Samenvatting arbeidsrecht en socialezekerheidsrecht UHasselt

Arbeids- en socialezekerheidsrecht

HOORCOLLEGE I
I.1. Toepassingsgebied van het arbeidsrecht
I.1.1. Waarom arbeidsrecht?
Waarom arbeidsrecht?

- 19e eeuw: nauwelijks reglementering – repressief
- Er was enkel contractuele vrijheid
o = wet van vraag en aanbod zegeviert
o Werknemers verkopen arbeidspotentieel aan werkgevers
 Loon hangt af van wet vraag en aanbod
 Wie aanwerven: de goedkoopste
- Sociale uitbuiting en sociale uitsluiting
o Lonen onderbetaald
o Uitsluiting van degenen die niet kunnen werken
- 1886: sociale onrust
o Vanaf dan: eerste arbeidswetgeving (vrouwen en kinderen, nachtarbeid, individuele
arbeidsovereenkomsten, …)
o Opstanden -> werkgevers moesten beginnen toegeven

Eerste functie arbeidsrecht:

- Beschermende functie door contractsvrijheid sociaal te corrigeren


Gestage ontwikkeling van arbeidsrecht en socialezekerheidsrecht

- Leidt tot vrij chaotische puzzel van “sociaal recht”
- Doel:
o Het beschermen van de belangen van de werknemers en sociale zekerheden
o Het bevorderen van hun welzijn
o Beschermingswetten
 Loonbeschermingswetten
 Wet op het arbeidsreglement
 Wet op arbeidsovereenkomsten
 …
o Sociale verzekeringswetten
 Wet arbeidsongvallen
 Wet ziekte en invalidatie
 Werkloosheidsreglementering
 …




1

,Werkmansboekje:

- Officieel document
- Voor elke vast arbeider (werkman)
- Repressief karakter
o Als u aantal keren te laat of ziek waard werd dat opgeschreven
o Zodat volgende werkgever wist dat u niet ‘betrouwbaar’ was
- Verdwijnt naarmate eerste sociale wetgeving komt



I.1.2. Voor wie, wat en waar arbeidsrecht?
Voor wie? (Personeel toepassingsgebied)

- Werknemers in private sector met een arbeidsovereenkomst
- Contractanten in publieke sector
o Publieke overheden werken niet alleen meer met ambtenaren, maar met
contractanten, verbonden met klassieke arbeidsovereenkomsten
- Steeds vaker ook op statutairen
o Arbeidsduurreglementering en welzijnswerkreglementering
Vb. decreet 16juni 2023: beslist dat ten aanzien van ambtenaren van lokalen
en provinciale besturen het arbeidsrecht gaat toepassen zoals bij werknemers
in private sector verbonden door arbeidsovereenkomst
o Verschillen tussen ambtenaren en arbeiders verdwijnt stilaan
o Wilt af van beschermende statuten van ambtenaren en flexibeler maken
 Arbeidsrecht voor arbeiders en administratief recht voor ambtenaren
achterhaald

Wat regelt het arbeidsrecht? (Materieel toepassingsgebied)

- Individuele arbeidsverhouding (individueel arbeidsrecht – arbeidsovereenkomstenrecht)
- Collectieve arbeidsverhoudingen (collectief arbeidsrecht)
o Verhoudingen tussen collectiviteiten van werknemers en werkgevers
- Arbeidsreglementering (beschermende maatregelen m.b.t. loon, arbeidsduur, welzijn)
- Sociale handhaving (toezicht en sancties)
o Groot deel strafrechtelijk gesanctioneerd
Vb. niet betalen van loon = misdrijf

Waar geldt het arbeidsrecht? (Territoriaal toepassingsgebied)

- In België
- Voor alle werknemers ongeacht hun nationaliteit die arbeidsprestaties verrichten
- Bij grensoverschrijdende tewerkstelling is het echter mogelijk dat aspecten van de
arbeidsverhouding geregeld worden door vreemd (arbeids)recht




2

,Bronnen van het arbeidsrecht

- Internationale en Europese rechtsbronnen
o Rechtstreekse werking?
- Nationale rechtsbronnen
o Grondwet en wetten
- Eigen rechtsvorming (wat partijen zelf overeenkomen)
o Individuele arbeidsovereenkomst
o Collectieve arbeidsovereenkomst (CAO)
o Reglementaire bepalingen (arbeidsreglement)
- Bij conflict: hiërarchie van de rechtsbronnen (art 51 CAO-wet)



I.2. Bronnen van het sociaal recht
I.2.1. Internationale bronnen
Verenigde Naties

- Universele Verklaring van de Rechten van de Mens (1948) (UVRM)
- Internationaal verdrag inzake economische, sociale en culturele rechten (1966) (ECOSOC)

Internationale Arbeidsorganisatie (ILO)

- Tripartite samenstelling
- Verdragen (conventies)
- Aanbevelingen (recommendations)
- Eigen klachtenprocedure



I.2.2.I. ILO Conventies
8 fundamentele conventies

1. Freedom of Association and Protection of Right to Organise Convention
2. Right to Organise and Collective Bargaining Convention
3. Forced Labour Convention
4. Abolition of Forced Labour Convention
5. Minimum Age Convention
6. Worst Forms of Child Labour Convention
7. Equal Remuneration Convention
8. Discrimination (Employment and Occupation) Convention

Verdragen vastgesteld die betrekking hebben op onderwerpen die als fundamentele beginselen ne
rechten op het werk worden beschouwd

- Beginselen ook opgenomen in IAO-verklaring inzake fundamentele beginselen en rechten op
het werk




3

, I.2.3. Europese bronnen
Raad van Europa

- Europees verdrag tot bescherming van de Rechten van de Mens (EVRM)
o Fundamentele vrijheden
o Rechtstreekse werking
o Eerder burgerlijke en politieke rechten, maar soms toepasselijk, op sociaalrechtelijk
vlak
- Europees Sociaal Handvest
o Sociale grondrechten
o Geen rechtstreekse werking



Europese Unie

- Rechtsbronnen EU veruit belangrijkste voor sociale wetgeving
- Bevoegdheden blijven beperkt
o Enkel wat aan EU werd gedelegeerd
o Residuaire bevoegdheden blijven bij de staten
- Subsidiariteitsbeginsel



I.2.3.I. Europese Unie: instrumenten
VEU en VWEU

- + Handvest Grondrechten EU
(waaronder aantal sociale grondrechten)

Verordeningen

- Algemene strekking
- Rechtstreeks verbindend in al hun onderdelen
- Rechtstreeks toepasbaar en directe werking (indien duidelijk omschreven)

Richtlijnen

- Lidstaten moeten de richtlijn implementeren (en hierbij het nagestreefde doel bereiken)
- Afstemming van nationale wetgeving met keuzevrijheid van instrument
- Implementatie -> veronderstelt nationale regelgeving (in België soms complex)



I.2.4. Nationale rechtsbronnen
Grondwet

- Art 23 GW
- Sociale grondrechten
- Standstillverplichting
o Geen wetten die lagere bescherming bieden


4