2025
Praktijkonderzoek
Forensische scherpte
Auteur: Danine van de Waterlaat GGzE afdeling Balans
Studentnummer: 5040272
Onderwijsinstelling: Fontys MBO instroom
Hogescholen: Fontys Mens & Gezondheid, Verpleegkunde
Begeleider:
Beoordelend docent:
Inleverdatum: 12-05-2025
Opdrachtgever: 1
Studieonderdeel: Onderzoeksverslag afstudeerproject
,Inhoud
Samenvatting......................................................................................................... 3
Inleiding............................................................................................................... 3
Methode.............................................................................................................. 4
Resultaten........................................................................................................... 4
Conclusie............................................................................................................. 4
Aanbevelingen..................................................................................................... 4
Inleiding.................................................................................................................. 5
1.1 Aanleiding..................................................................................................... 5
1.2 Context.......................................................................................................... 6
1.3 Probleembeschrijving.................................................................................... 7
1.4 Onderzoeksvraag.......................................................................................... 7
1.5 Doelstelling................................................................................................... 7
2 Onderzoeksmethode........................................................................................... 7
2.1 Onderzoek benadering.................................................................................. 7
2.2 Onderzoekspopulatie en steekproef..............................................................8
2.3 Werving......................................................................................................... 8
2.4 Dataverzameling........................................................................................... 9
2.5 Data-analysemethode................................................................................... 9
2.6 Kwaliteitsborging......................................................................................... 10
Resultaten............................................................................................................ 10
Thema 1: Voorwaarden voor effectief toepassen van forensische scherpte.....11
Thema 2: Veiligheid, signalering en preventie van escalatie............................12
Thema 3: Samenwerking tussen het Sociotherapeutisch en behandelteam team
.......................................................................................................................... 12
Thema 4: Variatie in de praktijktoepassing van forensische scherpte...............13
Thema 5: Invloed van werkdruk op de toepassing van forensische scherpte. . .14
Discussie.............................................................................................................. 14
Conclusie.............................................................................................................. 15
Afstemming en realisatie...................................................................................... 16
Aanbeveling 1: GEZAMENLIJKE TRAININGEN.....................................................16
Aanbeveling 2: STA-methode............................................................................ 18
Aanbeveling 3: Samenwerkingovereenkomst...................................................19
Uitwerking van de aanbevelingen........................................................................20
Aanbeveling 1: Gezamenlijke trainingen...........................................................20
Aanbeveling 2: STA-methode............................................................................ 21
Bibliografie........................................................................................................... 23
2
,Bijlage 1 Topics.................................................................................................... 27
Topiclijst............................................................................................................... 28
Bijlage 2 Informatie Informed consent in onderzoek............................................29
Bijlage 3 Poster..................................................................................................... 33
Bijlage 4 Toestemmingsformulier.........................................................................34
Bijlage 6............................................................................................................... 35
Bijlage 7............................................................................................................... 36
SAMENVATTING
INLEIDING
In de forensische psychiatrie is forensische scherpte van cruciale vaardigheid die
professionals in staat stelt risicovol gedrag van cliënten tijdig te signaleren en gepaste
3
, interventies toe te passen. In de forensische psychiatrie worden cliënten behandeld met
complexe psychiatrische aandoeningen en delictgedrag, met als doel recidive te voorkomen
(De Woenselse Poort, 2024).
Op afdeling Balans van De Woenselse Poort (DWP) werd geconstateerd dat de toepassing
van forensische scherpte onder sociotherapeuten inconsistent was, wat kon leiden tot
verschillen in risicobeoordeling en handelen (N. van Bezouw, persoonlijke communicatie, 19
november 2024). Het onderzoek richt zich op het verkrijgen van inzichten uit de ervaringen
van sociotherapeuten op afdeling Balans van DWP om bij te dragen aan een uniforme
werkwijze voor het toepassen van forensische scherpte (N. van Bezouw, persoonlijke
communicatie 19 november 2024). Dit is van belang voor het verbeteren van de kwaliteit van
zorg en het waarborgen van veiligheid binnen de forensische zorg (Clercx, 2023).
METHODE
Het onderzoek werd uitgevoerd voor kwalitatieve benadering door middel van een
focusgroep doormiddel van de CCI-Methode, waarin zes sociotherapeuten met verschillende
ervaringsniveaus deelnamen (Fontys, z.d.).
De respondenten werden geworven via een combinatie van een poster, e-mail en mondeling
overleg. Na de sessie werd gebruikgemaakt van thematische analyse om patronen in de
data te identificeren. Om de betrouwbaarheid te verhogen, werd een membercheck
uitgevoerd en werden de transcripties geverifieerd door een medestudent en een respondent
(Kuiper et al., 2003).
RESULTATEN
Uit de analyse kwamen vijf thema’s naar voren: (1) de impact van ervaring en kennisniveau,
(2) veiligheid, signalering en escalatiepreventie, (3) communicatie en samenwerking, (4)
inconsistenties in de toepassing van forensische scherpte en (5) werkdruk en prioritering.
Ervaren sociotherapeuten voelden zich zekerder in het herkennen van risicosignalen, terwijl
minder ervaren medewerkers handelingsverlegenheid ervaren. Daarnaast werd gebrekkige
communicatie tussen het sociotherapeutische team en het behandelteam benoemd als een
belemmering voor consistente toepassing van forensische scherpte. Ook werd de hoge
administratieve werkdruk als een obstakel ervaren, waardoor minder tijd overbleef voor
cliëntgerichte observaties en risicobeoordeling.
CONCLUSIE
De bevindingen van het onderzoek benadrukten de noodzaak van een uniforme werkwijze
voor het toepassen van forensische scherpte binnen afdeling Balans. De ervaringen van de
sociotherapeuten tonen aan dat inconsistenties voortkomen uit verschillen in werkervaring,
kennis en communicatie. Handelingsverlegenheid bij minder ervaren medewerkers verhoogt
de werkdruk en vermindert de effectiviteit. Daarnaast leidt gebrekkige informatieoverdracht
tussen teams tot inconsistentie in de zorg.
AANBEVELINGEN
Na het uitvoeren van dit onderzoek kwamen drie aanbevelingen naar voren, die tijdens de
afstemming- en realisatiebijeenkomst van 18 april 2025 gezamenlijk zijn besproken. Op
basis van deze bijeenkomst zijn de aanbevelingen ‘gezamenlijke trainingen’ en ‘het inzetten
van het STA-model' als meest passend geselecteerd binnen de huidige context. Beide
4
Praktijkonderzoek
Forensische scherpte
Auteur: Danine van de Waterlaat GGzE afdeling Balans
Studentnummer: 5040272
Onderwijsinstelling: Fontys MBO instroom
Hogescholen: Fontys Mens & Gezondheid, Verpleegkunde
Begeleider:
Beoordelend docent:
Inleverdatum: 12-05-2025
Opdrachtgever: 1
Studieonderdeel: Onderzoeksverslag afstudeerproject
,Inhoud
Samenvatting......................................................................................................... 3
Inleiding............................................................................................................... 3
Methode.............................................................................................................. 4
Resultaten........................................................................................................... 4
Conclusie............................................................................................................. 4
Aanbevelingen..................................................................................................... 4
Inleiding.................................................................................................................. 5
1.1 Aanleiding..................................................................................................... 5
1.2 Context.......................................................................................................... 6
1.3 Probleembeschrijving.................................................................................... 7
1.4 Onderzoeksvraag.......................................................................................... 7
1.5 Doelstelling................................................................................................... 7
2 Onderzoeksmethode........................................................................................... 7
2.1 Onderzoek benadering.................................................................................. 7
2.2 Onderzoekspopulatie en steekproef..............................................................8
2.3 Werving......................................................................................................... 8
2.4 Dataverzameling........................................................................................... 9
2.5 Data-analysemethode................................................................................... 9
2.6 Kwaliteitsborging......................................................................................... 10
Resultaten............................................................................................................ 10
Thema 1: Voorwaarden voor effectief toepassen van forensische scherpte.....11
Thema 2: Veiligheid, signalering en preventie van escalatie............................12
Thema 3: Samenwerking tussen het Sociotherapeutisch en behandelteam team
.......................................................................................................................... 12
Thema 4: Variatie in de praktijktoepassing van forensische scherpte...............13
Thema 5: Invloed van werkdruk op de toepassing van forensische scherpte. . .14
Discussie.............................................................................................................. 14
Conclusie.............................................................................................................. 15
Afstemming en realisatie...................................................................................... 16
Aanbeveling 1: GEZAMENLIJKE TRAININGEN.....................................................16
Aanbeveling 2: STA-methode............................................................................ 18
Aanbeveling 3: Samenwerkingovereenkomst...................................................19
Uitwerking van de aanbevelingen........................................................................20
Aanbeveling 1: Gezamenlijke trainingen...........................................................20
Aanbeveling 2: STA-methode............................................................................ 21
Bibliografie........................................................................................................... 23
2
,Bijlage 1 Topics.................................................................................................... 27
Topiclijst............................................................................................................... 28
Bijlage 2 Informatie Informed consent in onderzoek............................................29
Bijlage 3 Poster..................................................................................................... 33
Bijlage 4 Toestemmingsformulier.........................................................................34
Bijlage 6............................................................................................................... 35
Bijlage 7............................................................................................................... 36
SAMENVATTING
INLEIDING
In de forensische psychiatrie is forensische scherpte van cruciale vaardigheid die
professionals in staat stelt risicovol gedrag van cliënten tijdig te signaleren en gepaste
3
, interventies toe te passen. In de forensische psychiatrie worden cliënten behandeld met
complexe psychiatrische aandoeningen en delictgedrag, met als doel recidive te voorkomen
(De Woenselse Poort, 2024).
Op afdeling Balans van De Woenselse Poort (DWP) werd geconstateerd dat de toepassing
van forensische scherpte onder sociotherapeuten inconsistent was, wat kon leiden tot
verschillen in risicobeoordeling en handelen (N. van Bezouw, persoonlijke communicatie, 19
november 2024). Het onderzoek richt zich op het verkrijgen van inzichten uit de ervaringen
van sociotherapeuten op afdeling Balans van DWP om bij te dragen aan een uniforme
werkwijze voor het toepassen van forensische scherpte (N. van Bezouw, persoonlijke
communicatie 19 november 2024). Dit is van belang voor het verbeteren van de kwaliteit van
zorg en het waarborgen van veiligheid binnen de forensische zorg (Clercx, 2023).
METHODE
Het onderzoek werd uitgevoerd voor kwalitatieve benadering door middel van een
focusgroep doormiddel van de CCI-Methode, waarin zes sociotherapeuten met verschillende
ervaringsniveaus deelnamen (Fontys, z.d.).
De respondenten werden geworven via een combinatie van een poster, e-mail en mondeling
overleg. Na de sessie werd gebruikgemaakt van thematische analyse om patronen in de
data te identificeren. Om de betrouwbaarheid te verhogen, werd een membercheck
uitgevoerd en werden de transcripties geverifieerd door een medestudent en een respondent
(Kuiper et al., 2003).
RESULTATEN
Uit de analyse kwamen vijf thema’s naar voren: (1) de impact van ervaring en kennisniveau,
(2) veiligheid, signalering en escalatiepreventie, (3) communicatie en samenwerking, (4)
inconsistenties in de toepassing van forensische scherpte en (5) werkdruk en prioritering.
Ervaren sociotherapeuten voelden zich zekerder in het herkennen van risicosignalen, terwijl
minder ervaren medewerkers handelingsverlegenheid ervaren. Daarnaast werd gebrekkige
communicatie tussen het sociotherapeutische team en het behandelteam benoemd als een
belemmering voor consistente toepassing van forensische scherpte. Ook werd de hoge
administratieve werkdruk als een obstakel ervaren, waardoor minder tijd overbleef voor
cliëntgerichte observaties en risicobeoordeling.
CONCLUSIE
De bevindingen van het onderzoek benadrukten de noodzaak van een uniforme werkwijze
voor het toepassen van forensische scherpte binnen afdeling Balans. De ervaringen van de
sociotherapeuten tonen aan dat inconsistenties voortkomen uit verschillen in werkervaring,
kennis en communicatie. Handelingsverlegenheid bij minder ervaren medewerkers verhoogt
de werkdruk en vermindert de effectiviteit. Daarnaast leidt gebrekkige informatieoverdracht
tussen teams tot inconsistentie in de zorg.
AANBEVELINGEN
Na het uitvoeren van dit onderzoek kwamen drie aanbevelingen naar voren, die tijdens de
afstemming- en realisatiebijeenkomst van 18 april 2025 gezamenlijk zijn besproken. Op
basis van deze bijeenkomst zijn de aanbevelingen ‘gezamenlijke trainingen’ en ‘het inzetten
van het STA-model' als meest passend geselecteerd binnen de huidige context. Beide
4
