Samenvatting fiscaal recht

2024-2025 Myrthe Rogmans




FISCAAL RECHT
EXAMEN

 2 juni 2025 => LET OP taalfouten!!
 PC examen
o Meerkeuzevragen (50 % van de punten)
 Steeds is slechts 1 antwoord correct.
 Er worden geen gis-coëfficiënt toegepast en geen censuur
o Twee open vragen (50% van de punten)
 Gebruik van codex is toegestaan + addendum fiscaal recht
o Wetteksten zullen ook digital beschikbaar zijn in de examenomgeving
 Gebruik rekeningmachine:
o Rekenmachine/rekenblad(Excel) op de computer beschikbaar
o GEEN eigen rekenmachine
 Leerstof: Slides + nota’s => werken met wetboek
o Ook werlcolleges + oefeningen + stappenplan om casus op te lossen

INTRODUCTIE TOT HET FISCAAL RECHT

 Plaats van het fiscaal recht t.o.v. andere rechtstakken
 Begrip belasting
o Functies van de belastingen
o Indeling belastingen

PLAATS VAN HET FISCAAL RECHT T.O.V. ANDERE RECHTSTAKKEN

Fiscaal recht: onderdeel van het publiekrecht
- Relatie tussen de overheid en de burgers, maar ook de relatie tussen overheden
o Burger als belastingplichtige en de overheid als belastingsdienst
o Relatie overheid – burgers= wordt beheerst door publiekrecht => fiscaliteit = publiek recht
- Gevolg:
o Toepasselijkheid algemene beginselen van administratief recht
 Vooral voor formeel fiscaal recht – hoe kan de fiscale administratie de fiscale regels
afdwingen (zie hoorcollege: fiscale procedure)
 Vooral op moment dat fiscaal recht door overheid wordt afgedwongen tav burger
(fiscale procedure) => dan komen beginselen van administratief recht naar boven
 Beginselen van behoorlijk bestuur moet worden gerespecteerd door de overheid
en een fiscale administratie
 Formeel fiscaal recht: gaat over procedure: hoe het afdwingen bij burger ><
materieel fiscaal recht: wie/wat/hoeveel belasten, wie gaan we vrijstellen, … =>
gaat over de omvang van de belastingen
 Stel alle dames met rode truien moeten 1000 euro betalen (materieel
fiscaal recht) >< schuld die door een materiele fiscale wet wordt gecreëerd
moet nog geïndiviudualiseerd worden: je moet aangifte doen, binnen 2
maanden betalen (formeel fiscaal recht)

, o Regels van fiscaliteit zijn van openbare orde
 Absolute nietigheid
 Overheidsakte gemaakt in strijd met materieel fiscaal recht = nietig
 Kan door iedereen worden ingeroepen, zelfs ambtshalve door de rechter
 Ambtshalve door rechter: indien administratie zich vergist heeft over
grondslag/motivering voor een bepaalde aanslag => rechter moet dit
corrigeren (discussie over wat motiveringsplicht dan nog van nut heeft
indien rechter u kan wijzen op u fout)
Rol van het privaat recht binnen fiscaal recht
- Ook de overheid is soms aan het privaat recht onderworpen
o Bv. sluiten van overeenkomsten met de belastingplichtige
o Bv: controle bij persoon thuis en die zei 50% gebruik voor privé, als ik vaststel dat dit klopt
is er ovk gemaakt over feiten.
 Men kan hier later niet op terugkomen, de administratie is gebonden door de ovk
gemaakt door andere fiscale ambtenaar. => administratie is één en ondeelbaar: dus
ook een andere ambtenaar kan later niet meer zeggen dat het toch 30% gebruik is
voor privé-doeleinden.
- Privaat recht = “gemeen recht”  een begrip dat niet door de fiscale wet wordt omschreven heeft
de “gemeenrechtelijke betekenis”
o Indien geen fiscale definitie, dan wordt de gemeenrechtelijke betekenis gehaald uit
burgerlijk recht
o Bv. begrip “inkomen”: geen definitie in de fiscale wet -> gemeen recht?
 Rechtspraak: bugerrechtelijke betekenis: “inkomen = alles wat een zaak periodiek
aan vruchten voortbrengt, zonder haar wezen te veranderen of haar substantie aan
te tasten”
 Bv; OR verhuren, er komt periodiek huurinkomen uit voor (= een inkomen)
 Bv: aankoop huis voor 100 000 euro, later voor 200 000 euro verkopen, dit
is een meerwaarde die men heeft. Dit is geen inkomen.
 Gevolg: meerwaarde is geen inkomen (tenzij de fiscale wet dit bepaalt)
 => MAAR er zijn vele fiscale bepalingen die hier een uitzondering op
maken, waardoor meerwaarden toch als een inkomen wordt aanzien
o Bv. begrip “winst” (van een onderneming): geen definitie in de fiscale wet -> gemeen
recht?
 Begrip bepalen volgens de regels van het boekhoudrecht, behalve indien er fiscale
bepalingen zijn die er van afwijken
 Winstbegrip wordt afgeleid uit boekhoudrecht => “primauteit van boekhoudrecht”

BELASTING

Klassieke definitie (rechtsleer en rechtspraak): « een betaling eenzijdig opgelegd door de overheid,
teneinde haar middelen te verschaffen om in haar uitgaven van alle aard te voorzien »
- Twee kenmerken:
o 1/ Eenzijdig opgelegd
 Belasting heeft een dwingend karakter



2

,  U moet belastingen betalen ook al bent u het niet eens met de manier hoe de
overheid met dit geld omgaat. Bv. mensen die tegen oorlog zijn, die vinden dat de
belastingen die gebruikt worden voor militaire doeleinden in gaan tegen hun
geweten. Als gewetensbezwaarde vonden ze dat ze het recht hadden om zich hier
tegen te verzeten (geen geldig argument).
o 2/ Financieel doel
 Financieel doel = hoofdoel => ze worden geint om alle uitgaven van de overheid te
financieren. Belastingen kunnen ook andere doeleinden hebben denk maar aan
milieubelastingen.
 => Er is geen rechtstreekse/ individuele tegenprestatie. U moet belastingen betalen
ook al maakt u geen gebruik van alle overheidsdiensten.
- Onderscheid met andere inkomsten van de overheid
o Bv. Boetes => zijn geen belasting want het doel is sanctionering en soijzen, schatkist is
vullen is een financieel bijdoel, maar ze worden wel eenzijdig opgelegd
o Bv. Schenking of legaat aan de overheid => zijn geen belastingen want ze zijn niet eenzijdig
opgelegd, maar de schenking zal wel een financieel doel hebben.
- Onderscheid met andere « heffingen »
o Retributies
 Niet vergoeding voor uitgaven van alle aard, maar vergoeding individuele
tegenprestatie (Bv. Parkeergeld: je betaalt om te mogen parkeren)
 Indien het niet gaat om een vergoeding voor een individuele
tegenprestatie, dan zal het een belasting zijn.
 Redelijke verhouding (<-> met belasting: onredelijke verhouding)
 Beginselen van belastingrecht niet van toepassing, bv. geen legaliteitsbeginsel,
geen eenjarigheidsbeginsel, …
o Sociale zekerheidsbijdragen betalen:
 Is geen vergoeding voor uitgaven van alle aard, maar « band met sociale
bescherming » (GwH) => je betaalt de bijdrage om bij ziekte een uitkering te krijgen
 Hoewel de facto
 Vroeger: « ter financiering » van de sociale zekerheid + betaling doet
sociale rechten ontstaan
 Nu: Sociale zekerheidsuitgaven ook met fiscale opbrengsten gefinancierd +
betaling doet niet altijd rechten ontstaan (bv. sociale bijdrage zelfstandige
in bijberoep)
 Beginselen van belastingrecht niet allemaal van toepassing, bv. Legaliteitsbeginsel
Waarom is het van belang om te weten dat we spreken over een belasting of niet? De manier waarop het
wordt ingevoerd, er zijn een aantal rechtsbeginselen die plots van toepassing worden vanaf het gaat om
een belasting. Deze belastingen moeten ingevoerd worden door een democratisch verkozen orgaan, ze
moeten duidelijk zijn, ze moeten voorspelbaar zijn… => er is een heel systeem van rechtsbescherming dat in
werking treedt wanneer het gaat over een belasting.

FUNCTIES VAN DE BELASTING

FINANCIËLE FUNCTIE
- Zie basiskenmerk van begrip belastingen

3

, - Bijdrage in geld om overheidsuitgaven te bekostigen
o Opmerking: betaling van belastingen kan soms in natura: zie HC erfbelasting: betaling van
erfbelasting in kunstwerken => zodat schilderijen in België blijven
- Belasting van federale overheid = staatsbelasting (zonder gewestelijke/lokale belastingen bijgeteld)
o Totale ontvangsten van de staatsbelastingen in 2023 (in miljoen EUR) :
 2020: 105.203,0
 2021: 120.182,8
 2022: 134.029,7
 2023: 140.534,9
o Te vermeerderen met ontvangsten van andere belastingheffende overheden…
- Voorbeelden uit de actualiteit:
o “De amerikaanse president Donald Trump kondigde nieuwe ingrijpende importtarieven (=
belastingen) af op alle goederen uit de 3 grootste handelspartners van de vs: china, mexico
en canada. Trump wil deze landen ook dwingen om de productie en de verspreiding van de
drug fentanyl tegen te gaan. Voorts wil hij canada en mexico onder druk zetten om de
illegale migratie naar de vs terug te dringen”.
o Hoofdoverweging: handelsoorlog te voeren, anders doeleinden te bekomen dan de
schatkist te speizen => conslusie: belastingen zijn middelen om een beleid te voeren
- Wie / wat belasten?
o “Belastingsdruk nergens zo hoog als in België, arbeidseconoom Stijn Baert: ondanks
verkiezingsbeloften gestegen tegenover 2019”. België is en blijft kampioen in het belasten
van arbeid. Dat blijkt uit het nieuwste rapport van de OESO. Van elke 100 euro die een
bedrijf aan loonkosten betaalt, gaat er 52,7 euro naar de staatskas. "Dat is – alle
verkiezingsbeloftes ten spijt – meer dan in 2019, toen er 52,3 euro naar de schatkist ging",
duidt econoom Stijn Baert.
o Overwegingen van « rechtvaardigheid »
 Niet meer sociale rechtvaardigheid, maar over rechtvaardigheid in het algemeen
 Ontstaan door schandalen die naar boven zijn gekomen door journalisten: maakten
publiek dat er veel bedrijven, hoewel ze vaak geen wetten overtreden, toch zeer
weinig belastingen betalen, is dit wel serieus? => De fiscale planning van bedrijven
gaat te ver, de wet respecteren is niet genoeg, want het is niet rechtvaardig
o Bv. Strijd tegen agressieve fiscale planning door bedrijven
 International consortium of Investigative Journalists
 Belastingen = kost
 We moeten 140 miljard hebben, maar hoe zorgen we dat we rechtvaardige
belastingen hebben?
 Doel vorige regering: nood aan rechtvaardige belastingen
o Begrip rechtvaardigheid is moeilijk in te vullen, dus politiek is men
hier niet uitgekomen
o Internationaal spelend vraagstuk: hoe gaan we komen tot faire
belasting voor alle multinationals, die geen wetten overtreden,
maar toch te weinig belastingen betalen in verhouding?
 Multinationals zien bealstingen als een kost. Ondernemingen gaan
belasting zien als ethische, rechtvaardige vraagstuk
 => Fiscale planning: reduceren van belastingkost – « effective tax rate »

4