GERECHTELIJKE GENEESKUNDE
DEEL 1: INLEIDING - BASISPRINCIPES
Gerechtelijke of forensische geneeskunde
Defini�e volgens Zeldenrust:
"De gerechtelijke geneeskunde is de toepassing van de geneeskundige wetenschap en ervaring ter nadere opheldering
van de gerezen rechtsvragen"
Doelstelling:
Medische kennis en kunde ten dienste stellen van de maatschappij om door het achterhalen van de waarheid via de
rechterlijke macht orde en recht na te streven.
• Van openbare orde
o ↔ private geneeskunde: gebaseerd op vertrouwensrela�e arts- pa�ënt
o → verlies privaat karakter: mededeling aan het gerecht
• Forensisch
o < Forum Romanum recht werd in het openbaar gesproken
o Gerechtelijke : "voor het gerecht" MAAR in werkelijkheid is een gerechtelijke arts ona�ankelijk!
o Geneeskunde van openbare orde = ten dienste van de maatschappij
Forensic pathology: a branch of medicine used for legal purposes and
concerned with determining cause of death, examination of injuries due to
crime and negligence, and examination of tissue samples relevant to crimes.
= een tak van de geneeskunde die voor juridische doeleinden wordt gebruikt
en zich bezighoudt met het vaststellen van de doodsoorzaak, het
onderzoeken van verwondingen als gevolg van misdaad en nala�gheid, en het
onderzoeken van weefselmonsters die relevant zijn voor misdaden
In Angelsaksische landen: onderscheid tussen forensic pathologist (autopsie) en medical examiner (uitwendige
schouwing)
In België: alles wordt door dezelfde persoon gedaan
Aanwenden van medische kennis en kunde ter opheldering van de waarheid
• Onderzoek van doden forensische pathologie
• Onderzoek van ‘gekwetsten’ forensische kliniek
• Onderzoek van levende personen
o Slachtoffers
o Verdachten
o Daders
Forensische geneeskunde
• Forensische pathologie (postmortem onderzoek)
• Forensische kliniek (onderzoek van de levenden)
Taken wetsarts
• Onderzoek naar doodsoorzaak, aard van overlijden via in-en uitwendige lijkschouwing
• Iden�fica�e
• Onderzoek naar verwondingen (Oorzaak? Gevolg?) bij slachtoffers, verdachten/dader
• Onderzoek aan het lichaam
• Onderzoek naar rijgeschiktheid, arbeidsgeschiktheid, …
• Studie van medische dossiers
o Beoordeling medisch handelen
o Medische fout verkeerde opera�e, etc.
Overal dient een schri�elijk medisch verslag gemaakt worden
,Subspecialismen
• Toxicologie
o Vb. in het kader van onderzoek naar rijgeschiktheid
o Vb. doodsoorzaak op eerste zicht niet gekend MAAR er werden pillen gevonden
• DNA-onderzoek
• Odontologie
o Tandarts iden�fica�e slachtoffer (vb. massaramp, verkoolde lijken, …)
• Radiologie
o Medische beeldvorming breuken aantonen
• Entomologie
o Leer van de insecten post-mortem interval
Kan scha�ng geven van hoelang het slachtoffer al dood is
Kan inzichten geven over waar het slachtoffer gedood werd (vb. normaal geen insecten in die
omgeving)
• Antropologie
o Onderzoek van beenderen indien menselijke resten worden gevonden
• Psychiatrie
• …
Gerechtelijke geneeskunde: vroeger en nu
Oude Egypte: het begin van lijkschouwingen (ca. 3000 v.C.)
• Beschreven gevallen van vroeg onderzoek naar doodsoorzaken door priesters
o Priesters als artsen (hoger klasse van elite)
• Een sterke focus op medische kennis door mummifica�e
• Oude Egyp�sche forensische tanden
o A.d.h.v. tanden personen iden�ficeren
Code van Hammurabi (ca. 1754 v.C.): een medisch-legalis�sch systeem
• Eén van de eerste sets van geschreven weten, a�oms�g uit Babylon
• Wet nummer 218: Artsen die medische fouten maakten konden zwaar gestra� worden
• Voor het eerst werden juridische consequen�es verbonden aan medische handelingen
• Eerste gebruik van vingerafdrukken in soort kleipoten
Romeinse Rijk: het Forum Romanum en Julius Caesar (44 v.C.)
• ‘Forensisch’ > La�jnse ‘forum’
• Het eerste beroemde gedocumenteerde geval van een lijkschouwing
• De Romeinse arts An�s�us iden�ficeerde 23 messteken op Caesars lichaam, maar stelde vast dat slechts één
fataal was
• Begin van forensisch onderzoek om de doodsoorzaak te bepalen
Codex Jus�nianus (529 n.C.): basis voor medische wetgeving
• Documenta�e van een Byzan�jnse bron van het Romeinse recht uit de late oudheid
• Verzameling van weten die het Romeinse rechtssysteem hervormde
o Eerste uitgebreide wetboek in het Romeinse Rijk
o Inclusie van weten omtrent medische aansprakelijkheid
o Weten voor juridische zaken omtrent doodsoorzaken
o Basis voor veel moderne rechtssystemen
Paus Innocen�us III (1209): eerste verplichte medische onderzoeken
• Eerste verplich�ng tot medisch onderzoek bij moordzaken
o Arts moet de doodsoorzaak vaststellen
o Vroege vorm van lijkschouwing
• Kerkelijke invloed op forensische geneeskunde
,Song CI (1186-1249): eerste forensisch wetenschapper
• “Collected Cases of Injus�ce Rec�fied” (“Xi Yuan Ji Lu”)
• Verhaal van de vlieg op de zeis: één van de eerste gevallen van bewijsmateriaal op basis van observa�e
• Basis van de forensische wetenschappen
o Gevallen worden beschreven
o Eerste entomologische geval gedocumenteerd
o Eerste voorbeeld van criminalis�sch onderzoek
• Case: persoon uit Chinees boeren dorp was vermoord
o Met sikkel / zeis
o Alle boeren werden gevraagd om op een lijn te staan samen met hun sikkel/zeis
o Na enige �jd werd één van de werktuigen aangetrokken door vliegen
o Kleine par�kels bloed nog op de sikkel
o eerste geval van bewijsmateriaal o.b.v. vergelijkend onderzoek en observa�e
Stadsarts van Bologna (1249): eerste medisch-juridische rol
• Eerste officiële arts aangesteld voor forensisch werk
• Bologna als pionier in medisch-juridische zaken
Middeleeuwen
• In de Middeleeuwen werden ook dieren voor het gerecht gedaagd!
• “The criminal prosecu�on and capital punishment of animals”
• Eén van de eerste melding in 1266: varken werd ter dood veroordeeld omdat het een kind had gebeten
Eerste gedocumenteerde lijkopening in Wenen (1404)
• Eerste officiële lijkschouwing om doodsoorzaak vast te stellen
• Belangrijke stap voor gerechtelijke geneeskunde
• Beperking tot overwegen onderzoek van de verwondingen
Cons�tu�o Criminalis Carolina (1532): belang van medisch bewijs in de rechtbank
• Eerste Duitse strafwet en procedure voor veroordeling van misdaden
• Geïntroduceerd door Karel V
• Bepaling van erns�ge misdrijven: moord, doodslag, brands�ch�ng, hekserij, … en straffen
• Basis voor gebruik van foltering om bekentenis te verkrijgen
o Artsen moesten advies verlenen i.v.m. of persoon sterk genoeg was om foltering te ondergaan
• Deze wet bevate de basis voor moderne forensische procedures
Andreas Vesalius (1514-1564): publieke dissec�es
• Voerde openbare dissec�es uit
• “De Humani Corporis Fabrica libri septem”
• Arts aan het hof van Karel V
• Grondlegger van de anatomie
o Basis voor de modern forensische anatomie
Ambriose Pare (1510-1590)
• Chirurg
• Gedetailleerde beschrijving van verwondingen en gewelddadige overlijdens
• Beschrij� effect van gewelddadige dood op de organen
• “Report in Court”: over het schrijven van wetelijke verslagen in verhouding tot geneeskunde
Paul Zacchias (17e eeuw): vader van medische jurispruden�e
• Schreef: “Quaes�ones medico-legales”
• Lijfarts van paus Innocen�us X en Alexander VII
• Richte zich op juridisch aspect van geneeskunde
• Belangrijke pionier in medische jurispruden�e (= geheel van uitspraken van rechters)
, Giovanni Morgagni (1682-1771)
• Een van de grondleggers van de pathologie
• Prosector bij Antonio Valsalva (leerling van Malpighi)
• Autopsies en beschreef verandering van organen bij ziekte
• Standaardwerk van anatomopathologie tot in 19de eeuw
Mathieu Orfila (1787-1853)
• Grondlegger van de forensische toxicologie
• Eén van de eerste die optrad in rechtbanken
o Vb. vrouw werd verdacht van vergi�iging van haar man
o Arsenicum werd gevonden in het voedsel maar geen arsenicum in het lichaam van de man
o Orfila beweerde dat de test door zijn voorgangers niet correct werd uitgevoerd en vond toch arsenicum
in het lichaam van de man
Sec�o Cadaveris (17de eeuw): lijkschouwingen als standaard
• Sec�o cadaveris werd gangbare prak�jk
• Volledige ontleding van het lichaam
• Vaste forensische prak�jk vanaf 17de eeuw
Forensische geneeskunde Gent
• 1886: labo gerechtelijke geneeskunde professor Charles De Visscher
• 1934: professor Frédéric Thomas
• 1978: professor Jacques Timperman
19de eeuw: ontwikkeling van forensische geneeskunde
• Forensische psychiatrie: o.a. criminele profilering (bv. Jack the Ripper)
• Forensische toxicologie: introduc�e van wetenschappelijke methoden voor het opsporen van vergi�iging
(Mathieu Orfila)
• Vergi�igingstheorie lichaam van Napoleon
• Vingerafdrukdetec�e (dactyloscopie)
• Studie van insecten (entomologie)
• Gezichtsreconstruc�e
20ste eeuw: ontwikkeling van forensische geneeskunde
• Geologische bewijzen
• Ballis�ek
• Haaranalyse
• Handschri�analyse
• Bloedspooranalyse
• Odontologie
• DNA-analyse: grootste doorbraak in de forensische geneeskunde
21ste eeuw: moderne ontwikkeling in de gerechtelijke geneeskunde
• Groeiende rol van gerechtelijke geneeskunde in zowel medische als juridische velden
• Met geavanceerde technologieën blij� de forensische geneeskunde zich ontwikkelen
DEEL 1: INLEIDING - BASISPRINCIPES
Gerechtelijke of forensische geneeskunde
Defini�e volgens Zeldenrust:
"De gerechtelijke geneeskunde is de toepassing van de geneeskundige wetenschap en ervaring ter nadere opheldering
van de gerezen rechtsvragen"
Doelstelling:
Medische kennis en kunde ten dienste stellen van de maatschappij om door het achterhalen van de waarheid via de
rechterlijke macht orde en recht na te streven.
• Van openbare orde
o ↔ private geneeskunde: gebaseerd op vertrouwensrela�e arts- pa�ënt
o → verlies privaat karakter: mededeling aan het gerecht
• Forensisch
o < Forum Romanum recht werd in het openbaar gesproken
o Gerechtelijke : "voor het gerecht" MAAR in werkelijkheid is een gerechtelijke arts ona�ankelijk!
o Geneeskunde van openbare orde = ten dienste van de maatschappij
Forensic pathology: a branch of medicine used for legal purposes and
concerned with determining cause of death, examination of injuries due to
crime and negligence, and examination of tissue samples relevant to crimes.
= een tak van de geneeskunde die voor juridische doeleinden wordt gebruikt
en zich bezighoudt met het vaststellen van de doodsoorzaak, het
onderzoeken van verwondingen als gevolg van misdaad en nala�gheid, en het
onderzoeken van weefselmonsters die relevant zijn voor misdaden
In Angelsaksische landen: onderscheid tussen forensic pathologist (autopsie) en medical examiner (uitwendige
schouwing)
In België: alles wordt door dezelfde persoon gedaan
Aanwenden van medische kennis en kunde ter opheldering van de waarheid
• Onderzoek van doden forensische pathologie
• Onderzoek van ‘gekwetsten’ forensische kliniek
• Onderzoek van levende personen
o Slachtoffers
o Verdachten
o Daders
Forensische geneeskunde
• Forensische pathologie (postmortem onderzoek)
• Forensische kliniek (onderzoek van de levenden)
Taken wetsarts
• Onderzoek naar doodsoorzaak, aard van overlijden via in-en uitwendige lijkschouwing
• Iden�fica�e
• Onderzoek naar verwondingen (Oorzaak? Gevolg?) bij slachtoffers, verdachten/dader
• Onderzoek aan het lichaam
• Onderzoek naar rijgeschiktheid, arbeidsgeschiktheid, …
• Studie van medische dossiers
o Beoordeling medisch handelen
o Medische fout verkeerde opera�e, etc.
Overal dient een schri�elijk medisch verslag gemaakt worden
,Subspecialismen
• Toxicologie
o Vb. in het kader van onderzoek naar rijgeschiktheid
o Vb. doodsoorzaak op eerste zicht niet gekend MAAR er werden pillen gevonden
• DNA-onderzoek
• Odontologie
o Tandarts iden�fica�e slachtoffer (vb. massaramp, verkoolde lijken, …)
• Radiologie
o Medische beeldvorming breuken aantonen
• Entomologie
o Leer van de insecten post-mortem interval
Kan scha�ng geven van hoelang het slachtoffer al dood is
Kan inzichten geven over waar het slachtoffer gedood werd (vb. normaal geen insecten in die
omgeving)
• Antropologie
o Onderzoek van beenderen indien menselijke resten worden gevonden
• Psychiatrie
• …
Gerechtelijke geneeskunde: vroeger en nu
Oude Egypte: het begin van lijkschouwingen (ca. 3000 v.C.)
• Beschreven gevallen van vroeg onderzoek naar doodsoorzaken door priesters
o Priesters als artsen (hoger klasse van elite)
• Een sterke focus op medische kennis door mummifica�e
• Oude Egyp�sche forensische tanden
o A.d.h.v. tanden personen iden�ficeren
Code van Hammurabi (ca. 1754 v.C.): een medisch-legalis�sch systeem
• Eén van de eerste sets van geschreven weten, a�oms�g uit Babylon
• Wet nummer 218: Artsen die medische fouten maakten konden zwaar gestra� worden
• Voor het eerst werden juridische consequen�es verbonden aan medische handelingen
• Eerste gebruik van vingerafdrukken in soort kleipoten
Romeinse Rijk: het Forum Romanum en Julius Caesar (44 v.C.)
• ‘Forensisch’ > La�jnse ‘forum’
• Het eerste beroemde gedocumenteerde geval van een lijkschouwing
• De Romeinse arts An�s�us iden�ficeerde 23 messteken op Caesars lichaam, maar stelde vast dat slechts één
fataal was
• Begin van forensisch onderzoek om de doodsoorzaak te bepalen
Codex Jus�nianus (529 n.C.): basis voor medische wetgeving
• Documenta�e van een Byzan�jnse bron van het Romeinse recht uit de late oudheid
• Verzameling van weten die het Romeinse rechtssysteem hervormde
o Eerste uitgebreide wetboek in het Romeinse Rijk
o Inclusie van weten omtrent medische aansprakelijkheid
o Weten voor juridische zaken omtrent doodsoorzaken
o Basis voor veel moderne rechtssystemen
Paus Innocen�us III (1209): eerste verplichte medische onderzoeken
• Eerste verplich�ng tot medisch onderzoek bij moordzaken
o Arts moet de doodsoorzaak vaststellen
o Vroege vorm van lijkschouwing
• Kerkelijke invloed op forensische geneeskunde
,Song CI (1186-1249): eerste forensisch wetenschapper
• “Collected Cases of Injus�ce Rec�fied” (“Xi Yuan Ji Lu”)
• Verhaal van de vlieg op de zeis: één van de eerste gevallen van bewijsmateriaal op basis van observa�e
• Basis van de forensische wetenschappen
o Gevallen worden beschreven
o Eerste entomologische geval gedocumenteerd
o Eerste voorbeeld van criminalis�sch onderzoek
• Case: persoon uit Chinees boeren dorp was vermoord
o Met sikkel / zeis
o Alle boeren werden gevraagd om op een lijn te staan samen met hun sikkel/zeis
o Na enige �jd werd één van de werktuigen aangetrokken door vliegen
o Kleine par�kels bloed nog op de sikkel
o eerste geval van bewijsmateriaal o.b.v. vergelijkend onderzoek en observa�e
Stadsarts van Bologna (1249): eerste medisch-juridische rol
• Eerste officiële arts aangesteld voor forensisch werk
• Bologna als pionier in medisch-juridische zaken
Middeleeuwen
• In de Middeleeuwen werden ook dieren voor het gerecht gedaagd!
• “The criminal prosecu�on and capital punishment of animals”
• Eén van de eerste melding in 1266: varken werd ter dood veroordeeld omdat het een kind had gebeten
Eerste gedocumenteerde lijkopening in Wenen (1404)
• Eerste officiële lijkschouwing om doodsoorzaak vast te stellen
• Belangrijke stap voor gerechtelijke geneeskunde
• Beperking tot overwegen onderzoek van de verwondingen
Cons�tu�o Criminalis Carolina (1532): belang van medisch bewijs in de rechtbank
• Eerste Duitse strafwet en procedure voor veroordeling van misdaden
• Geïntroduceerd door Karel V
• Bepaling van erns�ge misdrijven: moord, doodslag, brands�ch�ng, hekserij, … en straffen
• Basis voor gebruik van foltering om bekentenis te verkrijgen
o Artsen moesten advies verlenen i.v.m. of persoon sterk genoeg was om foltering te ondergaan
• Deze wet bevate de basis voor moderne forensische procedures
Andreas Vesalius (1514-1564): publieke dissec�es
• Voerde openbare dissec�es uit
• “De Humani Corporis Fabrica libri septem”
• Arts aan het hof van Karel V
• Grondlegger van de anatomie
o Basis voor de modern forensische anatomie
Ambriose Pare (1510-1590)
• Chirurg
• Gedetailleerde beschrijving van verwondingen en gewelddadige overlijdens
• Beschrij� effect van gewelddadige dood op de organen
• “Report in Court”: over het schrijven van wetelijke verslagen in verhouding tot geneeskunde
Paul Zacchias (17e eeuw): vader van medische jurispruden�e
• Schreef: “Quaes�ones medico-legales”
• Lijfarts van paus Innocen�us X en Alexander VII
• Richte zich op juridisch aspect van geneeskunde
• Belangrijke pionier in medische jurispruden�e (= geheel van uitspraken van rechters)
, Giovanni Morgagni (1682-1771)
• Een van de grondleggers van de pathologie
• Prosector bij Antonio Valsalva (leerling van Malpighi)
• Autopsies en beschreef verandering van organen bij ziekte
• Standaardwerk van anatomopathologie tot in 19de eeuw
Mathieu Orfila (1787-1853)
• Grondlegger van de forensische toxicologie
• Eén van de eerste die optrad in rechtbanken
o Vb. vrouw werd verdacht van vergi�iging van haar man
o Arsenicum werd gevonden in het voedsel maar geen arsenicum in het lichaam van de man
o Orfila beweerde dat de test door zijn voorgangers niet correct werd uitgevoerd en vond toch arsenicum
in het lichaam van de man
Sec�o Cadaveris (17de eeuw): lijkschouwingen als standaard
• Sec�o cadaveris werd gangbare prak�jk
• Volledige ontleding van het lichaam
• Vaste forensische prak�jk vanaf 17de eeuw
Forensische geneeskunde Gent
• 1886: labo gerechtelijke geneeskunde professor Charles De Visscher
• 1934: professor Frédéric Thomas
• 1978: professor Jacques Timperman
19de eeuw: ontwikkeling van forensische geneeskunde
• Forensische psychiatrie: o.a. criminele profilering (bv. Jack the Ripper)
• Forensische toxicologie: introduc�e van wetenschappelijke methoden voor het opsporen van vergi�iging
(Mathieu Orfila)
• Vergi�igingstheorie lichaam van Napoleon
• Vingerafdrukdetec�e (dactyloscopie)
• Studie van insecten (entomologie)
• Gezichtsreconstruc�e
20ste eeuw: ontwikkeling van forensische geneeskunde
• Geologische bewijzen
• Ballis�ek
• Haaranalyse
• Handschri�analyse
• Bloedspooranalyse
• Odontologie
• DNA-analyse: grootste doorbraak in de forensische geneeskunde
21ste eeuw: moderne ontwikkeling in de gerechtelijke geneeskunde
• Groeiende rol van gerechtelijke geneeskunde in zowel medische als juridische velden
• Met geavanceerde technologieën blij� de forensische geneeskunde zich ontwikkelen
