Inhoud
1 Denken als een criminoloog.............................................................................. 11
1.1 Wat is wetenschap?.................................................................................... 13
1.1.1 Klassieke visie op wetenschap..............................................................14
1.1.1.1 Positivisme 19de eeuw..........................................................15
1.1.2 Wetenschap (kennisproductie) = praktijk van handelen (ontdekken van
de feiten …) gekenmerkt door.......................................................................16
1.1.3 Wetenschappelijke kennis (in deze visie…)..........................................17
1.1.4 Kenmerken van wetenschappelijk handelen.........................................17
1.1.4.1 De criminologische verbeelding...........................................17
1.1.4.2 Robert Merton 4 normatieve principes voor
wetenschappelijk handelen..............................................................18
1.2 Hoe werd criminologie een wetenschap?....................................................21
1.2.1 Geschiedenis van de opkomst van criminologie als
geïnstitutionaliseerde wetenschappelijke discipline......................................21
1.2.2 Topinard stelt de vraag “over welke wetenschap gaat het?.................22
1.2.2.1 Garofalo (1885): La criminologia..........................................23
1.2.2.2 Van oorzaken én remedies (Enrico Ferri): De belofte van de
criminologie.....................................................................................23
1.2.3 Criminologie een geïnstitutionaliseerde wetenschappelijke discipline in
België?........................................................................................................... 23
1.2.3.1 Wetenschap = Geïnstitutionaliseerde praktijk.....................24
1.2.4 Criminologisch denken in een globaal perspectief?..............................24
2 Het criminologische vraagstuk..........................................................................25
2.1 Criminologische discipline en haar onderzoeksobject? (Walklate,2017).....25
2.2 Klassiek strafrecht-beeld............................................................................26
2.3 Wat is criminaliteit?.................................................................................... 32
2.3.1 Probleem van consensus-positie van criminologisch denken én van de
discipline........................................................................................................ 33
2.3.2 (Kritiek) Probleem van “functie” van criminologische kennisproductie 34
1
Theoretische criminologie en victimologie
, 2.4 Algemene problemen van de criminologie als (sociale) wetenschap..........35
3 Ontwikkeling criminologisch denken.................................................................36
3.1 Criminologische discipline en haar onderzoeksobject?...............................36
3.2 Criminologische benadering van het onderzoeksobject?............................37
3.2.1 Welke vragen (kunnen we) stellen we?................................................37
3.2.2 Wetenschappers-criminologen stellen vragen......................................37
3.3 Ontwikkeling van criminologisch denken....................................................38
3.3.1 Drie centrale kenmerken van de discipline – criminologisch denken....39
3.4 Criminologisch denken................................................................................ 40
3.5 Ontwikkeling van het criminologisch denken..............................................41
3.5.1 Criminologisch denken 19de eeuw.........................................................41
3.5.2 Klassiek strafrecht uitgangspunt – genealogie.....................................42
3.5.2.1 Klassieke denken – kenmerken............................................43
3.5.2.2 Waarom klassiek?................................................................43
3.5.2.3 Becarria’s Rechtsprincipes ( rechtstaat!).............................44
3.5.2.4 Jeremy Bentham: naar de “moderne” straf?........................44
3.5.3 “Genealogisch” het positivisme (19de– 20ste).........................................45
3.5.3.1 19de eeuw – eeuw van het positivisme.................................46
3.5.3.2 19de eeuw: ontwikkeling van een positieve wetenschap
(positivisme)....................................................................................46
3.5.3.3 Het positivistisch criminologisch denken.............................47
3.5.3.4 Een positivistisch criminologisch perspectief voor de 20ste
eeuw................................................................................................47
3.6 Criminologische wetenschap criminele antropologie .................................48
3.7 Positivisme en haar erfenis voor criminologisch denken (kritiek van Matza!)
......................................................................................................................... 51
3.8 Positie criminologisch denken overzicht.....................................................52
3.9 Belang van het kritisch criminologisch denken...........................................52
4 Ontwikkeling van het sociologisch criminologisch denken................................53
4.1 Sociologisch criminologisch positivisme.....................................................53
2
Theoretische criminologie en victimologie
, 4.1.1 Sociologisch positivisme: Quetelet en zijn sociale fysica; of de waarheid
van het cijfer.................................................................................................. 54
4.1.1.1 6 basis (denk) perspectieven van sociologische inbreng.....56
4.2 De “normaliteit” van criminaliteit...............................................................56
4.2.1 Emile Durkheim (1858-1917) en de sociologische criminologie...........56
4.2.2 Maatschappelijke/sociale functie..........................................................58
4.2.3 Emile Durkheim: “suicide” en anomie..................................................58
4.2.4 Durkheim’s anomie............................................................................... 59
4.3 De Chicago school (oprichting in 1892) en de inbreng van stedelijkheid in
het criminologische denken..............................................................................59
4.3.1 Maatschappelijke ontwikkelingen.........................................................60
4.3.2 Maatschappelijk Historische context.....................................................60
4.3.3 Robert E. Park (1864-1944)..................................................................60
4.3.4 Chicago sociologen en denken over criminaliteit..................................61
4.3.5 Methodologisch..................................................................................... 61
4.3.6 Criminaliteit en stedelijke ruimte (place/space)....................................62
4.3.6.1 Ecologisch criminologisch denken.......................................63
4.3.6.2 Sociale desorganisatie.........................................................66
4.3.6.3 Culturele transmissie (overdracht).......................................67
4.3.6.4 Cultuur conflict.....................................................................68
4.4 Criminaliteit als “geleerd” gedrag / Differentieel associatie denken...........68
4.4.1 Edwin Sutherland (1883-1950).............................................................68
4.4.1.1 Differentiële associatie........................................................70
4.5 Probleem met “Chicago school” denken.....................................................71
4.6 Anomie en spanning als basis voor criminaliteit.........................................72
4.6.1 Durkheim’s anomie............................................................................... 72
4.6.2 Robert K. Merton’s (1910 – 2003) lezing van het anomie begrip..........73
4.6.2.1 Spanningsdenken =.............................................................74
4.6.2.2 Merton’s perspectief = Typologie van
aanpassingsstrategieën...................................................................74
4.6.3 Consensusdenken.................................................................................77
3
Theoretische criminologie en victimologie
, 4.6.3.1 Problemen?..........................................................................77
4.6.4 Delinquente subcultuurtheorie.............................................................78
4.6.4.1 Subcultuur onderzoek: Gangs, jongeren en deviantie.........78
4.6.5 Differentieel opportuniteitsdenken.......................................................79
4.6.5.1 Differentieel opportuniteitsdenken synthese poging..........79
4.6.6 3 soorten subculturen (link met strain!)...............................................80
4.7 Controle als basis voor niet delinquent gedrag...........................................81
4.7.1 Gresham Sykes & David Matza (jaren ‘50-’60).....................................81
4.7.2 Travis Hirschi (1935-2017): Causes of Delinquency (1969)..................83
4.7.3 Sociale binding? Opgebouwd doorheen socialisatie.............................83
4.8 “Vergeten” criminologische denkers..........................................................84
4.8.1 Vroege Afro-Amerikaanse sociologen...................................................85
4.8.2 W.E.B. Du Bois (1868-1963)..................................................................85
4.8.3 Vroege Afro-Amerikaanse sociologen...................................................86
4.8.4 Vroege sociologische studie van vrouwen en meisjes..........................86
5 De radicale wending in het criminologisch denken...........................................87
5.1 “Lijn 3” : (symbolisch) interactionisme.......................................................88
5.1.1 Eerste: W. I. Thomas (1863-1947)........................................................88
5.1.2 Tweede: George Herbert Mead.............................................................89
5.1.3 Herbert Blumer (1900-1987).................................................................90
5.1.3.1 Symbolisch interactionisme.................................................90
5.2 Symbolisch interactionisme........................................................................91
5.3 Maatschappelijke context jaren 1960.........................................................92
5.3.1 Radicale wending?................................................................................92
5.3.2 Labelling denken................................................................................... 94
5.3.3 2 centrale begrippen (Becker) die labelling proces belichamen...........95
5.3.4 Moral panic (= centrale bijdrage).........................................................96
5.3.5 Bijdragen labelling perspectief?............................................................97
5.3.6 Kritieken op labelling denken................................................................98
4
Theoretische criminologie en victimologie
1 Denken als een criminoloog.............................................................................. 11
1.1 Wat is wetenschap?.................................................................................... 13
1.1.1 Klassieke visie op wetenschap..............................................................14
1.1.1.1 Positivisme 19de eeuw..........................................................15
1.1.2 Wetenschap (kennisproductie) = praktijk van handelen (ontdekken van
de feiten …) gekenmerkt door.......................................................................16
1.1.3 Wetenschappelijke kennis (in deze visie…)..........................................17
1.1.4 Kenmerken van wetenschappelijk handelen.........................................17
1.1.4.1 De criminologische verbeelding...........................................17
1.1.4.2 Robert Merton 4 normatieve principes voor
wetenschappelijk handelen..............................................................18
1.2 Hoe werd criminologie een wetenschap?....................................................21
1.2.1 Geschiedenis van de opkomst van criminologie als
geïnstitutionaliseerde wetenschappelijke discipline......................................21
1.2.2 Topinard stelt de vraag “over welke wetenschap gaat het?.................22
1.2.2.1 Garofalo (1885): La criminologia..........................................23
1.2.2.2 Van oorzaken én remedies (Enrico Ferri): De belofte van de
criminologie.....................................................................................23
1.2.3 Criminologie een geïnstitutionaliseerde wetenschappelijke discipline in
België?........................................................................................................... 23
1.2.3.1 Wetenschap = Geïnstitutionaliseerde praktijk.....................24
1.2.4 Criminologisch denken in een globaal perspectief?..............................24
2 Het criminologische vraagstuk..........................................................................25
2.1 Criminologische discipline en haar onderzoeksobject? (Walklate,2017).....25
2.2 Klassiek strafrecht-beeld............................................................................26
2.3 Wat is criminaliteit?.................................................................................... 32
2.3.1 Probleem van consensus-positie van criminologisch denken én van de
discipline........................................................................................................ 33
2.3.2 (Kritiek) Probleem van “functie” van criminologische kennisproductie 34
1
Theoretische criminologie en victimologie
, 2.4 Algemene problemen van de criminologie als (sociale) wetenschap..........35
3 Ontwikkeling criminologisch denken.................................................................36
3.1 Criminologische discipline en haar onderzoeksobject?...............................36
3.2 Criminologische benadering van het onderzoeksobject?............................37
3.2.1 Welke vragen (kunnen we) stellen we?................................................37
3.2.2 Wetenschappers-criminologen stellen vragen......................................37
3.3 Ontwikkeling van criminologisch denken....................................................38
3.3.1 Drie centrale kenmerken van de discipline – criminologisch denken....39
3.4 Criminologisch denken................................................................................ 40
3.5 Ontwikkeling van het criminologisch denken..............................................41
3.5.1 Criminologisch denken 19de eeuw.........................................................41
3.5.2 Klassiek strafrecht uitgangspunt – genealogie.....................................42
3.5.2.1 Klassieke denken – kenmerken............................................43
3.5.2.2 Waarom klassiek?................................................................43
3.5.2.3 Becarria’s Rechtsprincipes ( rechtstaat!).............................44
3.5.2.4 Jeremy Bentham: naar de “moderne” straf?........................44
3.5.3 “Genealogisch” het positivisme (19de– 20ste).........................................45
3.5.3.1 19de eeuw – eeuw van het positivisme.................................46
3.5.3.2 19de eeuw: ontwikkeling van een positieve wetenschap
(positivisme)....................................................................................46
3.5.3.3 Het positivistisch criminologisch denken.............................47
3.5.3.4 Een positivistisch criminologisch perspectief voor de 20ste
eeuw................................................................................................47
3.6 Criminologische wetenschap criminele antropologie .................................48
3.7 Positivisme en haar erfenis voor criminologisch denken (kritiek van Matza!)
......................................................................................................................... 51
3.8 Positie criminologisch denken overzicht.....................................................52
3.9 Belang van het kritisch criminologisch denken...........................................52
4 Ontwikkeling van het sociologisch criminologisch denken................................53
4.1 Sociologisch criminologisch positivisme.....................................................53
2
Theoretische criminologie en victimologie
, 4.1.1 Sociologisch positivisme: Quetelet en zijn sociale fysica; of de waarheid
van het cijfer.................................................................................................. 54
4.1.1.1 6 basis (denk) perspectieven van sociologische inbreng.....56
4.2 De “normaliteit” van criminaliteit...............................................................56
4.2.1 Emile Durkheim (1858-1917) en de sociologische criminologie...........56
4.2.2 Maatschappelijke/sociale functie..........................................................58
4.2.3 Emile Durkheim: “suicide” en anomie..................................................58
4.2.4 Durkheim’s anomie............................................................................... 59
4.3 De Chicago school (oprichting in 1892) en de inbreng van stedelijkheid in
het criminologische denken..............................................................................59
4.3.1 Maatschappelijke ontwikkelingen.........................................................60
4.3.2 Maatschappelijk Historische context.....................................................60
4.3.3 Robert E. Park (1864-1944)..................................................................60
4.3.4 Chicago sociologen en denken over criminaliteit..................................61
4.3.5 Methodologisch..................................................................................... 61
4.3.6 Criminaliteit en stedelijke ruimte (place/space)....................................62
4.3.6.1 Ecologisch criminologisch denken.......................................63
4.3.6.2 Sociale desorganisatie.........................................................66
4.3.6.3 Culturele transmissie (overdracht).......................................67
4.3.6.4 Cultuur conflict.....................................................................68
4.4 Criminaliteit als “geleerd” gedrag / Differentieel associatie denken...........68
4.4.1 Edwin Sutherland (1883-1950).............................................................68
4.4.1.1 Differentiële associatie........................................................70
4.5 Probleem met “Chicago school” denken.....................................................71
4.6 Anomie en spanning als basis voor criminaliteit.........................................72
4.6.1 Durkheim’s anomie............................................................................... 72
4.6.2 Robert K. Merton’s (1910 – 2003) lezing van het anomie begrip..........73
4.6.2.1 Spanningsdenken =.............................................................74
4.6.2.2 Merton’s perspectief = Typologie van
aanpassingsstrategieën...................................................................74
4.6.3 Consensusdenken.................................................................................77
3
Theoretische criminologie en victimologie
, 4.6.3.1 Problemen?..........................................................................77
4.6.4 Delinquente subcultuurtheorie.............................................................78
4.6.4.1 Subcultuur onderzoek: Gangs, jongeren en deviantie.........78
4.6.5 Differentieel opportuniteitsdenken.......................................................79
4.6.5.1 Differentieel opportuniteitsdenken synthese poging..........79
4.6.6 3 soorten subculturen (link met strain!)...............................................80
4.7 Controle als basis voor niet delinquent gedrag...........................................81
4.7.1 Gresham Sykes & David Matza (jaren ‘50-’60).....................................81
4.7.2 Travis Hirschi (1935-2017): Causes of Delinquency (1969)..................83
4.7.3 Sociale binding? Opgebouwd doorheen socialisatie.............................83
4.8 “Vergeten” criminologische denkers..........................................................84
4.8.1 Vroege Afro-Amerikaanse sociologen...................................................85
4.8.2 W.E.B. Du Bois (1868-1963)..................................................................85
4.8.3 Vroege Afro-Amerikaanse sociologen...................................................86
4.8.4 Vroege sociologische studie van vrouwen en meisjes..........................86
5 De radicale wending in het criminologisch denken...........................................87
5.1 “Lijn 3” : (symbolisch) interactionisme.......................................................88
5.1.1 Eerste: W. I. Thomas (1863-1947)........................................................88
5.1.2 Tweede: George Herbert Mead.............................................................89
5.1.3 Herbert Blumer (1900-1987).................................................................90
5.1.3.1 Symbolisch interactionisme.................................................90
5.2 Symbolisch interactionisme........................................................................91
5.3 Maatschappelijke context jaren 1960.........................................................92
5.3.1 Radicale wending?................................................................................92
5.3.2 Labelling denken................................................................................... 94
5.3.3 2 centrale begrippen (Becker) die labelling proces belichamen...........95
5.3.4 Moral panic (= centrale bijdrage).........................................................96
5.3.5 Bijdragen labelling perspectief?............................................................97
5.3.6 Kritieken op labelling denken................................................................98
4
Theoretische criminologie en victimologie
