JEUGD EN SOCIALE
RECHTVAARDIGHEID
DE SHIFT VAN “GUNST” NAAR “RECHT” IN HET JEUGDDOMEIN
GUNST RECHT
Kwetsbaarheidsbescherming Participatie en autonomie
Sociale controle Emancipatie
Private sfeer Publieke sfeer
Selectiviteit Universaliteit
VAN HET “KWETSBARE KIND” NAAR HET “AUTONOME KIND”
Van kwetsbaarheid en bescherming naar participatie en autonomie
KINDBEELD
De wijze waarop we naar kinderen kijken – de vaak impliciete aannames zoals
biologische of psychologische kenmerken die mee vorm geven aan de wijze waarop we
omgaan met kinderen
Stilstaan bij hoe we als samenleving en als individu kijken naar kinderen
Professioneel handelen krijgt (deels) vorm vanuit aannames over kinderen
- Aannames zijn historisch en contextueel bepaald (sociale klasse, gender, media,
politiek, persoonlijke omgeving, …) kindbeeld als sociaal construct
- Bv: beeld van jongeren = zorgen voor overlast
- Bv: kleine kinderen = beschermen
Kindbeelden veranderen doorheen de tijd en van cultuur tot cultuur
Ons denken en handelen met kinderen wordt beïnvloed door mengvormen van
kindbeelden: kindbeelden liggen verankerd in het verleden en worden opnieuw vorm
gegeven in het heden
Heel veel factoren bepalen onze kindbeelden:
- Tijd: beeld van vandaag is anders dan beeld van 100 jaar geleden
o Bv: film Daens – kinderarbeid was toen normaal beeld – nu vakantiejob
vanaf 15 jaar
- Geografische ligging: kindbeeld België / Europa / Westerse wereld is anders dan
in Afrika, Azië, …
- Cultuur
Belangrijk om je bewust te zijn van je eigen kindbeeld (van waar komt dit beeld?) – kan je
beïnvloeden als sociaal werker + manier waarop we omgaan met kinderen wordt bepaald
door onze kindbeelden
,19 E – 20 E EEUW: KINDERBESCHERMINGSBEWEGING
Kindbeeld van het kwetsbare kind
Beeld uit de geschiedenis, maar is nog niet verdwenen
19e – 20e eeuw: industriële revolutie
- Fabrieken, nijverheid
- Agrarische samenleving (platteland) steden om in fabrieken te werken
- Leven in slechte omstandigheden, heel veel mensen samen
- Kinderen zijn kwetsbaar omdat ze in slechte omstandigheden worden opgevoed
o Fysiek niet zo weerbaar, tekort aan voedsel, werken mee in de fabrieken
(lopen schade op), …
- Er komt bewustzijn in de samenleving: we doen het niet goed met kinderen, ze
zijn kwetsbaar en we houden er als samenleving te weinig rekening mee
- Voordien: kinderen = mini-volwassenen (werken mee in de fabriek)
Focus op beschermingsrechten: minderjarige als “object”
- Kinderen worden aparte groepen in de samenleving, met aparte kenmerken en
specifieke gedragingen
- Kinderen weghalen uit de volwassenwereld
- Uitsluiting van kinderen uit de arbeidsmarkt / betaald werk (fabriek school)
- Kind = “nog niet” volwassene
o Nog niet volgroeid, nog niet verantwoordelijk, … moeten leren om
volwassen te worden via speciale instanties (bv: school, opvang, …)
Verklaring van Genève (1924) – Verklaring voor de Rechten van het Kind (1959)
Moratoriumstatus:
- Jeugdmoratorium, jeugdland (wachtstation, jeugdeiland)
- Aparte wereld voor kinderen met aparte instituties waar ze veilig kunnen
opgroeien
o Bv: kind gaat naar JAC en niet naar CAW
- Verwijst naar de historische en sociaal-culturele structurering en
institutionalisering van de leefwereld van kinderen in de samenleving
o Groot onderscheid tussen kinderen en volwassenen
o Ontdekking van het kind – zagen ze eerst als volwassenen, daarna aparte
groep met andere kenmerken (bv: kwetsbaarheid)
- In westerse samenlevingen verbonden met idee van pedagogisering
o = Het in pedagogische termen gaan omkleden van de kindertijd
o Oprichting van onderwijs, jeugdzorg, jeugdwerk, … (institutionalisering)
o Professionalisering van werkvelden (opleidingen voor kinderverzorgers,
pedagogen, leerkrachten, sociaal werkers, …)
NA WOII
Samenleving veranderd, dus kindbeelden veranderen ook
Jaren ’60 – ’70: maatschappelijke contestatiebeweging
Contestatiebeweging: in vraag stellen van het maatschappelijk model
(paternalistisch beeld – alles draait rond de man) – elke vorm van paternalisme
, wordt in vraag gesteld (bv: ook in opvoeding – kunnen ouders zomaar bepalen wat
kinderen moeten doen? = bevelshuishouding wordt in vraag gesteld)
Focus op zelfbeschikkingsrechten voor kinderen en jongeren
Kindbeeld van het autonome kind
- The right to live elsewhere
Kinderbevrijdingsbeweging: The Bill of Rights fort than with one’s parents;
he Young (Farson, 1978) - The right to environmental
design scaled for people less
- Farson: heel radicaal in zelfbeschikkingsrechten than five feet tall;
voor kinderen - The right to the same moral
- Activistische tekst, een pamflet met rechten van standards that are applied to
kinderen adults;
- The right to vote: kinderen en jongeren mogen - The right tos elf-directed
vandaag nog steeds niet stemmen (enige education;
uitzondering: Europese verkiezingen in 2024 vanaf - The right to freedom frmom
16 jaar) physical punishment;
- The right to freedom from physical punishment: “de - The right to sexual
pedagogische tik” – pleidooi om dat gedrag door liberation;
opvoeder te verbieden in België hebben we geen - The right to vote
wet of verbod
IN VLAANDEREN
Dubbel pleidooi:
1. Rechtsbekwaamheid: erkenning dat kinderen rechten hebben – ook
zelfbeschikkingsrechten
a. Oprichting organisaties (bv: JAC) om kinderen daarin te begeleiden
b. Organisaties kijken wat ze met die jongere kunnen doen – jongere (vanaf
12 jaar) beslist zelf als ouders al dan niet ingelicht worden (= informed
consent)
2. Handelingsbekwaamheid: als je rechten hebt, moet er ook erkenning zijn om
die uit te oefenen
a. Nodig om rechten te kunnen toepassen
Verwerpen van moratorium-idee (zie pedagogisering): jeugdland = sociaal probleem
Alternatieve jeugdhulpverlening (oprichting JIAC kinderrechtswinkel)
Pleidooi om jeugdhulpverlening af te schaffen: we hebben hulpverlening in iedere
gemeente (OCMW) waarin artikels zeggen dat iedereen er terecht kan, dus waarom de
jongeren niet? idee is nooit toegepast of doorgebroken
DE KINDERRECHTENBEWEGING
Het kwetsbare kind Het autonome kind
“Nog-niet”, op weg naar volwassenheid Sociale actoren, betekenisverleners
, Geen verantwoordelijkheid Autonomie, handelingsbekwaamheid
(handelingsonbekwaam)
Bescherming: jeugdland, moratorium Kinderen als deelgenoot in de
samenleving (bring children back in
society)
Kinderen moeten worden bescherm en Kinderen als mede-actor ( paternalisme)
opgevoed
Kinderbeschermingsbeweging Kinderbevrijdingsbeweging
Beide kindbeelden zijn vandaag dominant in de samenleving
ACTUELE DISCUSSIE
Verschillende opvattingen over de jeugdperiode lopen door elkaar en blijven naast elkaar
bestaan
Beide beelden bestaan tegelijkertijd zorgt voor discussie
Antagonistische beweging (= twee kindbeelden die elkaars radicaal tegenovergesteld
zijn):
1. Erosie van het jeugdland
2. Versterking van het jeugdland
Erosie van het jeugdland:
- Beeld van het autonome kind
- Jeugdland erodeert / verdampt
o Er komen gaten in – op sommige domeinen worden minderjarigen
gelijkgesteld met volwassenen
- Kinderen verwerven meer en meer formele burgerschapsstatus
- Voornamelijk in commerciële en culturele sfeer
o Bv: kinderen kunnen vanaf 12 jaar rekening openen bij bank, vanaf 15 jaar
vakantiejob, eigen bankkaart
o Bv:
Vroeger: minderjarigen konden niet verantwoordelijk gesteld
worden voor misdrijven – MOF (als misdrijf omschreven feit) –
plegen feiten, maar zijn niet verantwoordelijk
Vandaag: jeugddelinquentiesysteem – sancties kunnen aan
minderjarigen worden opgelegd – bv: opsluiten in jeugdgevangenis
o Bv: GAS-boetes vanaf 14 jaar
Versterking van het jeugdland:
- Geen radicale gelijkschakeling van kinderen en volwassenen
- Verschil volwassenen en kinderen wordt nog groter
- Wel erkenning van eigenheid van kind-zijn, maar tegelijkertijd toebedelen van
“volwassen” machtsinstrumenten aan kinderen
o Bv: formele rechten
- Bv: jeugdhulp
o Heel moeilijk om als 18-jarige over te schakelen van jeugdhulp naar
volwassenhulp
o Casus Jordy: opgegroeid in jeugdhulp – als 18-jarige alleen – gestorven in
tentje in Blaarmeersen
RECHTVAARDIGHEID
DE SHIFT VAN “GUNST” NAAR “RECHT” IN HET JEUGDDOMEIN
GUNST RECHT
Kwetsbaarheidsbescherming Participatie en autonomie
Sociale controle Emancipatie
Private sfeer Publieke sfeer
Selectiviteit Universaliteit
VAN HET “KWETSBARE KIND” NAAR HET “AUTONOME KIND”
Van kwetsbaarheid en bescherming naar participatie en autonomie
KINDBEELD
De wijze waarop we naar kinderen kijken – de vaak impliciete aannames zoals
biologische of psychologische kenmerken die mee vorm geven aan de wijze waarop we
omgaan met kinderen
Stilstaan bij hoe we als samenleving en als individu kijken naar kinderen
Professioneel handelen krijgt (deels) vorm vanuit aannames over kinderen
- Aannames zijn historisch en contextueel bepaald (sociale klasse, gender, media,
politiek, persoonlijke omgeving, …) kindbeeld als sociaal construct
- Bv: beeld van jongeren = zorgen voor overlast
- Bv: kleine kinderen = beschermen
Kindbeelden veranderen doorheen de tijd en van cultuur tot cultuur
Ons denken en handelen met kinderen wordt beïnvloed door mengvormen van
kindbeelden: kindbeelden liggen verankerd in het verleden en worden opnieuw vorm
gegeven in het heden
Heel veel factoren bepalen onze kindbeelden:
- Tijd: beeld van vandaag is anders dan beeld van 100 jaar geleden
o Bv: film Daens – kinderarbeid was toen normaal beeld – nu vakantiejob
vanaf 15 jaar
- Geografische ligging: kindbeeld België / Europa / Westerse wereld is anders dan
in Afrika, Azië, …
- Cultuur
Belangrijk om je bewust te zijn van je eigen kindbeeld (van waar komt dit beeld?) – kan je
beïnvloeden als sociaal werker + manier waarop we omgaan met kinderen wordt bepaald
door onze kindbeelden
,19 E – 20 E EEUW: KINDERBESCHERMINGSBEWEGING
Kindbeeld van het kwetsbare kind
Beeld uit de geschiedenis, maar is nog niet verdwenen
19e – 20e eeuw: industriële revolutie
- Fabrieken, nijverheid
- Agrarische samenleving (platteland) steden om in fabrieken te werken
- Leven in slechte omstandigheden, heel veel mensen samen
- Kinderen zijn kwetsbaar omdat ze in slechte omstandigheden worden opgevoed
o Fysiek niet zo weerbaar, tekort aan voedsel, werken mee in de fabrieken
(lopen schade op), …
- Er komt bewustzijn in de samenleving: we doen het niet goed met kinderen, ze
zijn kwetsbaar en we houden er als samenleving te weinig rekening mee
- Voordien: kinderen = mini-volwassenen (werken mee in de fabriek)
Focus op beschermingsrechten: minderjarige als “object”
- Kinderen worden aparte groepen in de samenleving, met aparte kenmerken en
specifieke gedragingen
- Kinderen weghalen uit de volwassenwereld
- Uitsluiting van kinderen uit de arbeidsmarkt / betaald werk (fabriek school)
- Kind = “nog niet” volwassene
o Nog niet volgroeid, nog niet verantwoordelijk, … moeten leren om
volwassen te worden via speciale instanties (bv: school, opvang, …)
Verklaring van Genève (1924) – Verklaring voor de Rechten van het Kind (1959)
Moratoriumstatus:
- Jeugdmoratorium, jeugdland (wachtstation, jeugdeiland)
- Aparte wereld voor kinderen met aparte instituties waar ze veilig kunnen
opgroeien
o Bv: kind gaat naar JAC en niet naar CAW
- Verwijst naar de historische en sociaal-culturele structurering en
institutionalisering van de leefwereld van kinderen in de samenleving
o Groot onderscheid tussen kinderen en volwassenen
o Ontdekking van het kind – zagen ze eerst als volwassenen, daarna aparte
groep met andere kenmerken (bv: kwetsbaarheid)
- In westerse samenlevingen verbonden met idee van pedagogisering
o = Het in pedagogische termen gaan omkleden van de kindertijd
o Oprichting van onderwijs, jeugdzorg, jeugdwerk, … (institutionalisering)
o Professionalisering van werkvelden (opleidingen voor kinderverzorgers,
pedagogen, leerkrachten, sociaal werkers, …)
NA WOII
Samenleving veranderd, dus kindbeelden veranderen ook
Jaren ’60 – ’70: maatschappelijke contestatiebeweging
Contestatiebeweging: in vraag stellen van het maatschappelijk model
(paternalistisch beeld – alles draait rond de man) – elke vorm van paternalisme
, wordt in vraag gesteld (bv: ook in opvoeding – kunnen ouders zomaar bepalen wat
kinderen moeten doen? = bevelshuishouding wordt in vraag gesteld)
Focus op zelfbeschikkingsrechten voor kinderen en jongeren
Kindbeeld van het autonome kind
- The right to live elsewhere
Kinderbevrijdingsbeweging: The Bill of Rights fort than with one’s parents;
he Young (Farson, 1978) - The right to environmental
design scaled for people less
- Farson: heel radicaal in zelfbeschikkingsrechten than five feet tall;
voor kinderen - The right to the same moral
- Activistische tekst, een pamflet met rechten van standards that are applied to
kinderen adults;
- The right to vote: kinderen en jongeren mogen - The right tos elf-directed
vandaag nog steeds niet stemmen (enige education;
uitzondering: Europese verkiezingen in 2024 vanaf - The right to freedom frmom
16 jaar) physical punishment;
- The right to freedom from physical punishment: “de - The right to sexual
pedagogische tik” – pleidooi om dat gedrag door liberation;
opvoeder te verbieden in België hebben we geen - The right to vote
wet of verbod
IN VLAANDEREN
Dubbel pleidooi:
1. Rechtsbekwaamheid: erkenning dat kinderen rechten hebben – ook
zelfbeschikkingsrechten
a. Oprichting organisaties (bv: JAC) om kinderen daarin te begeleiden
b. Organisaties kijken wat ze met die jongere kunnen doen – jongere (vanaf
12 jaar) beslist zelf als ouders al dan niet ingelicht worden (= informed
consent)
2. Handelingsbekwaamheid: als je rechten hebt, moet er ook erkenning zijn om
die uit te oefenen
a. Nodig om rechten te kunnen toepassen
Verwerpen van moratorium-idee (zie pedagogisering): jeugdland = sociaal probleem
Alternatieve jeugdhulpverlening (oprichting JIAC kinderrechtswinkel)
Pleidooi om jeugdhulpverlening af te schaffen: we hebben hulpverlening in iedere
gemeente (OCMW) waarin artikels zeggen dat iedereen er terecht kan, dus waarom de
jongeren niet? idee is nooit toegepast of doorgebroken
DE KINDERRECHTENBEWEGING
Het kwetsbare kind Het autonome kind
“Nog-niet”, op weg naar volwassenheid Sociale actoren, betekenisverleners
, Geen verantwoordelijkheid Autonomie, handelingsbekwaamheid
(handelingsonbekwaam)
Bescherming: jeugdland, moratorium Kinderen als deelgenoot in de
samenleving (bring children back in
society)
Kinderen moeten worden bescherm en Kinderen als mede-actor ( paternalisme)
opgevoed
Kinderbeschermingsbeweging Kinderbevrijdingsbeweging
Beide kindbeelden zijn vandaag dominant in de samenleving
ACTUELE DISCUSSIE
Verschillende opvattingen over de jeugdperiode lopen door elkaar en blijven naast elkaar
bestaan
Beide beelden bestaan tegelijkertijd zorgt voor discussie
Antagonistische beweging (= twee kindbeelden die elkaars radicaal tegenovergesteld
zijn):
1. Erosie van het jeugdland
2. Versterking van het jeugdland
Erosie van het jeugdland:
- Beeld van het autonome kind
- Jeugdland erodeert / verdampt
o Er komen gaten in – op sommige domeinen worden minderjarigen
gelijkgesteld met volwassenen
- Kinderen verwerven meer en meer formele burgerschapsstatus
- Voornamelijk in commerciële en culturele sfeer
o Bv: kinderen kunnen vanaf 12 jaar rekening openen bij bank, vanaf 15 jaar
vakantiejob, eigen bankkaart
o Bv:
Vroeger: minderjarigen konden niet verantwoordelijk gesteld
worden voor misdrijven – MOF (als misdrijf omschreven feit) –
plegen feiten, maar zijn niet verantwoordelijk
Vandaag: jeugddelinquentiesysteem – sancties kunnen aan
minderjarigen worden opgelegd – bv: opsluiten in jeugdgevangenis
o Bv: GAS-boetes vanaf 14 jaar
Versterking van het jeugdland:
- Geen radicale gelijkschakeling van kinderen en volwassenen
- Verschil volwassenen en kinderen wordt nog groter
- Wel erkenning van eigenheid van kind-zijn, maar tegelijkertijd toebedelen van
“volwassen” machtsinstrumenten aan kinderen
o Bv: formele rechten
- Bv: jeugdhulp
o Heel moeilijk om als 18-jarige over te schakelen van jeugdhulp naar
volwassenhulp
o Casus Jordy: opgegroeid in jeugdhulp – als 18-jarige alleen – gestorven in
tentje in Blaarmeersen
