DIGITALE PSYCHOLOGIE
De online wereld:
Inhoud en leerdoelen:
• De online wereld verschilt op 5 belangrijke manieren van de offline wereld
• Technologiegebruik in Vlaanderen
• 3 actuele digitale psychologie casussen
- Gaming opportuniteiten
- Smartphonegebruik op school
- Geweld in videogames
De online wereld heeft unieke eigenschappen:
• Anonimiteit
• Controle
• Gelijkgestemden
• Toegankelijkheid
• Bereik
Anonimiteit:
• Offline: duidelijkheid over bv ras, sociale uitdrukking
• Online: onzichtbaar
• Verkennen van de eigen identiteit en nieuwe eigenschappen valideren
• Relevant voor gestigmatiseerde groepen (bv. LGBTQ+AI)
• Kan voordelen hebben voor welzijn & zelfvertrouwen
• Gebrek aan non-verbale cues
• Aannemen van valse
identiteiten (catfishing)
• Cybercriminaliteit
• Non-normatief gedrag zoals
cyberpesten
1
,Controle:
• Over “fysieke” uiterlijk: impression management
- Selfies (in grote getalen)
• Over interactie
- Geen nood om onmiddellijk te reageren (asynchroon)
- Mogelijkheid om niet te antwoorden of online ruimte te verlaten
- Locatie: mogelijkheid om te interageren vanuit eender waar
• Sociale vergelijking
• Ontwikkelen van obsessieve pre-
occupatie met online uiterlijk
• Interactie:
- Asynchroon is effectief voor
simpele taken
- Synchroon is beter voor
complexe taken & persoonlijke
interacties
Gelijkgestemden:
• Behoeften van Maslow: erbij horen & waardering
• Offline kan je niet altijd linken op basis van gelijkenissen, want deze zijn niet altijd
duidelijk
• Op het internet kan dit wel
- Nieuwe personen leren kennen
- Offline contacten uitbouwen
- Kan voordelen hebben voor validering en zelfvertrouwen
• Geld ook voor groepen buiten de norm
- Crimineel gedrag
- Uitbouwen van criminele organisaties (bijv. IS)
Toegankelijkheid:
• Online wereld: bijna altijd en overal beschikbaar voor bijna iedereen (equality)
• Personen gebruiken hun smartphone voor leren, werken, sociale contacten, plezier
• Voortdurende nabijheid van
- Digitale anderen
- Digitale hulpbronnen
- Ontspanning
- Afleiding
• Druk om te multitasken
- Slecht voor aandachtsspanne & performance
• Fear of Missing out (FOMO), nomophobia
• Ten koste van tijd in offline wereld?
- Phubbing & verslaving
2
,Bereik:
• Offline: jouw publiek is even groot als de ruimte waarin je bent
• Online: weinig grenzen aan bereik
• Personen kunnen gemakkelijker een groter publiek of een specifieke doelgroep
bereiken en beïnvloeden
• Biedt potentieel om
- Verschillende (onderdrukte) perspectieven te horen
- Algemene preventie
• Ook fake news, politiek en bedrijven surfen mee op het groot bereik
• Parasocial relationships (eenzijdige relaties)
• Belang van (social media) algoritmes
Online is anders:
Deze 5 eigenschappen (en andere) maken dat de online wereld anders is dan de werkelijke
wereld. Dit biedt mogelijkheden voor welzijn en sociale relaties. Dit biedt ook uitdagingen
voor welzijn en sociale relatie.
Bepaalde doelgroepen hebben meer baat bij de online wereld:
Personen met grotere sociale inhibitie
• Personen met een beperking, maar ook bv introverte personen
Kunnen aanzienlijke voordelen halen uit de online wereld
• Gelinkt aan bovenstaande eigenschappen: anonimiteit, controle, gelijkgestemden &
toegankelijkheid
• Kunnen een online wereld opbouwen die deels kan compenseren voor beperkingen
in offline wereld
• Kunnen sociale ervaringen opdoen en vaardigheden leren
- Door middel van sociale media, blogs, games
Debat smartphones op school:
Regeerakkoord: smartphoneverbod op de lagere school (en aangemoedigd bij secundaire
scholen)
Smartphone & sociale mediagebruik is zeer hoog bij jongeren en jongvolwassenen
Kwetsbare leeftijdsgroep:
Hersenontwikkeling bij het begin van de puberteit (10-13j) tot jongvolwassenheid
➔ Hypersensitiviteit aan sociale feedback (bv. aandacht of lof van peers)
➔ Gebrekkige impulscontrole
➔ Kritieke periode voor opbouwen sociale vaardigheden
➔ Belang van goede slaap
➔ Belang van ondersteuning van ouders om goede beslissingen te maken
3
, Cognitieve belasting:
Loutere aanwezigheid van smartphone gebruikt cognitieve
resources en beïnvloedt performance.
Lange termijneffecten onvoldoende onderzocht
Smartphonegebruik: oorzaak & gevolg:
Leidt overmatige schermtijd tot negatieve uitkomsten of is het omgekeerd?
Kwetsbaarheid jongeren → schermtijd
• Studie in 11439 Britse adolescenten
• Meer negatieve ervaringen tijdens de kindertijd of adolescentie (bv. mishandeling) →
meer schermtijd
• Meer armoede → meer schermtijd
Schermtijd als een vorm van emotieregulatie
• Afleiding zoeken (maar niet altijd de beste vorm)
Oogontwikkeling:
Om bijziendheid te voorkomen
Hoe gaan we hiermee om?
1. Er is variabiliteit: gezond gebruik van smartphone vs risicovol gebruik
• Sociale media is niet inherent ongezond
2. Design & functies van sociale media zouden aangepast moeten worden aan
jongeren
• Werk voor beleidsmakers en ontwikkelaar
3. Jongeren moeten beter opgeleid worden: educatie (mediawijsheid)
• Leren doseren – de digitale balans
4. Er kunnen regels/aanbevelingen toegepast worden die focus promoten
• In co-creatie met de jongeren
4
De online wereld:
Inhoud en leerdoelen:
• De online wereld verschilt op 5 belangrijke manieren van de offline wereld
• Technologiegebruik in Vlaanderen
• 3 actuele digitale psychologie casussen
- Gaming opportuniteiten
- Smartphonegebruik op school
- Geweld in videogames
De online wereld heeft unieke eigenschappen:
• Anonimiteit
• Controle
• Gelijkgestemden
• Toegankelijkheid
• Bereik
Anonimiteit:
• Offline: duidelijkheid over bv ras, sociale uitdrukking
• Online: onzichtbaar
• Verkennen van de eigen identiteit en nieuwe eigenschappen valideren
• Relevant voor gestigmatiseerde groepen (bv. LGBTQ+AI)
• Kan voordelen hebben voor welzijn & zelfvertrouwen
• Gebrek aan non-verbale cues
• Aannemen van valse
identiteiten (catfishing)
• Cybercriminaliteit
• Non-normatief gedrag zoals
cyberpesten
1
,Controle:
• Over “fysieke” uiterlijk: impression management
- Selfies (in grote getalen)
• Over interactie
- Geen nood om onmiddellijk te reageren (asynchroon)
- Mogelijkheid om niet te antwoorden of online ruimte te verlaten
- Locatie: mogelijkheid om te interageren vanuit eender waar
• Sociale vergelijking
• Ontwikkelen van obsessieve pre-
occupatie met online uiterlijk
• Interactie:
- Asynchroon is effectief voor
simpele taken
- Synchroon is beter voor
complexe taken & persoonlijke
interacties
Gelijkgestemden:
• Behoeften van Maslow: erbij horen & waardering
• Offline kan je niet altijd linken op basis van gelijkenissen, want deze zijn niet altijd
duidelijk
• Op het internet kan dit wel
- Nieuwe personen leren kennen
- Offline contacten uitbouwen
- Kan voordelen hebben voor validering en zelfvertrouwen
• Geld ook voor groepen buiten de norm
- Crimineel gedrag
- Uitbouwen van criminele organisaties (bijv. IS)
Toegankelijkheid:
• Online wereld: bijna altijd en overal beschikbaar voor bijna iedereen (equality)
• Personen gebruiken hun smartphone voor leren, werken, sociale contacten, plezier
• Voortdurende nabijheid van
- Digitale anderen
- Digitale hulpbronnen
- Ontspanning
- Afleiding
• Druk om te multitasken
- Slecht voor aandachtsspanne & performance
• Fear of Missing out (FOMO), nomophobia
• Ten koste van tijd in offline wereld?
- Phubbing & verslaving
2
,Bereik:
• Offline: jouw publiek is even groot als de ruimte waarin je bent
• Online: weinig grenzen aan bereik
• Personen kunnen gemakkelijker een groter publiek of een specifieke doelgroep
bereiken en beïnvloeden
• Biedt potentieel om
- Verschillende (onderdrukte) perspectieven te horen
- Algemene preventie
• Ook fake news, politiek en bedrijven surfen mee op het groot bereik
• Parasocial relationships (eenzijdige relaties)
• Belang van (social media) algoritmes
Online is anders:
Deze 5 eigenschappen (en andere) maken dat de online wereld anders is dan de werkelijke
wereld. Dit biedt mogelijkheden voor welzijn en sociale relaties. Dit biedt ook uitdagingen
voor welzijn en sociale relatie.
Bepaalde doelgroepen hebben meer baat bij de online wereld:
Personen met grotere sociale inhibitie
• Personen met een beperking, maar ook bv introverte personen
Kunnen aanzienlijke voordelen halen uit de online wereld
• Gelinkt aan bovenstaande eigenschappen: anonimiteit, controle, gelijkgestemden &
toegankelijkheid
• Kunnen een online wereld opbouwen die deels kan compenseren voor beperkingen
in offline wereld
• Kunnen sociale ervaringen opdoen en vaardigheden leren
- Door middel van sociale media, blogs, games
Debat smartphones op school:
Regeerakkoord: smartphoneverbod op de lagere school (en aangemoedigd bij secundaire
scholen)
Smartphone & sociale mediagebruik is zeer hoog bij jongeren en jongvolwassenen
Kwetsbare leeftijdsgroep:
Hersenontwikkeling bij het begin van de puberteit (10-13j) tot jongvolwassenheid
➔ Hypersensitiviteit aan sociale feedback (bv. aandacht of lof van peers)
➔ Gebrekkige impulscontrole
➔ Kritieke periode voor opbouwen sociale vaardigheden
➔ Belang van goede slaap
➔ Belang van ondersteuning van ouders om goede beslissingen te maken
3
, Cognitieve belasting:
Loutere aanwezigheid van smartphone gebruikt cognitieve
resources en beïnvloedt performance.
Lange termijneffecten onvoldoende onderzocht
Smartphonegebruik: oorzaak & gevolg:
Leidt overmatige schermtijd tot negatieve uitkomsten of is het omgekeerd?
Kwetsbaarheid jongeren → schermtijd
• Studie in 11439 Britse adolescenten
• Meer negatieve ervaringen tijdens de kindertijd of adolescentie (bv. mishandeling) →
meer schermtijd
• Meer armoede → meer schermtijd
Schermtijd als een vorm van emotieregulatie
• Afleiding zoeken (maar niet altijd de beste vorm)
Oogontwikkeling:
Om bijziendheid te voorkomen
Hoe gaan we hiermee om?
1. Er is variabiliteit: gezond gebruik van smartphone vs risicovol gebruik
• Sociale media is niet inherent ongezond
2. Design & functies van sociale media zouden aangepast moeten worden aan
jongeren
• Werk voor beleidsmakers en ontwikkelaar
3. Jongeren moeten beter opgeleid worden: educatie (mediawijsheid)
• Leren doseren – de digitale balans
4. Er kunnen regels/aanbevelingen toegepast worden die focus promoten
• In co-creatie met de jongeren
4
