QOLYSS (Quality of Zijn specifiek ontwikkeld voor jongeren (12-18j) binnen de brede
Life in Youth jeugdhulpverlening. Het is een handelingsgerichte toon dat pleit voor een
Services Scale) goed gesprek met de jongeren.
SIS (Supports Een instrument om zicht te krijgen over welke ondersteuning iemand nodig
Intensity Scale) heeft. Kijken naar wat er nodig is aan ondersteuning voor die persoon om te
kunnen voldoen aan de eisen van de omgevingen en dus te kunnen
deelnemen aan de samenleving.
5 trends aanleiding 1. Verandering in verwachtingen
SIS 2. Functionele beschrijving van de beperking
3. Leeftijdgebonden activiteiten
4. Vraag gestuurde ondersteuning
5. Ondersteuningsnetwerk
Drie aspecten Ondersteuningsbehoefte: Type, frequentie en dagelijkse ondersteuningstijd
Betrokkenen per Fase 1: Vraagverduidelijking (hier worden alle rollen verdeeld: vooral
fase vraagverduidelijker, persoon, (steungroep))
Fase 2: Planning (persoon, steungroep, coördinator)
Fase 3: Uitvoering & monitoring (persoon, steungroep, personen uit netwerk,
coördinator)
Fase 4: Evaluatie (persoon en coördinator)
Vraagverduidelijking Omvat het verkennen en het verhelderen van de wensen en dromen en de
daaruit afgeleide ondersteuningsnoden van de persoon met een ondersteun-
ingsnood en zijn directe omgeving op de verschillende levensdomeinen.
, Doel Verbetering van de kwaliteit van leven van de persoon, rekening houdend met
vraagverduidelijking
de prioriteiten die de persoon zelf stelt.
Domeinen kwaliteit • Onafhankelijkheid: persoonlijke ontwikkeling, zelfbepaling
van leven • Sociale participatie: persoonlijke relaties, sociale inclusie, rechten
• Welbevinden: emotioneel, fysiek en materieel welbevinden
Doel wensgesprek De wensen van de persoon verhelderen en om een brug te slaan tussen de
huidige situatie en de gewenste situatie.
Kenmerken PCP 1. Persoon staat centraal
(Person-Centered 2. Familie en vrienden zijn partners in het proces
Planning) 3. Geeft aan wat belangrijk is voor de persoon, capaciteiten + onderst.
4. Levert acties die handelen rond leven
5. Aanhoudend proces van luisteren, leren en verdere actie
Doel planning Ontwikkelen van een persoonlijk ondersteuningsplan. Vertrekkend vanuit de
(groepsgebeuren) wensen, dromen van de persoon. Gericht op verbeteren vd KVL vd persoon.
SMARTI Specifiek, Meetbaar, Acceptabel, Realistisch, Tijdsgebonden, Interessant
Ondersteunings- Zijn gericht op de ondersteuning die de persoon nodig heeft om zijn wensen
doelen te verwezenlijken of zijn dagelijkse ondersteuning vlot te laten verlopen.
Doel uitvoering Wordt het POP daadwerkelijk uitgevoerd?
Doel monitoring Wordt gewerkt in de richting van de vooropgestelde ondersteuningsdoelen?
Doel evaluatie Leveren van informatie: om onderbouwende beslissingen te maken en
resultaten op te volgen. Continue kwaliteitsverbetering. Bepalen significante
variabelen die impact hebben op het KVL (persoonlijke uitkomsten).
HOOFDSTUK 5: CASEMANAGEMENT
Vermaatschap- Verschuiving binnen de zorg waarbij ernaar gestreefd wordt om personen met
pelijking beperkingen, chronisch zieken, kwetsbare ouderen, jongeren met gedrags-
en emotionele problemen, personen die in armoede leven, … met al hun
mogelijkheden en kwetsbaarheden een eigen zinvolle plek in de samenleving
te laten innemen, hen daarbij waar nodig te ondersteunen en de zorg zoveel
mogelijk geïntegreerd in de samenleving te laten verlopen. (Vandeurzen)
➔ Empowerment-gedachtegoed
➔ Rehabilitatiedenken
Vraaggestuurde Hierdoor moeten verschillende hulpverleningsinstanties en disciplines nauw
hulpverlening samenwerken om aan de specifieke hulpvraag van een individu te voldoen.
Casemanagement Werd ingevoerd om beter in te spelen op de noden van personen met een
meervoudige, complexe en langdurige hulpvraag. Hij/zij richt zich op het
stroomlijnen van hulpverlening via processen van coördinatie en afstemming.
Op die manier kunnen personen de passende zorg ontvangen op een
efficiënte en effectieve manier, zoveel mogelijk binnen hun eigen
leefomgeving.
Drie aspecten van 1. Coördinatie
casemanagement 2. Afstemming van hulpverlening op vraag van de persoon
3. Garanderen van continuïteit in de hulpverlening
Definitie Is een methode (manier van werken) van hulpverlening waarin voor en met de
casemanagement hulpvragen en/of met vertegenwoordigers uit diens sociaal netwerk een op de
individuele hulpvrager toegesneden (op maat) pakket van verschillende
soorten zorg, hulp en diensten samengesteld wordt.
Vier varianten van 1. Intern: is in dienst van een hulp- of dienstverlenende organisatie
casemanagement 2. Extern: is niet in dienst van een hulp- of dienstverlenende organisatie
3. Apart: is geen uitvoerend hulpverlener maar beperkt zich tot het
coördineren en afstemmen van hulp- of dienstverlening
4. Bijkomend: is ook uitvoerend hulpverlening naast de rol van
coördineren en afstemmen van hulp- of dienstverlening
