2023-2024
GEMEENSCHAPSGERICHT WERKEN
EMMY GOVAERT
,LES 1: VERMAATSCHAPPELIJKING
INLEIDING
- Teksten, antwoorden op vragen = leerstof
- Reflectievragen (examen vragen)
- Leeswijzer = vragen
STELLING 1: ALS JE ERVARINGSKENNIS HEBT BEN JE ERVARINGSDESKUNDIGE
- Vooral luisteren naar de behoeften van mensen en daar kan iedereen mee aan de slag. Je kan pas
een ervaringsdeskundige zijn door opleiding, je moet eigen ervaringen kunnen overstijgen
STELLING 2: EEN ERVARINGSDESKUNDIGE MOET VOLLEDIG HERSTELD EN STABIEL ZIJN OM
ERVARINGSWERK TE KUNNEN DOEN
- Geen goed idee om met mensen te werken die met hetzelfde worstelen als jij zelf er nog mee aan
het worstelen bent
- Maar wie is wel volledig stabiel? Kan je niet vragen van mensen
STELLING 3: EEN ERVARINGSDESKUNDIGE BEGRIJPT ZORGVRAGERS BETER
- Je begrijpt iemand misschien beter, maar als het niet klikt heeft je ervaring ook niet veel zin
STELLING 4: ERVARINGSDE SKUNDIGE BIEDEN HOOP, EN PERSPECTIEF OP BETESCHAP
- Blijven kampen met bepaalde levensmoeilijkheden, niet alles kunnen we oplossen
- Heel belangrijk om samen met mensen te zoeken, hoe je leven zinvol kan invullen, ondanks de
beperkingen die zich in het leven van iemand voordoen
1 VERMAATSCHAPPELIJKING
=dichtbij het ‘normale’ leven zoveel mogelijk het netwerk van de persoon gebruiken (=> associaties ermee
maken)
- Populaire term met een hoge aaibaarheidsfactor
- Tegelijk: containerbegrip dat vele ladingen dekt
- Dezelfde terminologie, andere invulling/visie
- Onderhevig aan discussie en kritiek
2 SOCIO-HISTORISCHE ONTLEDING
- Laag 1: de sociale relatie tussen overheid en burgers
o 1830: Klassiek-liberale staatsopvatting
De overheid komt zo min mogelijk tussen in private aangelegenheden.
o Eind 19de eeuw: sociale kwestie
Slechte leefomstandigheden en grote kindersterfte zorgden voor sociale onrust
, o Eind 19de – begin 20ste eeuw:
Van afstandelijke naar sociale relatie tussen overheid en burgers/gezinnen (alles werd
overheidsmaterie)
▪ Bv. 1914: Invoering leerplicht
▪ Bv. Gesubsidieerde liefdadigheid
▪ Bv. Sociaal beleid & sociale voorzieningen
- Laag 2: deïnstituionalisering en ‘community care’ (= afbouw van grote voorzieningen, weinig inspraak,
weinig contact met buitenwereld, wouden hier los van komen)
o 1960/1970: Kritiek op de residentiële zorg
▪ Sluiting grote psychiatrische instellingen
▪ Begrip ‘Community care’: Extramuralisering van de zorg
▪ Onderscheid in de (gezondheids)zorg tussen eerste, tweede, derde & nulde lijn
- Laag 3: solidariteit
o Koude solidariteit
▪ Na WOII: Uitbouw van de verzorgingsstaat (basis: ied heeft recht op ondersteuning
en ied kan verzorging bieden)
▪ Via de sociale zekerheid:
• levenslange sociale bescherming voor iedereen (o.a. door belastingen)
(bv. gezinsbijslag, pensioenen, werkloosheidsuitkering, ongevallen-
/ziekteverzekering,….)
• solidariteit tussen mensen die elkaar niet persoonlijk kennen
(‘koud’ = rationeel, vanop afstand)
o warme solidariteit
▪ Leidend principe: subsidiariteit
▪ Zorg wordt in de eerste plaats verwacht in de informele en private sfeer.
(‘warm’ = dichtbij, rechtstreeks)
▪ Burgers worden aangesproken op een ‘morele plicht’ om de zorg en ondersteuning
voor medeburgers feitelijk op te nemen.
▪ Burgers beslissen zelf over de spelregels: wie dit ‘verdient’ en wie niet.
3 NIEUW BEGRIP? OF HISTORISCHE CONSTANTE?
- Vormgeving aan de relatie tussen overheid en burgers
- Rol van formele hulpverleners (professionals) en informele hulpverleners (mantelzorg, buren,
vrijwilligers,…)
- Verbonden met solidariteitsopvattingen
HUIDIGE CONTEXT
4 VERMAATSCHAPPELIJKING IN HET RECENTE BELEIDSDISCOURS
- “Verschuiving binnen de zorg waarbij ernaar gestreefd wordt om mensen met beperkingen (van
lichamelijke, verstandelijke of psychische aard), chronisch zieken, kwetsbare ouderen, jongeren met
gedrags- en emotionele problemen, mensen die in armoede leven,… met al hun mogelijkheden en
kwetsbaarheden een eigen zinvolle plek in de samenleving te laten innemen, hen daarbij waar nodig
te ondersteunen en de zorg zoveel mogelijk geïntegreerd in de samenleving te laten verlopen. ”
, - “De lokale besturen nemen ten volle hun regierol op inzake de vermaatschappelijking van de zorg. Dit
betekent dat ze voluit ondersteuning geven aan de mantelzorgers, vrijwilligerszorg en buurtzorg.”
(Vlaamse Regering, 2019)
- “We blijven verder inzetten op de vermaatschappelijking van de zorg.”
5 EEN VERHAAL IN VERSCHILLENDE SECTOREN
- Geestelijke gezondheidszorg → Art. 107
o “De Koning kan in specifieke financieringswijzen voorzien om, op experimentele basis en
beperkt in de tijd, een prospectieve en programmageoriënteerde financiering van zorgcircuits
en netwerken mogelijk te maken.” (Vlaamse Regering, 2008)
- Ondersteuning voor mensen met een beperking → Perspectief 2020
o “Gewoon als het kan, bijzonder als het moet.”
- Integrale Jeugdhulp
o “De jeugdhulpverlening ‘vermaatschappelijken’ of met andere woorden maximaal een
beroep doen op de eigen krachten van de gebruikers van de jeugdhulpverlening en van hun
omgeving.” (Vlaams Parlement, 2013)
- Ouderenzorg
o “Een leeftijdsvriendelijk Vlaanderen versterkt de positie van de ouder wordende personen in
de samenleving, beklemtoont hun eigen regie en biedt toegankelijke en kwaliteitsvolle zorg
en ondersteuning op maat en tegemoetkomingen wanneer kwetsbaarheid de overhand
neemt.” (Vlaamse Regering, 2022 – Vlaams ouderenbeleidsplan 2020-2025)
6 CENTRALE BEGRIPPEN
- Deïnstitutionalisering
- Community care
- Inclusie
- Verbinding, netwerken
- Contextgericht werken
- Eigen kracht, zelfredzaamheid
- Vraagsturing, zelfbepaling
- Respijtzorg (= mantelzorgers die beroep kunnendoenom tijdelijk/voor korte perioden die zorg over te
geven aan iemand anders)
- Solidariteit: koud → warm?
Vermaatschappelijking:
Voordelen
- Langer in uw omgeving ➔ minder isolement
- Komt meer vanuit jezelf (ik heb dit gedaan samen met) => eigen waarde w versterkt (dus niet door de
instelling heb ik dit kunnen doen)
- Band sterker tussen netwerk en persoon
- Krachten w gezien
Nadelen
- Tekort aan bedden
- Mensen met weining netwerk. ➔minder zorg
- Veel belasting voor het netwerk vb mantelzorgers
GEMEENSCHAPSGERICHT WERKEN
EMMY GOVAERT
,LES 1: VERMAATSCHAPPELIJKING
INLEIDING
- Teksten, antwoorden op vragen = leerstof
- Reflectievragen (examen vragen)
- Leeswijzer = vragen
STELLING 1: ALS JE ERVARINGSKENNIS HEBT BEN JE ERVARINGSDESKUNDIGE
- Vooral luisteren naar de behoeften van mensen en daar kan iedereen mee aan de slag. Je kan pas
een ervaringsdeskundige zijn door opleiding, je moet eigen ervaringen kunnen overstijgen
STELLING 2: EEN ERVARINGSDESKUNDIGE MOET VOLLEDIG HERSTELD EN STABIEL ZIJN OM
ERVARINGSWERK TE KUNNEN DOEN
- Geen goed idee om met mensen te werken die met hetzelfde worstelen als jij zelf er nog mee aan
het worstelen bent
- Maar wie is wel volledig stabiel? Kan je niet vragen van mensen
STELLING 3: EEN ERVARINGSDESKUNDIGE BEGRIJPT ZORGVRAGERS BETER
- Je begrijpt iemand misschien beter, maar als het niet klikt heeft je ervaring ook niet veel zin
STELLING 4: ERVARINGSDE SKUNDIGE BIEDEN HOOP, EN PERSPECTIEF OP BETESCHAP
- Blijven kampen met bepaalde levensmoeilijkheden, niet alles kunnen we oplossen
- Heel belangrijk om samen met mensen te zoeken, hoe je leven zinvol kan invullen, ondanks de
beperkingen die zich in het leven van iemand voordoen
1 VERMAATSCHAPPELIJKING
=dichtbij het ‘normale’ leven zoveel mogelijk het netwerk van de persoon gebruiken (=> associaties ermee
maken)
- Populaire term met een hoge aaibaarheidsfactor
- Tegelijk: containerbegrip dat vele ladingen dekt
- Dezelfde terminologie, andere invulling/visie
- Onderhevig aan discussie en kritiek
2 SOCIO-HISTORISCHE ONTLEDING
- Laag 1: de sociale relatie tussen overheid en burgers
o 1830: Klassiek-liberale staatsopvatting
De overheid komt zo min mogelijk tussen in private aangelegenheden.
o Eind 19de eeuw: sociale kwestie
Slechte leefomstandigheden en grote kindersterfte zorgden voor sociale onrust
, o Eind 19de – begin 20ste eeuw:
Van afstandelijke naar sociale relatie tussen overheid en burgers/gezinnen (alles werd
overheidsmaterie)
▪ Bv. 1914: Invoering leerplicht
▪ Bv. Gesubsidieerde liefdadigheid
▪ Bv. Sociaal beleid & sociale voorzieningen
- Laag 2: deïnstituionalisering en ‘community care’ (= afbouw van grote voorzieningen, weinig inspraak,
weinig contact met buitenwereld, wouden hier los van komen)
o 1960/1970: Kritiek op de residentiële zorg
▪ Sluiting grote psychiatrische instellingen
▪ Begrip ‘Community care’: Extramuralisering van de zorg
▪ Onderscheid in de (gezondheids)zorg tussen eerste, tweede, derde & nulde lijn
- Laag 3: solidariteit
o Koude solidariteit
▪ Na WOII: Uitbouw van de verzorgingsstaat (basis: ied heeft recht op ondersteuning
en ied kan verzorging bieden)
▪ Via de sociale zekerheid:
• levenslange sociale bescherming voor iedereen (o.a. door belastingen)
(bv. gezinsbijslag, pensioenen, werkloosheidsuitkering, ongevallen-
/ziekteverzekering,….)
• solidariteit tussen mensen die elkaar niet persoonlijk kennen
(‘koud’ = rationeel, vanop afstand)
o warme solidariteit
▪ Leidend principe: subsidiariteit
▪ Zorg wordt in de eerste plaats verwacht in de informele en private sfeer.
(‘warm’ = dichtbij, rechtstreeks)
▪ Burgers worden aangesproken op een ‘morele plicht’ om de zorg en ondersteuning
voor medeburgers feitelijk op te nemen.
▪ Burgers beslissen zelf over de spelregels: wie dit ‘verdient’ en wie niet.
3 NIEUW BEGRIP? OF HISTORISCHE CONSTANTE?
- Vormgeving aan de relatie tussen overheid en burgers
- Rol van formele hulpverleners (professionals) en informele hulpverleners (mantelzorg, buren,
vrijwilligers,…)
- Verbonden met solidariteitsopvattingen
HUIDIGE CONTEXT
4 VERMAATSCHAPPELIJKING IN HET RECENTE BELEIDSDISCOURS
- “Verschuiving binnen de zorg waarbij ernaar gestreefd wordt om mensen met beperkingen (van
lichamelijke, verstandelijke of psychische aard), chronisch zieken, kwetsbare ouderen, jongeren met
gedrags- en emotionele problemen, mensen die in armoede leven,… met al hun mogelijkheden en
kwetsbaarheden een eigen zinvolle plek in de samenleving te laten innemen, hen daarbij waar nodig
te ondersteunen en de zorg zoveel mogelijk geïntegreerd in de samenleving te laten verlopen. ”
, - “De lokale besturen nemen ten volle hun regierol op inzake de vermaatschappelijking van de zorg. Dit
betekent dat ze voluit ondersteuning geven aan de mantelzorgers, vrijwilligerszorg en buurtzorg.”
(Vlaamse Regering, 2019)
- “We blijven verder inzetten op de vermaatschappelijking van de zorg.”
5 EEN VERHAAL IN VERSCHILLENDE SECTOREN
- Geestelijke gezondheidszorg → Art. 107
o “De Koning kan in specifieke financieringswijzen voorzien om, op experimentele basis en
beperkt in de tijd, een prospectieve en programmageoriënteerde financiering van zorgcircuits
en netwerken mogelijk te maken.” (Vlaamse Regering, 2008)
- Ondersteuning voor mensen met een beperking → Perspectief 2020
o “Gewoon als het kan, bijzonder als het moet.”
- Integrale Jeugdhulp
o “De jeugdhulpverlening ‘vermaatschappelijken’ of met andere woorden maximaal een
beroep doen op de eigen krachten van de gebruikers van de jeugdhulpverlening en van hun
omgeving.” (Vlaams Parlement, 2013)
- Ouderenzorg
o “Een leeftijdsvriendelijk Vlaanderen versterkt de positie van de ouder wordende personen in
de samenleving, beklemtoont hun eigen regie en biedt toegankelijke en kwaliteitsvolle zorg
en ondersteuning op maat en tegemoetkomingen wanneer kwetsbaarheid de overhand
neemt.” (Vlaamse Regering, 2022 – Vlaams ouderenbeleidsplan 2020-2025)
6 CENTRALE BEGRIPPEN
- Deïnstitutionalisering
- Community care
- Inclusie
- Verbinding, netwerken
- Contextgericht werken
- Eigen kracht, zelfredzaamheid
- Vraagsturing, zelfbepaling
- Respijtzorg (= mantelzorgers die beroep kunnendoenom tijdelijk/voor korte perioden die zorg over te
geven aan iemand anders)
- Solidariteit: koud → warm?
Vermaatschappelijking:
Voordelen
- Langer in uw omgeving ➔ minder isolement
- Komt meer vanuit jezelf (ik heb dit gedaan samen met) => eigen waarde w versterkt (dus niet door de
instelling heb ik dit kunnen doen)
- Band sterker tussen netwerk en persoon
- Krachten w gezien
Nadelen
- Tekort aan bedden
- Mensen met weining netwerk. ➔minder zorg
- Veel belasting voor het netwerk vb mantelzorgers
