POLITICOLOGIE
,Inhoudsopgave
1
, Wat is politiek?
Wat is politiek?
Een fundamentele vraag
Politicologie: bestudeert politiek en integreert en past inzichten vanuit andere disciplines
toe in politiek integratiewetenschap
- Kent geen algemeen aanvaard centraal begrippenkader
Vraag ‘wat is politiek?’ = wat door de staat/overheid geregeld mag, kan of moet worden
omschreven als politiek? vatbaar voor overheidsoptreden
- Sterk veranderd doorheen tijd
o 19e eeuw: minimal state = overheid heeft beperkte taken
o Nu: nanny state = overheid heeft veel taken
- Geen algemeen aanvaarde definitie
- Verschil in definitie heeft impact op reikwijdte van het woord ‘politiek’
o 2 brede benaderingen
Domein/ arena: politiek is een afgebakende sfeer van mensen,
organisaties, instellingen en actoren, tot een specifieke sector in de
samenleving (vb staat of overheidsbeleid)
politiek = studie van actoren in die afgebakende sfeer
Sympathisanten: focus op formele werking van politieke
instellingen
Aspect/ proces: politiek is een aspect van alle sociale verhoudingen
- Definitie: nodig om werkveld af te bakenen
o Geen consensus over elementen die politiek definiëren
- Gallie: ‘politiek is een essentially contested concept’ = een concept waarover
eindeloos debat bestaat
o Verschilende stromingen hebben verschillende opvatting over het begrip +
gebruik of interpretatie van andere stroming kan betwist worden
o Wezenlijk betwist begrip
- Kern vastleggen = noodzakelijk
o Sleutelbegrippen verduidelijken
o Alleen dan gespreksbasis
Essentiële onderdelen van politiek
Meest algemende def. Van politiek = het besturen van een samenleving
zorgt voor weinig controverse
2
,Politiek < Oudgriekse ‘politika’ (betrekking op polis, collectieve zaken)
- Adjectief: politikos (= de polis betreffend) idiotikos (= privé, individueel)
politiek staat dus voor zaken die met polis te maken hebben, meer bepaald met het
besturen van een samenleving
- Verbonden aan territorium (= territoriaal): je moet ALLE regels volgen opstappen
mogelijk als je verhuist
niet-territoriaal (vb. studentenclub): je kan opstappen als je het niet eens
bent met de regels
- Bevolking nodig om aan politiek te doen
David Easton
- Vredevol overleven in wereld schaarste conflicten instelling nodig politiek
systeem bestaat
- Politiek = bindende besluitvorming
Politiek evolueert
- Globalisering (vb economie)
- Migratie, klimaat, corona
Enkele bijdragen uit de geschiedenis
Politiek = streven naar de ideale samenleving vanuit de bestaande samenleving
macht nodig
Politiek < ‘politika’ (= zaken die met polis te maken hebben)
- Aristoteles: mens als burger van de polis = zoön politikon
o Volwaardig menselijk leven (eudaimonia) enkel mogelijk binnen politieke
gemeenschap
o Politiek: stelt ons in staat om menselijk te leven en ons te bevrijden van de
beperkingen van ons privéleven
zoektocht naar de Goede Samenleving
o ‘De mens is een sociaal politiek dier’ politiek is gebaseerd op dialoog: de
mens kan zijn natuur uitdrukken via participatie in een politieke gemeenschap
die het algemeen belang opzoekt via discussie
Machiavelli
- Il Principe (1532)
o Handleiding hoe vorsten macht kunnen verwerven en behouden
- Politiek = (techniek om) macht (te verwerven)
≠ streven naar goede samenleving (Oude Griekenland)
- Ontstaan van staten (< Lat. ‘status regis’ = toestand van de vorst)
o Na tijd: politiek slaat niet meer op staat v persoon die macht bezit, maar op
staat als abstractum
3
, - Machiavellisme = onethisch of immoreel streven naar en gebruiken van macht
Franse Revolutie
- Ontstaan nieuwe politieke stromingen (socialisme, liberalisme…) ontstaan ‘ismen’
- Nieuw, dynamisch begrip van politiek
- Verwijst naar organisatie binnen staat: steeds meer burgers = zaak van velen
- Nieuwe stromingen (ideologieën) verschillende visies op hoe samenleving
georganiseerd moet worden
Een poging tot synthese
Politiek
= de activiteit in een samenleving die betrekking heeft op het ordenen, het beheren van die
samenleving, het maken van de dwingend collectieve keuzes die het samenleven van
individuen en groepen regelen
gaat dus om macht
- Conflicten door uiteenlopende, tegenstelde posities, meningen en belangen
middelen zijn te schaars waardoor belangen- en ideeënstrijd ontstaat
Politiek en conflicten
Nauw verbonden: geen conflict? geen politiek nodig
Politiek = vreedzame oplossing van conflicten
Carl Schmitt
- Beschreef verwevenheid tss politiek en conflict
- Lid NSDAP
- Beschreef in Der Begriff des Politischen
- Onderscheid in politiek belangrijk
o Essentieel: onderscheid tussen vriend en vijand
om uiterste graad van intensiteit van een verbinding of scheiding aan
te geven
Chantal Mouffe
- Belgische politicologe
- Geïnspireerd door Schmitt
- Pleit voor radicale democratie: conflicten niet ontkend, maar worden geuit
o Democratie verliest aan inhoud alsl conflictueuze dimensie verdwijnt
o Ook ruimte voor ruimtelijk debat verdwijnt
- Agonistisch pluralisme: democratie moet een arena voor onderlinge verdeeldheid
zijn
4
, o Agonistische tegenstanders: strijdende partijen (gebonden aan waarden van
democratie) erkennen elkaar als legitieme vertegenwoordiges van het volk
Winnende partijen: verwerven macht
Verliezende partijen: blijven bestaan
- Gebrek aan conflict leidt tot populisme
! agonisme ≠ antagonisme !
- Agonisme = wederzijds respect, tolerantie, waardering voor de tegenstrever en een
zekere hoffelijkheid
- Antagonisme = focus op vernietiging van tegenstrever en geweld
Ideologieën
Wat is ideologie?
- Geen eenduidige definitie
concept staat voor brede waaier van betekenissen
= verbale beelden van de good society en hoe die geconstrueerd kan worden
- Geen wetenschappelijke theorie
Syntheseomschrijving (niet kennen, wel lezen)
We kunnen ideologie dus omschrijven als een neutraal concept dat verwijst naar een
actiegericht gedachtesysteem, naar een set van ideeën die de doelen en middelen van
sociale actie poneren, motiveren of verklaren, ongeacht de vraag of die actie de sociale orde
wil bevestigen, omverwerpen of langzaam aanpassen
voordeel: is inclusief: omvat alle ‘ismen’
nadeel: zeer algemeen waardoor inwisselbaar met andere termen zoals ‘doctrine’ of
‘wereldvisie’
kan maatschappelijke toestand behouden/ veranderen
overlappingen met andere ideologieën mengvormen maar moet unieke kernpunten
hebben die ze doen verschillen
De morfologie van ideologieën
Heywood: ideologie bestaat uit 3 bestanddelen:
- Descriptief element
Venster op de wereld: hoe samenleving er vandaag uitziet
- Prescriptief element
Hoe de wereld er zou moeten uitzien
- Operationeel element
De weg die moet worden gevolgd om van descriptief naar prescriptief te gaan
5
,Ideologieën: analysekaders en zeggen hoe ideale maatschappij er zou moeten uitzien
descriptief + ook prescriptief: omvat dus niet enkel feiten, maar ook waarden
- Door normatiefe grondslag, kan het niet als wetenschappelijke analyse volstaan
o Werkt met eigen, subjectieve kwaliteitscriteria respecteert onvoldoene
wetenschappelijke deontologie
o Ontbreekt aan uitgewerkte methodologie
Soms wetenschappelijke benaderingen: verbonden of afgeleid van methodologie
- Vb marxistische benadering marxisme
Politiek en ideologie
Politiek ≠ ideologie
- Niet gereicht op analyse en verwerven van wetenschappelijke kennis, wel op
uittekenen en realiseren van ideale maatschappij
- Descriptief: abstracte ideeën en theorieën
- Operationeel: strategieën en tactieken die door politieke bewegingen gebruikt
kunnen worden gericht op machtsstrijd en mobilisatie van politieke steun
o Retoriek, partijprogramma’s, regeringsvoorstellen…
Links en rechts: een gps in de politiek?
Oorsprong van links en rechts
Links
- Vroeger: streven naar vrije markt
- Later: bestrijding van vrije markt
verschuift door de geschiedenis heen: afhankelijk van hoe meerderheid van burgers ze
invullen
Ontstaan
Discussies over ontstaan:
Ontleend aan 17e eeuwse Engelse Parlement
- Links van voorzitter: oppositiepartij
- Rechts van voorzitter: regerende partij
Franse Revolutie
- Links-rechts: deel van politieke vocabularium bij openingszitting van Franse Staten-
Generaal in 1789
- Samengeroepen door Louis XVI wegens grote financiële problemen
- In Salle des Menus-Plaisirs
- In deelvergadering van burgerij moest gekozen worden
o Vergadering werd in 2 opgedeeld:
6
, Eens met conservatieve motie rechts
Eens was met hervormingsgezinde motie links
- Plenaire vergadering: vraag of koning over legislatief veto mocht beschikken: burgerij
nodigde andere 2 standen uit
o Burgerij proclameerde dat ze als Nationale Assamblee grondwet moest
maken
Groep clerus en adel vervoegde burgerij aan linkerzijde
o niet meer stand, maar gedachtegoed bepaalde plaats van parlementairen
- Ruimtelijke indeling kreeg ideologische betekenis
- Nationale Vergadering verhuisde links-rechtstegenstelling bleef overeind
Sodaro: in 1792
- Links: voorstanders van politieke verandering en egalitaire uitgangspunten
- Rechts: voorstanders van status quo
- Centrum: degene die compromis wilden sluiten
in literatuur: consensus dat ontstaan situeert in Franse Revolutie
Verspreiding
- Eerst over continentaal Europa, dan rest van de wereld
- Via 2 kanalen
o Taal van parlementaire democratie
o Taal van socialisme
Relevantie van links-rechts
- Verwijzen naar min of meer omlijnde politieke inhoud
- Schaal om orde in chaos te brengen: politieke landschap structureren
o Eerder algemene aanduiding
- Geen gps, want er is geen precisie
o Wel relatieve aanduiding van de algemene richting van stundpunten, dus
richtingsaanwijzer
- Instinctief democratisch instrument
o Instinctief: veel mensen kunnen zichzelf/partij op de breuklijn tussen links en
rechts zetten
- ‘Links-rechts’ moeilijke verhouding met ‘conservatief-progressief’
- Toenemende complexiteit van het breuklijnenlandschap
o Links-rechts enkel relevant voor sociaaleconomische problemen
o Veel andere breuklijnen
Materialisten-postmaterialisten sociaal-culturele breuklijn
Ontdubbeling van links-rechts
- Nieuwe breuklijn: betrekking op relatie tussen culturen en etnieën
7
, - Klassieke links-rechtsopdeling sociaal-economisch links en rechts
o Vb plichten van werkzoekenden, belastingen
- Modernde links-rechtsopdeling sociaal-cultrueel links en rechts
o Migrantenstemnrecht, homohuwelijk
- Geen sterke samenhang tussen 2 breuklijnen: links sociaal-economisch kan
gecombineerd zijn met rechts sociaal-cultureel
Hoefijzermodel
- Uiteinden links communisme en
rechts fascisme raken elkaar bijna
- Liberalisme bovenaan
- Socialisme middenlinks
- Conservatisme middenrechts
Combinatie
elk model vereenvoudigt en veralgemeent complex geheel van ideeën
Een beknopt overzicht van enkele ideologieën
Inleiding
8
, - Hedendaagse politiek: min of meer samenhangende gehelen van ideeën en
voorstellen die uitgaan van een aantal vage kernwaarden
- Politieke ideologieën: moeten mensen overtuigen evolueren mee met
samenleving
- Ideologieën: passen zich aan wijzigende omstandigheden aan, kernwaarden blijven
o Ook combinaties bestaan
Liberalisme
Vrijheid
- Menselijke vrijheid is het hoogste goed
- Overheid moet menselijke vrijheid garanderen
- Individu centraal: elk individu kan zich vrij ontwikkelen en zijn of haar eigen belangen
nastreven
- Grens aan vrijheid: vrijheid van individu mag enkel beperkt worden om vrijheid van
een ander individu te vrijwaren
- Economisch liberalisme
o Economische vrijheid
o Individuen laten zich leiden door hun eigenbelang en streven naar
nutsmaximalisatie
o Laissez faire lassez passer: overheidsingrijpen moet zo sterk mogelijk beperkt
worden
Ontstaan
- 17e eeuw
- Staat is resultaat van sociaal contract tussen individuen met als doel de bescherming
van de natuulrijke rechten van het individu
Kernconcepten van liberalisme
- Vrijheid is reactie op AR
o Overheid als ‘nachtwakerstaat’: ziet toe op binnenlandse orde, naleving van
contracten en bescherming tegen buitenlandse aanvallen
- Belang van vrijheid vloeit voort uit positief mensbeeld
o Elk individu is rationeel: mogelijkheid om eigenbelang te bepalen en na te
streven
o Kan ‘goede leven’ voor zich bepalen
- Alle mensen worden gelijk geboren
o Hebben recht op gelijke formele positie in samenleving met dezelfde rechten
en plichten
o Gelijkheid voor wet en politieke gelijkheid
9
,Inhoudsopgave
1
, Wat is politiek?
Wat is politiek?
Een fundamentele vraag
Politicologie: bestudeert politiek en integreert en past inzichten vanuit andere disciplines
toe in politiek integratiewetenschap
- Kent geen algemeen aanvaard centraal begrippenkader
Vraag ‘wat is politiek?’ = wat door de staat/overheid geregeld mag, kan of moet worden
omschreven als politiek? vatbaar voor overheidsoptreden
- Sterk veranderd doorheen tijd
o 19e eeuw: minimal state = overheid heeft beperkte taken
o Nu: nanny state = overheid heeft veel taken
- Geen algemeen aanvaarde definitie
- Verschil in definitie heeft impact op reikwijdte van het woord ‘politiek’
o 2 brede benaderingen
Domein/ arena: politiek is een afgebakende sfeer van mensen,
organisaties, instellingen en actoren, tot een specifieke sector in de
samenleving (vb staat of overheidsbeleid)
politiek = studie van actoren in die afgebakende sfeer
Sympathisanten: focus op formele werking van politieke
instellingen
Aspect/ proces: politiek is een aspect van alle sociale verhoudingen
- Definitie: nodig om werkveld af te bakenen
o Geen consensus over elementen die politiek definiëren
- Gallie: ‘politiek is een essentially contested concept’ = een concept waarover
eindeloos debat bestaat
o Verschilende stromingen hebben verschillende opvatting over het begrip +
gebruik of interpretatie van andere stroming kan betwist worden
o Wezenlijk betwist begrip
- Kern vastleggen = noodzakelijk
o Sleutelbegrippen verduidelijken
o Alleen dan gespreksbasis
Essentiële onderdelen van politiek
Meest algemende def. Van politiek = het besturen van een samenleving
zorgt voor weinig controverse
2
,Politiek < Oudgriekse ‘politika’ (betrekking op polis, collectieve zaken)
- Adjectief: politikos (= de polis betreffend) idiotikos (= privé, individueel)
politiek staat dus voor zaken die met polis te maken hebben, meer bepaald met het
besturen van een samenleving
- Verbonden aan territorium (= territoriaal): je moet ALLE regels volgen opstappen
mogelijk als je verhuist
niet-territoriaal (vb. studentenclub): je kan opstappen als je het niet eens
bent met de regels
- Bevolking nodig om aan politiek te doen
David Easton
- Vredevol overleven in wereld schaarste conflicten instelling nodig politiek
systeem bestaat
- Politiek = bindende besluitvorming
Politiek evolueert
- Globalisering (vb economie)
- Migratie, klimaat, corona
Enkele bijdragen uit de geschiedenis
Politiek = streven naar de ideale samenleving vanuit de bestaande samenleving
macht nodig
Politiek < ‘politika’ (= zaken die met polis te maken hebben)
- Aristoteles: mens als burger van de polis = zoön politikon
o Volwaardig menselijk leven (eudaimonia) enkel mogelijk binnen politieke
gemeenschap
o Politiek: stelt ons in staat om menselijk te leven en ons te bevrijden van de
beperkingen van ons privéleven
zoektocht naar de Goede Samenleving
o ‘De mens is een sociaal politiek dier’ politiek is gebaseerd op dialoog: de
mens kan zijn natuur uitdrukken via participatie in een politieke gemeenschap
die het algemeen belang opzoekt via discussie
Machiavelli
- Il Principe (1532)
o Handleiding hoe vorsten macht kunnen verwerven en behouden
- Politiek = (techniek om) macht (te verwerven)
≠ streven naar goede samenleving (Oude Griekenland)
- Ontstaan van staten (< Lat. ‘status regis’ = toestand van de vorst)
o Na tijd: politiek slaat niet meer op staat v persoon die macht bezit, maar op
staat als abstractum
3
, - Machiavellisme = onethisch of immoreel streven naar en gebruiken van macht
Franse Revolutie
- Ontstaan nieuwe politieke stromingen (socialisme, liberalisme…) ontstaan ‘ismen’
- Nieuw, dynamisch begrip van politiek
- Verwijst naar organisatie binnen staat: steeds meer burgers = zaak van velen
- Nieuwe stromingen (ideologieën) verschillende visies op hoe samenleving
georganiseerd moet worden
Een poging tot synthese
Politiek
= de activiteit in een samenleving die betrekking heeft op het ordenen, het beheren van die
samenleving, het maken van de dwingend collectieve keuzes die het samenleven van
individuen en groepen regelen
gaat dus om macht
- Conflicten door uiteenlopende, tegenstelde posities, meningen en belangen
middelen zijn te schaars waardoor belangen- en ideeënstrijd ontstaat
Politiek en conflicten
Nauw verbonden: geen conflict? geen politiek nodig
Politiek = vreedzame oplossing van conflicten
Carl Schmitt
- Beschreef verwevenheid tss politiek en conflict
- Lid NSDAP
- Beschreef in Der Begriff des Politischen
- Onderscheid in politiek belangrijk
o Essentieel: onderscheid tussen vriend en vijand
om uiterste graad van intensiteit van een verbinding of scheiding aan
te geven
Chantal Mouffe
- Belgische politicologe
- Geïnspireerd door Schmitt
- Pleit voor radicale democratie: conflicten niet ontkend, maar worden geuit
o Democratie verliest aan inhoud alsl conflictueuze dimensie verdwijnt
o Ook ruimte voor ruimtelijk debat verdwijnt
- Agonistisch pluralisme: democratie moet een arena voor onderlinge verdeeldheid
zijn
4
, o Agonistische tegenstanders: strijdende partijen (gebonden aan waarden van
democratie) erkennen elkaar als legitieme vertegenwoordiges van het volk
Winnende partijen: verwerven macht
Verliezende partijen: blijven bestaan
- Gebrek aan conflict leidt tot populisme
! agonisme ≠ antagonisme !
- Agonisme = wederzijds respect, tolerantie, waardering voor de tegenstrever en een
zekere hoffelijkheid
- Antagonisme = focus op vernietiging van tegenstrever en geweld
Ideologieën
Wat is ideologie?
- Geen eenduidige definitie
concept staat voor brede waaier van betekenissen
= verbale beelden van de good society en hoe die geconstrueerd kan worden
- Geen wetenschappelijke theorie
Syntheseomschrijving (niet kennen, wel lezen)
We kunnen ideologie dus omschrijven als een neutraal concept dat verwijst naar een
actiegericht gedachtesysteem, naar een set van ideeën die de doelen en middelen van
sociale actie poneren, motiveren of verklaren, ongeacht de vraag of die actie de sociale orde
wil bevestigen, omverwerpen of langzaam aanpassen
voordeel: is inclusief: omvat alle ‘ismen’
nadeel: zeer algemeen waardoor inwisselbaar met andere termen zoals ‘doctrine’ of
‘wereldvisie’
kan maatschappelijke toestand behouden/ veranderen
overlappingen met andere ideologieën mengvormen maar moet unieke kernpunten
hebben die ze doen verschillen
De morfologie van ideologieën
Heywood: ideologie bestaat uit 3 bestanddelen:
- Descriptief element
Venster op de wereld: hoe samenleving er vandaag uitziet
- Prescriptief element
Hoe de wereld er zou moeten uitzien
- Operationeel element
De weg die moet worden gevolgd om van descriptief naar prescriptief te gaan
5
,Ideologieën: analysekaders en zeggen hoe ideale maatschappij er zou moeten uitzien
descriptief + ook prescriptief: omvat dus niet enkel feiten, maar ook waarden
- Door normatiefe grondslag, kan het niet als wetenschappelijke analyse volstaan
o Werkt met eigen, subjectieve kwaliteitscriteria respecteert onvoldoene
wetenschappelijke deontologie
o Ontbreekt aan uitgewerkte methodologie
Soms wetenschappelijke benaderingen: verbonden of afgeleid van methodologie
- Vb marxistische benadering marxisme
Politiek en ideologie
Politiek ≠ ideologie
- Niet gereicht op analyse en verwerven van wetenschappelijke kennis, wel op
uittekenen en realiseren van ideale maatschappij
- Descriptief: abstracte ideeën en theorieën
- Operationeel: strategieën en tactieken die door politieke bewegingen gebruikt
kunnen worden gericht op machtsstrijd en mobilisatie van politieke steun
o Retoriek, partijprogramma’s, regeringsvoorstellen…
Links en rechts: een gps in de politiek?
Oorsprong van links en rechts
Links
- Vroeger: streven naar vrije markt
- Later: bestrijding van vrije markt
verschuift door de geschiedenis heen: afhankelijk van hoe meerderheid van burgers ze
invullen
Ontstaan
Discussies over ontstaan:
Ontleend aan 17e eeuwse Engelse Parlement
- Links van voorzitter: oppositiepartij
- Rechts van voorzitter: regerende partij
Franse Revolutie
- Links-rechts: deel van politieke vocabularium bij openingszitting van Franse Staten-
Generaal in 1789
- Samengeroepen door Louis XVI wegens grote financiële problemen
- In Salle des Menus-Plaisirs
- In deelvergadering van burgerij moest gekozen worden
o Vergadering werd in 2 opgedeeld:
6
, Eens met conservatieve motie rechts
Eens was met hervormingsgezinde motie links
- Plenaire vergadering: vraag of koning over legislatief veto mocht beschikken: burgerij
nodigde andere 2 standen uit
o Burgerij proclameerde dat ze als Nationale Assamblee grondwet moest
maken
Groep clerus en adel vervoegde burgerij aan linkerzijde
o niet meer stand, maar gedachtegoed bepaalde plaats van parlementairen
- Ruimtelijke indeling kreeg ideologische betekenis
- Nationale Vergadering verhuisde links-rechtstegenstelling bleef overeind
Sodaro: in 1792
- Links: voorstanders van politieke verandering en egalitaire uitgangspunten
- Rechts: voorstanders van status quo
- Centrum: degene die compromis wilden sluiten
in literatuur: consensus dat ontstaan situeert in Franse Revolutie
Verspreiding
- Eerst over continentaal Europa, dan rest van de wereld
- Via 2 kanalen
o Taal van parlementaire democratie
o Taal van socialisme
Relevantie van links-rechts
- Verwijzen naar min of meer omlijnde politieke inhoud
- Schaal om orde in chaos te brengen: politieke landschap structureren
o Eerder algemene aanduiding
- Geen gps, want er is geen precisie
o Wel relatieve aanduiding van de algemene richting van stundpunten, dus
richtingsaanwijzer
- Instinctief democratisch instrument
o Instinctief: veel mensen kunnen zichzelf/partij op de breuklijn tussen links en
rechts zetten
- ‘Links-rechts’ moeilijke verhouding met ‘conservatief-progressief’
- Toenemende complexiteit van het breuklijnenlandschap
o Links-rechts enkel relevant voor sociaaleconomische problemen
o Veel andere breuklijnen
Materialisten-postmaterialisten sociaal-culturele breuklijn
Ontdubbeling van links-rechts
- Nieuwe breuklijn: betrekking op relatie tussen culturen en etnieën
7
, - Klassieke links-rechtsopdeling sociaal-economisch links en rechts
o Vb plichten van werkzoekenden, belastingen
- Modernde links-rechtsopdeling sociaal-cultrueel links en rechts
o Migrantenstemnrecht, homohuwelijk
- Geen sterke samenhang tussen 2 breuklijnen: links sociaal-economisch kan
gecombineerd zijn met rechts sociaal-cultureel
Hoefijzermodel
- Uiteinden links communisme en
rechts fascisme raken elkaar bijna
- Liberalisme bovenaan
- Socialisme middenlinks
- Conservatisme middenrechts
Combinatie
elk model vereenvoudigt en veralgemeent complex geheel van ideeën
Een beknopt overzicht van enkele ideologieën
Inleiding
8
, - Hedendaagse politiek: min of meer samenhangende gehelen van ideeën en
voorstellen die uitgaan van een aantal vage kernwaarden
- Politieke ideologieën: moeten mensen overtuigen evolueren mee met
samenleving
- Ideologieën: passen zich aan wijzigende omstandigheden aan, kernwaarden blijven
o Ook combinaties bestaan
Liberalisme
Vrijheid
- Menselijke vrijheid is het hoogste goed
- Overheid moet menselijke vrijheid garanderen
- Individu centraal: elk individu kan zich vrij ontwikkelen en zijn of haar eigen belangen
nastreven
- Grens aan vrijheid: vrijheid van individu mag enkel beperkt worden om vrijheid van
een ander individu te vrijwaren
- Economisch liberalisme
o Economische vrijheid
o Individuen laten zich leiden door hun eigenbelang en streven naar
nutsmaximalisatie
o Laissez faire lassez passer: overheidsingrijpen moet zo sterk mogelijk beperkt
worden
Ontstaan
- 17e eeuw
- Staat is resultaat van sociaal contract tussen individuen met als doel de bescherming
van de natuulrijke rechten van het individu
Kernconcepten van liberalisme
- Vrijheid is reactie op AR
o Overheid als ‘nachtwakerstaat’: ziet toe op binnenlandse orde, naleving van
contracten en bescherming tegen buitenlandse aanvallen
- Belang van vrijheid vloeit voort uit positief mensbeeld
o Elk individu is rationeel: mogelijkheid om eigenbelang te bepalen en na te
streven
o Kan ‘goede leven’ voor zich bepalen
- Alle mensen worden gelijk geboren
o Hebben recht op gelijke formele positie in samenleving met dezelfde rechten
en plichten
o Gelijkheid voor wet en politieke gelijkheid
9
