Samenvatting Bedrijfsethiek
Hoofdstuk 1 – Wat is bedrijfsethiek?
Bedrijfsethiek is een onderdeel van de filosofie, filosofie onderzoekt hoe mensen redeneren en
nadenken
Onderscheid tussen:
• Onvrije handeling = iemand wordt door factoren in de (sociale) omgeving in omstandigheden
geplaatst waarin deze kan claimen niet langer in vrijheid te kiezen
-> externe dwang (onder schot gehouden worden)
• Onvrijwillige handeling = iemand kan niet langer beschikken over haar vrije wil
-> interne dwang (toegeven aan een verslaving)
Kant (1798): logisch egoïsme
= wanneer mensen denken aan hun eigen meningsvorming genoeg te hebben
Onderscheid tussen:
• Theoretische filosofie = denkt na over alle vragen die met kennis en wetenschap te maken
hebben, inclusief de vragen wat kennis en wetenschappelijk eigenlijk zijn
-> welke dingen bestaan nu ‘echt’, en wat houdt ‘echt bestaan’ eigenlijk in?
• Praktische filosofie = denkt na over alle vragen die te maken hebben met menselijk handelen,
in zoverre dat is gerelateerd aan wat wenselijk is of wat mensen zouden moeten doen
-> is de vrije markt een rechtvaardige economische orde?
Praktische filosofie kent verschillende onderdelen zoals:
1. Politieke filosofie -> de ordening van de samenleving (macro)
2. Ethiek/Moraliteit -> handelen van de mensen centraal (micro)
-> ander woord voor ethiek is moraliteit
Bedrijfsethiek = de discipline die zich bezighoudt met alle vraagstukken van het zakenleven die
direct of indirect het menselijke handelen, de menselijke interactie of de consequenties daarvan
raken
Onderscheid tussen:
• Normatieve bedrijfsethiek: houdt zich bezig met concrete morele vragen
-> ‘waarom is misleiding verkeerd?’
• Fundamentele bedrijfsethiek: stelt vragen over de betekenis en de grond van moraliteit in het
(zaken)leven
-> ‘waartoe dient moraliteit?’
Sommige mensen beschrijven ook nog een derde vorm:
• Beschrijvende bedrijfsethiek: brengt in kaart hoe mensen over morele zaken denken en hoe
ethische principes in bedrijven tot uiting komen
,Hoofdstuk 2 - Moraliteit: wanneer speelt het?
Handelingsvraagstukken = vraagstukken waarbij iemand moet beslissen wat de juiste manier
van handelen is of hoe precies moet worden gehandeld
-> zijn allemaal ‘normatief’ in plaats van ‘feitelijk’
Moraliteit = wanneer mensen de bedoeling hebben fundamentele uitspraken te doen over wat je
zou moeten doen (DeGeorge 1982)
-> morele uitspraken worden ook wel onconditioneel of onvoorwaardelijk genoemd, met geen
enkele reden dienen ze overtreden te worden
Westerse samenleving was vroeger gecentreerd rondom de christelijke religie, tegenwoordig is
het een gedifferentieerde samenleving
-> betekent dat mensen vanuit perspectieven naar de wereld kunnen kijken
Primaat van de moraliteit: het morele spreken (fundamenteel en conditieloos) heeft voorrang
op het conditioneel spreken
Twee grote paradoxen waarmee de moraliteit in een moderne, gedifferentieerde samenleving
heeft te kampen:
1. Moraliteit kan de formele kracht van haar bevelen niet ondersteunen met reële macht
-> moraliteit van zichzelf heeft geen kracht, het is afhankelijk van de morele zelfdiscipline van
mensen (moorden is moreel gezien slecht maar dat is alleen van waarde als iedereen deze
overtuiging deelt en zich ook kan inhouden)
2. Het is juist in een gedifferentieerde samenleving heel moeilijk om te bepalen wat dan als
onconditioneel geldt
-> iedereen heeft een andere mening over wat moreel behoort te zijn maar het heeft alleen effect
als iedereen deze mening deelt. Hierdoor komt er een verschil tussen publiek moraal (principes
waar iedereen zich aan dient te houden) en privaat moraal (persoonlijke meningen/acties), en
volgen er ook discussies over wat publiek of privaat moraal zou moeten zijn
Moraliteit wordt inhoudelijk in de volgende vier contexten geschetst:
1. De morele rechten
-> wanneer een mens disrespectvol wordt behandeld, wordt geschaad, of anderszins in haar
rechten wordt aangetast.
-> vaak in de vorm van plichten (=datgene wat iemand moet doen; of men daar nu zin in heeft of
niet)
2. De oriëntatie op het goede
-> de enthousiasmerende kracht van de moraliteit, de inspiratie om het leven zo goed mogelijk te
leven
-> maar wat is precies goed om te doen? En hoe ver moet je gaan om goed te doen?
3. Het doorbreken van grenzen in het denken
-> moraliteit heeft niet alleen betrekking op jouw handelingen, maar ook jouw manier van
denken
4. De karakterontwikkeling en deugden
-> de aanwezigheid van goede of slechte deugden in mensen en hoe dit hun handelingen
beïnvloedt
Aristoteles: “het streven naar deugdzaamheid is zowel verstandig als moreel”
,Kant: “het ontwikkelen van deugden is eerst en vooral onze menselijke plicht”
Hoorcollege 1 – Hoofdstuk 1+2
Feitelijke vragen:
-> Correleert werkloosheid met BBP?
Normatieve vragen:
-> Moet ik, als bedrijfsleider, meer in R&D investeren?
Twee typen normatieve claims:
1. Conditionele (instrumentele) normatieve claims
= claims over wat je moet doen als je een specifiek doel wilt behalen
“Als je een goed imago wilt behouden, moet je als bedrijf geen producten afnemen van plekken
waar producenten zich waarschijnlijk schuldig maken aan slavernij”
2. Onconditionele (intrinsieke) normatieve claims
= claims over dingen die je simpelweg moet doen
“Je moet als bedrijf geen producten afnemen van plekken waar producenten zich waarschijnlijk
schuldig maken aan slavernij”
Shkreli kwam in het nieuws voor het ophogen van de prijs van Aids medicijnen
-> zijn verdediging: “Je moet als bedrijfsleider winst maximaliseren” en “De regels van het
kapitalisme zijn zo, dat bedrijven hun winst maximaliseren”
Twee typen claims in bedrijfseconomische handboeken:
1. Feitelijke claims
= in een efficiënte markt, gaan bedrijven die hun winst niet maximaliseren failliet
2. Conditionele normatieve claims
= als je winst wil maximaliseren, dan moet je X doen
Moraliteit/ethiek = nadenken over wat goed of slecht gedrag is
Bedrijfsethiek = de studie van welk gedrag goed of verkeerd is binnen de context van het
bedrijfsleven
Vier relevant contexten binnen de ethiek:
1. Rechten (mag dit wel?)
2. Het goede (wat is goed om te doen?)
3. Deugden/Karaktereigenschappen (wie wil ik zijn?)
4. Grenzen in het denken (moet je er wel zo over nadenken?)
Er is een verschil tussen Wet en Moraliteit
-> niet alles wat immoreel is is verboden, en niet alles wat verboden is is immoreel
Gordon Gekko:
▪ De vrije markt werkt op hebzucht
▪ De vrije markt heeft goede consequenties (economische groei, banen, etc.)
▪ Mensen op de markt moeten hebzuchtig zijn
, Morele redenen (om aan bedrijfsethiek te doen):
1. Spidermanprincipe: “with great power comes great responsibility”
= hoe meer macht je hebt over de wereld, hoe meer verantwoordelijkheid je hebt voor de wereld
2. Wederkerigheidsprincipe
= omdat bedrijven profiteren van andere actoren, hebben ze ook de verantwoordelijkheid om
goed met ze om te gaan
3. Negatieve externaliteiten
= economische activiteit creëert vaak negatieve consequenties voor derden
Strategische redenen (om aan bedrijfsethiek te doen):
1. Imago
= immoreel gedrag leidt tot imago verlies
2. Samenwerking
= het goed behandelen van werknemers en klanten zal ook leiden tot goed gedrag naar je bedrijf
Hoofdstuk 1 – Wat is bedrijfsethiek?
Bedrijfsethiek is een onderdeel van de filosofie, filosofie onderzoekt hoe mensen redeneren en
nadenken
Onderscheid tussen:
• Onvrije handeling = iemand wordt door factoren in de (sociale) omgeving in omstandigheden
geplaatst waarin deze kan claimen niet langer in vrijheid te kiezen
-> externe dwang (onder schot gehouden worden)
• Onvrijwillige handeling = iemand kan niet langer beschikken over haar vrije wil
-> interne dwang (toegeven aan een verslaving)
Kant (1798): logisch egoïsme
= wanneer mensen denken aan hun eigen meningsvorming genoeg te hebben
Onderscheid tussen:
• Theoretische filosofie = denkt na over alle vragen die met kennis en wetenschap te maken
hebben, inclusief de vragen wat kennis en wetenschappelijk eigenlijk zijn
-> welke dingen bestaan nu ‘echt’, en wat houdt ‘echt bestaan’ eigenlijk in?
• Praktische filosofie = denkt na over alle vragen die te maken hebben met menselijk handelen,
in zoverre dat is gerelateerd aan wat wenselijk is of wat mensen zouden moeten doen
-> is de vrije markt een rechtvaardige economische orde?
Praktische filosofie kent verschillende onderdelen zoals:
1. Politieke filosofie -> de ordening van de samenleving (macro)
2. Ethiek/Moraliteit -> handelen van de mensen centraal (micro)
-> ander woord voor ethiek is moraliteit
Bedrijfsethiek = de discipline die zich bezighoudt met alle vraagstukken van het zakenleven die
direct of indirect het menselijke handelen, de menselijke interactie of de consequenties daarvan
raken
Onderscheid tussen:
• Normatieve bedrijfsethiek: houdt zich bezig met concrete morele vragen
-> ‘waarom is misleiding verkeerd?’
• Fundamentele bedrijfsethiek: stelt vragen over de betekenis en de grond van moraliteit in het
(zaken)leven
-> ‘waartoe dient moraliteit?’
Sommige mensen beschrijven ook nog een derde vorm:
• Beschrijvende bedrijfsethiek: brengt in kaart hoe mensen over morele zaken denken en hoe
ethische principes in bedrijven tot uiting komen
,Hoofdstuk 2 - Moraliteit: wanneer speelt het?
Handelingsvraagstukken = vraagstukken waarbij iemand moet beslissen wat de juiste manier
van handelen is of hoe precies moet worden gehandeld
-> zijn allemaal ‘normatief’ in plaats van ‘feitelijk’
Moraliteit = wanneer mensen de bedoeling hebben fundamentele uitspraken te doen over wat je
zou moeten doen (DeGeorge 1982)
-> morele uitspraken worden ook wel onconditioneel of onvoorwaardelijk genoemd, met geen
enkele reden dienen ze overtreden te worden
Westerse samenleving was vroeger gecentreerd rondom de christelijke religie, tegenwoordig is
het een gedifferentieerde samenleving
-> betekent dat mensen vanuit perspectieven naar de wereld kunnen kijken
Primaat van de moraliteit: het morele spreken (fundamenteel en conditieloos) heeft voorrang
op het conditioneel spreken
Twee grote paradoxen waarmee de moraliteit in een moderne, gedifferentieerde samenleving
heeft te kampen:
1. Moraliteit kan de formele kracht van haar bevelen niet ondersteunen met reële macht
-> moraliteit van zichzelf heeft geen kracht, het is afhankelijk van de morele zelfdiscipline van
mensen (moorden is moreel gezien slecht maar dat is alleen van waarde als iedereen deze
overtuiging deelt en zich ook kan inhouden)
2. Het is juist in een gedifferentieerde samenleving heel moeilijk om te bepalen wat dan als
onconditioneel geldt
-> iedereen heeft een andere mening over wat moreel behoort te zijn maar het heeft alleen effect
als iedereen deze mening deelt. Hierdoor komt er een verschil tussen publiek moraal (principes
waar iedereen zich aan dient te houden) en privaat moraal (persoonlijke meningen/acties), en
volgen er ook discussies over wat publiek of privaat moraal zou moeten zijn
Moraliteit wordt inhoudelijk in de volgende vier contexten geschetst:
1. De morele rechten
-> wanneer een mens disrespectvol wordt behandeld, wordt geschaad, of anderszins in haar
rechten wordt aangetast.
-> vaak in de vorm van plichten (=datgene wat iemand moet doen; of men daar nu zin in heeft of
niet)
2. De oriëntatie op het goede
-> de enthousiasmerende kracht van de moraliteit, de inspiratie om het leven zo goed mogelijk te
leven
-> maar wat is precies goed om te doen? En hoe ver moet je gaan om goed te doen?
3. Het doorbreken van grenzen in het denken
-> moraliteit heeft niet alleen betrekking op jouw handelingen, maar ook jouw manier van
denken
4. De karakterontwikkeling en deugden
-> de aanwezigheid van goede of slechte deugden in mensen en hoe dit hun handelingen
beïnvloedt
Aristoteles: “het streven naar deugdzaamheid is zowel verstandig als moreel”
,Kant: “het ontwikkelen van deugden is eerst en vooral onze menselijke plicht”
Hoorcollege 1 – Hoofdstuk 1+2
Feitelijke vragen:
-> Correleert werkloosheid met BBP?
Normatieve vragen:
-> Moet ik, als bedrijfsleider, meer in R&D investeren?
Twee typen normatieve claims:
1. Conditionele (instrumentele) normatieve claims
= claims over wat je moet doen als je een specifiek doel wilt behalen
“Als je een goed imago wilt behouden, moet je als bedrijf geen producten afnemen van plekken
waar producenten zich waarschijnlijk schuldig maken aan slavernij”
2. Onconditionele (intrinsieke) normatieve claims
= claims over dingen die je simpelweg moet doen
“Je moet als bedrijf geen producten afnemen van plekken waar producenten zich waarschijnlijk
schuldig maken aan slavernij”
Shkreli kwam in het nieuws voor het ophogen van de prijs van Aids medicijnen
-> zijn verdediging: “Je moet als bedrijfsleider winst maximaliseren” en “De regels van het
kapitalisme zijn zo, dat bedrijven hun winst maximaliseren”
Twee typen claims in bedrijfseconomische handboeken:
1. Feitelijke claims
= in een efficiënte markt, gaan bedrijven die hun winst niet maximaliseren failliet
2. Conditionele normatieve claims
= als je winst wil maximaliseren, dan moet je X doen
Moraliteit/ethiek = nadenken over wat goed of slecht gedrag is
Bedrijfsethiek = de studie van welk gedrag goed of verkeerd is binnen de context van het
bedrijfsleven
Vier relevant contexten binnen de ethiek:
1. Rechten (mag dit wel?)
2. Het goede (wat is goed om te doen?)
3. Deugden/Karaktereigenschappen (wie wil ik zijn?)
4. Grenzen in het denken (moet je er wel zo over nadenken?)
Er is een verschil tussen Wet en Moraliteit
-> niet alles wat immoreel is is verboden, en niet alles wat verboden is is immoreel
Gordon Gekko:
▪ De vrije markt werkt op hebzucht
▪ De vrije markt heeft goede consequenties (economische groei, banen, etc.)
▪ Mensen op de markt moeten hebzuchtig zijn
, Morele redenen (om aan bedrijfsethiek te doen):
1. Spidermanprincipe: “with great power comes great responsibility”
= hoe meer macht je hebt over de wereld, hoe meer verantwoordelijkheid je hebt voor de wereld
2. Wederkerigheidsprincipe
= omdat bedrijven profiteren van andere actoren, hebben ze ook de verantwoordelijkheid om
goed met ze om te gaan
3. Negatieve externaliteiten
= economische activiteit creëert vaak negatieve consequenties voor derden
Strategische redenen (om aan bedrijfsethiek te doen):
1. Imago
= immoreel gedrag leidt tot imago verlies
2. Samenwerking
= het goed behandelen van werknemers en klanten zal ook leiden tot goed gedrag naar je bedrijf
