Globale Economie
ALGEMENE INLEIDING
Inleiding
o Leeswijzer bekijken voor wat te kennen
o Macro-economische analyse: greedy of facts
o Macro: greedy of facts – inflatie
• Sociale uitkeringen volgen evolutie van algemene prijzenpijl
• Automatische loonindexering → bescherming koopkracht → als prijzen stijgen
inkomen ook laten stijgen
• Inflatie = Het meten van hoe de algemeen prijzenpijl verandert
▪ Hogere prijzenpijl werd afgewenteld op consument → hierdoor hogere
gasprijzen
o Macro-economische analyse: wat en waarom?
• What is true at the microeconomic level is not necessarily true at the macroeconomic
level. What is true for the parts is not necessarily true for the whole
• Wat rationeel is voor individu hoeft niet rationeel/goed te zijn voor het grotere geheel
▪ Het geheel houdt meer in dan de som van de delen
▪ Iemand die rechtstaat in tribune is slechts beter af als de rest blijft zitten, als
iedereen recht staat is er geen voordeel meer
▪ In micro-economie kijken we vaak maar naar één markt, terwijl we in macro-
economie naar meerdere markten kijken waarbij eer ook
terugkoppelingseffecten kunnen zijn tussen verschillende markten
• Micro-economie:
▪ Gedragsmodellen individuele economische agenten (prijs gegeven)
▪ interageren op markt van één goed/dienst (prijs endogeen)
▪ alle markten samen: algemeen evenwicht
• Macro-economie: de grotere gehelen of aggregaten
▪ “de” economie krimpt of groeit
▪ totale consumptie in België/EU/Wereld
▪ totale tewerkstelling / werkloosheid
▪ het Prijspeil (alle prijzen) → we kijken naar het algemeen prijzenpijl → we zijn
geïnteresseerd in het algemene resultaat
• Maar... aggregaat = optelsom variabelen op individueel niveau
▪ => waarom volstaat Micro-economie dan niet?
▪ hebben we wel aparte macro-economische analyse nodig?
▪ jazeker, en wel om (minstens) drie redenen: zie hieronder
1
,HOOFDSTUK 16. MACRO-ECONOMISCHE ANALYSE
INLEIDING
De macro-economie verkrijgt men niet door louter een optelsom te maken van de micro-economische
activiteiten. Volgende redenen verklaren waarom het geheel meer inhoudt dan de som van de delen.
3 redenen waarom macro-economische analyse relevant kan zijn als aanvulling op micro-econ:
1. Verband tussen de markten van finale goederen en markten van productiefactoren
→ veranderingen in de ene markt, brengen veranderingen teweeg in de andere markt
→ Zogenaamde terugkoppelingseffecten
→ Economische kringloop
→ wet van Say = elk aanbod heeft/creëert zijn eigen vraag
2. het gebruik van geld speelt een grotere rol op macro-economisch vlak
→ ontregelingen van de geldstroom kunnen desastreuze effecten hebben op de
wereldmarkt (Financiële crisis)
→ Monetair beleid kan proberen reële economie te beïnvloeden
→ We gaan ervan uit dat we met geld andere goederen en diensten kunnen kopen
3. over verschillende markten heen is een informatie- en coördinatieprobleem
onvermijdelijk
→ de macro-economische analyse bestudeert ook de negatieve impact van deze
aspecten (Bijvoorbeeld het systeemrisico van het banksysteem of de spaarparadox)
→ Systeemrisico: wanneer iedereen geld van bank haalt kan bank niet aan deze vraag
voldoen, omdat ze niet genoeg bankbiljetten hebben (zie jaren 30 en financiele crisis
08, 09)
1.ECONOMISCHE KRINGLOOP & WET VAN SAY
De macro-economische analyse probeert te begrijpen hoe de som van transacties over verschillende
markten heen samen evolueert en verandert. We nemen aan dat er N verschillende goederen en
diensten worden aangeboden:
ONDERZIJDE = bestedingszijde (door consument)
→ bedrijven verkopen producten aan consumenten
→ totale opbrengst over alle markten heen: P Q
BOVENZIJDE = inkomenszijde (voor consument)
→ consumenten verkopen hun productiefactoren (arbeid / kapitaal) en
worden vergoed met lonen of dividenden
→ Bedrijven kopen productiefactoren
→ Arbeiders vergoed met loon
→ Verschaffers kapitaal: Interest en/of dividend
De totale opbrengsten worden zo integraal uitbetaald aan de consumenten
→ samenhang tussen productie en inkomen
→ terugkoppelmechanismen
2
,De economische kringloop: de wet van Say
o Nood aan input om output te kunnen produceren
o Omdat productie vanzelf tot een vraag naar goederen en diensten leidt, geldt de Wet van Say:
"Elk aanbod creëert zijn eigen vraag" waaruit 2 inzichten af te leiden zijn:
• In macro-analyse zijn er terugkoppelmechanismen die afwezig zijn in micro-economie
• Het klassieke "evenwichtsdenken" werkt niet wanneer consumenten ook sparen
m.a.w. volgens de wet van Say is sparen niet mogelijk
o Kringloop omdat de uitgaven van persoon 1 het inkomen van persoon 2 (de verkoper) is.
o Productie leidt vanzelf tot vraag naar goederen en diensten
o Dus er kan nooit een “vraagtekort” zijn
o Opmerkingen:
• Sparen zorgt voor een "spaarlek" omdat er minder wordt uitgegeven en dus minder
inkomen wordt gecreëerd waardoor men minder kan sparen (cfr. infra)
• De micro-economische analyse is te beperkt op macro-economisch vlak: Stel P ↑ dan
zal Q niet noodzakelijk helemaal afnemen want:
o Maar: samenhang zorgt er ook voor dat macro-economisch effect niet gelijk is aan optelsom
van micro-economische effecten
• Het “geheel” is groter (of anders) dan de “delen”
• Logica: Fallacy of composition → wat opgaat voor het individu hoeft niet noodzakelijk
op te gaan voor het grotere geheel
• Voorbeeld: prijsstijging van àlle goederen en diensten ≠ daling vraag
o Belang? Terugkoppelingsmechanismen
o Voorbeeld: veralgemeende prijsstijging (𝑃 ↑)
• 𝑃 ⋅ 𝑄 ↑ (ceteris paribus)
• inkomen ↑
• Bestedingen ↑/↓ ?
o Nood aan macro-economische analyse
• Effect op sparen?
• Effect op productie?
De economische kringloop: de identiteit van Fisher
o BELANGRIJK dat als er iets verandert met geldsnelheid of omloopsnelheid dat dit ook effecten
heeft op algemeen prijzenpijl en hoeveel geproduceerde goederen en diensten kan hebben in
de algemene, gehele economie
o Alle transacties die plaatsgrijpen in de markten van finale goederen en diensten en in de
markten van productiefactoren maken gebruik van een algemeen ruilmiddel: geld.
o Geld: ons algemeen ruilmiddel (H19)
o Aan kringloop goederen en diensten beantwoordt geldkringloop
In de micro-economische analyse kunnen we ervan
uitgaan dat, omdat de geldstroom en de reële stroom
dezelfde onderliggende realiteit weergeven,
geld neutraal is. Met andere woorden, geld heeft geen
effect op de economische kringloop (factor- en
goederenmarkt)
In de macro-economie interpreteren we het nieuwe
inzicht dat geld NIET neutraal is en wel degelijk
effecten heeft op reële grootheden.
3
, o Gezinnen komen op de goederenmarkt de diensten die ze willen → ondernemers zijn de
aanbieders → Factormarkt waarop gezinnen hun arbeid aanbieden
o M (= hoeveelheid geld) en P (= som van prijzen, BBP-deflator) zijn voorraadvariabelen
(stockvariabele) en zijn dus gemeten op één bepaald tijdstip.
o Q (= som van hoeveelheden, reëel BBP) en V (= omloopsnelheid van geld) zijn
stroomvariabelen en zijn dus gemeten over een bepaald tijdsinterval
• PQ = MV (identiteit van Fisher) = gaat per definitie altijd op → aan de linkerkant
hebben we de hoeveelheid aan goederen en diensten
▪ P.Q (goederenstroom)
▪ M (geldhoeveelheid)
▪ V (Omloopsnelheid van geld)
• Geldwaarde van de goederenstroom = waarde van de geldstroom
• De nominale waarde van de stroom van goederen en diensten op elk ogenblik moet
gelijk zijn aan de geldstroom die gebruikt wordt om deze transacties mogelijk te
maken
De economische kringloop: Het belang van geld
o Beide kringlopen
• geven zelfde onderliggende realiteit weer
• hebben dus dezelfde waarde
o Maar: in micro: geld is neutraal
• vraagfunctie: homogeen van graad 0 in prijzen en inkomens
• alle prijzen (dus zowel inkomens – o.a. prijs van arbeid – als consumptieprijzen)
vermenigvuldigen met zelfde factor => geen verandering in gedrag (bvb. invoering €)
o In macro: geld is niet neutraal
• geld heeft wel degelijk effect op reële grootheden
• Hét voorbeeld: financiële crisis 2008 => recessie 2009
• Maar ook: monetair beleid bij Coronaschok
2.INFORMATIE- EN COÖRDINATIEPROBLEMEN
Een gesloten economie met overheid en investeringen
o De kringloop voor een gesloten economie
• Overheid: netto-belastingen, beschikbaar inkomen van de gezinnen
• Overheid heft niet alleen belastingen maar herverdeelt ook via de sociale zekerheid
• Beschikbaar inkomen van de gezinnen = het verschil tussen het inkomen voor
belasting en de nettobelasting
o Coördinatieproblemen (zoals investeringen en spaarparadox)
• Realiteit wijkt af van ijkmodel perfecte mededinging (bvb. Informatieproblemen)
• Macro-eco: studie situaties waarin coördinatiemechanisme niet goed functioneert
o Netto-belasting = wat overheid overhoudt nadat ze belastingen heeft uitgegeven en na de
transfer die ondersteuning door de overheid aan de bevolking inhoudt ( bv. geven uitkeringen)
o Bij volmaakte mededinging:
• Het prijsmechanisme coördineert de markt
• Vraagoverschot, Prijs zal stijgen
• Gevraagde hoeveelheid ↓, aangeboden hoeveelheid ↑
• Dus: coördinatie via prijsmechanisme
o In de werkelijkheid:
• informatieproblemen bij onvolmaakte mededinging zorgen ervoor dat het
coördinatiemechanisme vaak niet perfect functioneert.
• Werkloosheid kan dus ook onbedoeld zijn door coordinatieproblemen
4
ALGEMENE INLEIDING
Inleiding
o Leeswijzer bekijken voor wat te kennen
o Macro-economische analyse: greedy of facts
o Macro: greedy of facts – inflatie
• Sociale uitkeringen volgen evolutie van algemene prijzenpijl
• Automatische loonindexering → bescherming koopkracht → als prijzen stijgen
inkomen ook laten stijgen
• Inflatie = Het meten van hoe de algemeen prijzenpijl verandert
▪ Hogere prijzenpijl werd afgewenteld op consument → hierdoor hogere
gasprijzen
o Macro-economische analyse: wat en waarom?
• What is true at the microeconomic level is not necessarily true at the macroeconomic
level. What is true for the parts is not necessarily true for the whole
• Wat rationeel is voor individu hoeft niet rationeel/goed te zijn voor het grotere geheel
▪ Het geheel houdt meer in dan de som van de delen
▪ Iemand die rechtstaat in tribune is slechts beter af als de rest blijft zitten, als
iedereen recht staat is er geen voordeel meer
▪ In micro-economie kijken we vaak maar naar één markt, terwijl we in macro-
economie naar meerdere markten kijken waarbij eer ook
terugkoppelingseffecten kunnen zijn tussen verschillende markten
• Micro-economie:
▪ Gedragsmodellen individuele economische agenten (prijs gegeven)
▪ interageren op markt van één goed/dienst (prijs endogeen)
▪ alle markten samen: algemeen evenwicht
• Macro-economie: de grotere gehelen of aggregaten
▪ “de” economie krimpt of groeit
▪ totale consumptie in België/EU/Wereld
▪ totale tewerkstelling / werkloosheid
▪ het Prijspeil (alle prijzen) → we kijken naar het algemeen prijzenpijl → we zijn
geïnteresseerd in het algemene resultaat
• Maar... aggregaat = optelsom variabelen op individueel niveau
▪ => waarom volstaat Micro-economie dan niet?
▪ hebben we wel aparte macro-economische analyse nodig?
▪ jazeker, en wel om (minstens) drie redenen: zie hieronder
1
,HOOFDSTUK 16. MACRO-ECONOMISCHE ANALYSE
INLEIDING
De macro-economie verkrijgt men niet door louter een optelsom te maken van de micro-economische
activiteiten. Volgende redenen verklaren waarom het geheel meer inhoudt dan de som van de delen.
3 redenen waarom macro-economische analyse relevant kan zijn als aanvulling op micro-econ:
1. Verband tussen de markten van finale goederen en markten van productiefactoren
→ veranderingen in de ene markt, brengen veranderingen teweeg in de andere markt
→ Zogenaamde terugkoppelingseffecten
→ Economische kringloop
→ wet van Say = elk aanbod heeft/creëert zijn eigen vraag
2. het gebruik van geld speelt een grotere rol op macro-economisch vlak
→ ontregelingen van de geldstroom kunnen desastreuze effecten hebben op de
wereldmarkt (Financiële crisis)
→ Monetair beleid kan proberen reële economie te beïnvloeden
→ We gaan ervan uit dat we met geld andere goederen en diensten kunnen kopen
3. over verschillende markten heen is een informatie- en coördinatieprobleem
onvermijdelijk
→ de macro-economische analyse bestudeert ook de negatieve impact van deze
aspecten (Bijvoorbeeld het systeemrisico van het banksysteem of de spaarparadox)
→ Systeemrisico: wanneer iedereen geld van bank haalt kan bank niet aan deze vraag
voldoen, omdat ze niet genoeg bankbiljetten hebben (zie jaren 30 en financiele crisis
08, 09)
1.ECONOMISCHE KRINGLOOP & WET VAN SAY
De macro-economische analyse probeert te begrijpen hoe de som van transacties over verschillende
markten heen samen evolueert en verandert. We nemen aan dat er N verschillende goederen en
diensten worden aangeboden:
ONDERZIJDE = bestedingszijde (door consument)
→ bedrijven verkopen producten aan consumenten
→ totale opbrengst over alle markten heen: P Q
BOVENZIJDE = inkomenszijde (voor consument)
→ consumenten verkopen hun productiefactoren (arbeid / kapitaal) en
worden vergoed met lonen of dividenden
→ Bedrijven kopen productiefactoren
→ Arbeiders vergoed met loon
→ Verschaffers kapitaal: Interest en/of dividend
De totale opbrengsten worden zo integraal uitbetaald aan de consumenten
→ samenhang tussen productie en inkomen
→ terugkoppelmechanismen
2
,De economische kringloop: de wet van Say
o Nood aan input om output te kunnen produceren
o Omdat productie vanzelf tot een vraag naar goederen en diensten leidt, geldt de Wet van Say:
"Elk aanbod creëert zijn eigen vraag" waaruit 2 inzichten af te leiden zijn:
• In macro-analyse zijn er terugkoppelmechanismen die afwezig zijn in micro-economie
• Het klassieke "evenwichtsdenken" werkt niet wanneer consumenten ook sparen
m.a.w. volgens de wet van Say is sparen niet mogelijk
o Kringloop omdat de uitgaven van persoon 1 het inkomen van persoon 2 (de verkoper) is.
o Productie leidt vanzelf tot vraag naar goederen en diensten
o Dus er kan nooit een “vraagtekort” zijn
o Opmerkingen:
• Sparen zorgt voor een "spaarlek" omdat er minder wordt uitgegeven en dus minder
inkomen wordt gecreëerd waardoor men minder kan sparen (cfr. infra)
• De micro-economische analyse is te beperkt op macro-economisch vlak: Stel P ↑ dan
zal Q niet noodzakelijk helemaal afnemen want:
o Maar: samenhang zorgt er ook voor dat macro-economisch effect niet gelijk is aan optelsom
van micro-economische effecten
• Het “geheel” is groter (of anders) dan de “delen”
• Logica: Fallacy of composition → wat opgaat voor het individu hoeft niet noodzakelijk
op te gaan voor het grotere geheel
• Voorbeeld: prijsstijging van àlle goederen en diensten ≠ daling vraag
o Belang? Terugkoppelingsmechanismen
o Voorbeeld: veralgemeende prijsstijging (𝑃 ↑)
• 𝑃 ⋅ 𝑄 ↑ (ceteris paribus)
• inkomen ↑
• Bestedingen ↑/↓ ?
o Nood aan macro-economische analyse
• Effect op sparen?
• Effect op productie?
De economische kringloop: de identiteit van Fisher
o BELANGRIJK dat als er iets verandert met geldsnelheid of omloopsnelheid dat dit ook effecten
heeft op algemeen prijzenpijl en hoeveel geproduceerde goederen en diensten kan hebben in
de algemene, gehele economie
o Alle transacties die plaatsgrijpen in de markten van finale goederen en diensten en in de
markten van productiefactoren maken gebruik van een algemeen ruilmiddel: geld.
o Geld: ons algemeen ruilmiddel (H19)
o Aan kringloop goederen en diensten beantwoordt geldkringloop
In de micro-economische analyse kunnen we ervan
uitgaan dat, omdat de geldstroom en de reële stroom
dezelfde onderliggende realiteit weergeven,
geld neutraal is. Met andere woorden, geld heeft geen
effect op de economische kringloop (factor- en
goederenmarkt)
In de macro-economie interpreteren we het nieuwe
inzicht dat geld NIET neutraal is en wel degelijk
effecten heeft op reële grootheden.
3
, o Gezinnen komen op de goederenmarkt de diensten die ze willen → ondernemers zijn de
aanbieders → Factormarkt waarop gezinnen hun arbeid aanbieden
o M (= hoeveelheid geld) en P (= som van prijzen, BBP-deflator) zijn voorraadvariabelen
(stockvariabele) en zijn dus gemeten op één bepaald tijdstip.
o Q (= som van hoeveelheden, reëel BBP) en V (= omloopsnelheid van geld) zijn
stroomvariabelen en zijn dus gemeten over een bepaald tijdsinterval
• PQ = MV (identiteit van Fisher) = gaat per definitie altijd op → aan de linkerkant
hebben we de hoeveelheid aan goederen en diensten
▪ P.Q (goederenstroom)
▪ M (geldhoeveelheid)
▪ V (Omloopsnelheid van geld)
• Geldwaarde van de goederenstroom = waarde van de geldstroom
• De nominale waarde van de stroom van goederen en diensten op elk ogenblik moet
gelijk zijn aan de geldstroom die gebruikt wordt om deze transacties mogelijk te
maken
De economische kringloop: Het belang van geld
o Beide kringlopen
• geven zelfde onderliggende realiteit weer
• hebben dus dezelfde waarde
o Maar: in micro: geld is neutraal
• vraagfunctie: homogeen van graad 0 in prijzen en inkomens
• alle prijzen (dus zowel inkomens – o.a. prijs van arbeid – als consumptieprijzen)
vermenigvuldigen met zelfde factor => geen verandering in gedrag (bvb. invoering €)
o In macro: geld is niet neutraal
• geld heeft wel degelijk effect op reële grootheden
• Hét voorbeeld: financiële crisis 2008 => recessie 2009
• Maar ook: monetair beleid bij Coronaschok
2.INFORMATIE- EN COÖRDINATIEPROBLEMEN
Een gesloten economie met overheid en investeringen
o De kringloop voor een gesloten economie
• Overheid: netto-belastingen, beschikbaar inkomen van de gezinnen
• Overheid heft niet alleen belastingen maar herverdeelt ook via de sociale zekerheid
• Beschikbaar inkomen van de gezinnen = het verschil tussen het inkomen voor
belasting en de nettobelasting
o Coördinatieproblemen (zoals investeringen en spaarparadox)
• Realiteit wijkt af van ijkmodel perfecte mededinging (bvb. Informatieproblemen)
• Macro-eco: studie situaties waarin coördinatiemechanisme niet goed functioneert
o Netto-belasting = wat overheid overhoudt nadat ze belastingen heeft uitgegeven en na de
transfer die ondersteuning door de overheid aan de bevolking inhoudt ( bv. geven uitkeringen)
o Bij volmaakte mededinging:
• Het prijsmechanisme coördineert de markt
• Vraagoverschot, Prijs zal stijgen
• Gevraagde hoeveelheid ↓, aangeboden hoeveelheid ↑
• Dus: coördinatie via prijsmechanisme
o In de werkelijkheid:
• informatieproblemen bij onvolmaakte mededinging zorgen ervoor dat het
coördinatiemechanisme vaak niet perfect functioneert.
• Werkloosheid kan dus ook onbedoeld zijn door coordinatieproblemen
4
