Samenvatting JAL

Juridische argumentatieleer
0. inleiding
Belang en beperkingen van JAL
 Juridische argumentatieleer (JAL) als sleutel tot de technische eigenheid van het recht
 Juridische argumentatieleer (JAL): verwoording, onderbouwing en overtuigingskracht
van het recht

 Wat is een ‘goede’ redenering?

 Wat zijn overtuigende argumenten om mijn boodschap te onderbouwen?

 Wat zijn de spelregels voor een productief verloop van de discussie?

 Welke denkfouten bestaan er en hoe kunnen die mijn denken manipuleren?

 (Wetgeving → wetgevingstechniek: buiten dit vak)

 Beleid: parlementaire handelingen, politieke communicatie

 Rechtspraak: conclusies, pleidooien, rechterlijke beslissingen

 Rechtsleer

 Beroepsleven algemeen (bv. bedrijven)

 Retorica en welsprekendheid: zeer lange traditie

Plaats van JAL in de opleiding




JAL als leer van het redeneren en (juridisch) argumenteren

 Redeneren: aaneenschakelen van beweringen, waarbij één bewering (de
conclusie) wordt afgeleid uit één of meerdere andere beweringen (de
premisse(n))



1

,  Binnen één persoon (monoloog)
↔ Argumenteren: tussen minstens twee personen (dialoog)

 Wat is een ‘goede’ redenering?
≠ Juist (in de zin van waarheidsgetrouw)
→ Geldig redeneren: zuiver formeel criterium, namelijk geldig afleiden van
conclusie uit premissen. Premissen moeten niet gebaseerd zijn op waarheid
om een geldige redenering op te bouwen.

 Argumenteren: gericht op overtuigen

 Tussen minstens twee personen (dialoog)

 Wat is een ‘goed’ argument?
≠ Juist: in tegenstelling tot feiten hebben argumenten geen absoluut
waarheidsgehalte
≠ Geldig: in tegenstelling tot wat voor redeneren het geval is, is er geen
vaststaand formeel criterium voor een ‘geldig’ argument. Wel zijn er
verschillende theorieën over welke argumenten inhoudelijk het meest
overtuigen.
→ Deugdelijk argumenteren: argumenten die voldoen aan bepaalde
kwaliteitseisen

 Redenering ≠ argumentatie
→ Redeneringen zijn geldig of ongeldig; argumentaties zijn deugdelijk of
ondeugdelijk
→ Een geldige redenering vormt (idealiter) de basis voor een deugdelijk
argument

 Juridisch argumenteren: kerntaak van elke jurist

 Argumenteren in een specifieke context met eigen regels, gebruiken en
vakterminologie

JAL als leer van het redeneren en (juridisch) argumenteren




Belang van JAL
2

,  Argumentatie wordt recht. Recht codificeert en stuurt de werkelijkheid

 Inzicht in eigenheid juridisch argumenteren: sleutel tot eigenheid recht

Beperkingen van JAL

 Beperkt tot techniek. Biedt denkkaders en ijkpunten voor kwaliteitsvolle
(deugdelijke) juridische argumenten, maar geeft hier geen inhoud aan.
Nochtans is een technisch deugdelijke juridische redenering niets zonder
inhoud.

 Inhoud argumenten wordt bepaald door:

 Rechtsregels (in brede zin)

 Dura lex sed lex?

 Maar zie deel III: interpretatieve argumenten

 Relativiteit van het recht: in tijd, in plaats, in impact

 Maar ook: de concrete aanwending van het recht en belangen achter
het recht. Anders voor elke individuele situatie en elke individuele
jurist. Wordt o.a. bepaald door:

 Maatschappelijke context, verwachtingen en waarden

 Belangen en waarden opdrachtgever

 Belangen en waarden jurist, maar ook diens positionaliteit
(persoonlijkheid, sociale identiteit, ervaringen)

 Taalvaardigheid en -beheersing

Uitdaging JAL en technologische innovatie (AI)

 Opportuniteiten voor juristen

• Gebruik AI bij opzoekings- en schrijfvaardigheden: training in andere
vakken

 Maar ook valkuilen: misinformatie (nonsens, bias), ontbrekende
bronvermelding, beperkte schrijfvaardigheid (< adviesnota Studentenraad
UAntwerpen)

 Hoe werkt ChatGPT (en andere generatieve AI)?

“[ChatGPT] wordt getraind op enorme hoeveelheden tekstdatasets om te leren het volgende
woord in een zin te voorspellen. Het probeert patronen te herkennen en gebruiktstatistische
technieken om de waarschijnlijkheid van bepaalde woorden of zinnen te bepalen in een
gegeven context.”

3

, (A. van Duin, “ChatGPT in het juridisch onderwijs: elke student een personal assistant”, Ars
Aequi september 2023, p. 699)




 Senior= advocaten
 Junior: pas afgestudeerde: kosten veel geld
 Leren wat betekent om advocaat te zijn
 Verwacht mglkheden AI; aan de rechterkant een nieuwe piramide; AI laat bepaald
werk veel efficienter te laten oplossen, kleiner werk veel goedkoper te laten oplossen
 AI is een personal assistent; AI mag u niet vervangen


Juristen van de toekomst

 AI als assistent, niet als plaatsvervanger
 Nadruk op kritisch denken, creativiteit, empathie, strategisch vermogen

JAL: kennis van redeneren en argumenteren blijft essentieel

 Eigen basiscompetenties: jurist in de cockpit, AI als assistent
 Kritisch inzicht in werking AI: misinformatie, redeneerfouten, bias
 Creatief zelf een redenering en argumenten opbouwen, en denkfouten bij anderen
identificeren




4