Overzicht hematologie
Normale erytrocyten
Rode bloedcellen worden gekenmerkt door vorm met een inkeping en zijn erg vervormbaar. Ze
bevatten hemoglobine: eiwit dat zorgt voor tansport van zuurstof.
Hemoglobine is normaal opgebouwd uit twee alfa-ketens en twee bèta-ketens (HbA). Aan elk van
deze ketens is een heemgroep gekoppeld, die een ijzerion bevat, essentieel voor zuurstofbinding.
Voor de geboorte is er vooral foetaal hemoglobine (HbF) aanwezig: 2 alfa-ketens en 2 gamma-ketens.
HbF blijft tot ongeveer zes maanden na de geboorte aanwezig. HbF is goed in zuurstof vasthouden,
maar niet in zuurstof afgeven.
Ook is er na de geboorte productie van HbA2: 2 alfa-ketens en 2 delta-ketens. Dit is in mindere mate
aanwezig in het bloed, maar biedt wel diversiteit.
Hemoglobinopathie
Erfelijke bloedziekte waarbij het hemoglobine in de rode bloedcellen afwijkend is. Wanneer de
productie van globineketens is verstoord, kan dit leiden tot ernstige bloedarmoede en andere
complicaties. Er zijn twee hoofdtypen:
Verstoringen in de synthese globineketens
Afwijkingen in de structuur van hemoglobine
Verminderde of afwezige synthese van globineketens
Dit kan leiden tot thalassemieën: de balans tussen de verschillende globineketens raakt verstoord.
Thalassemie is een autosomaal recessieve bloedziekte waarbij het lichaam hemoglobine (Hb) niet
goed aanmaakt.
Hemoglobinopathieën kunnen worden vastgesteld met elektroforese en chromatografie.
Verschillende types hemoglobine hebben verschillende iso-elektrische punten, en zullen bij een
bepaald pH een andere elektrische lading hebben. Met elektroforese kunnen de hemoglobine types
gescheiden worden in een gel, doordat sommige hemoglobine vanwege de lading sterker wordt
aangetrokken door de anode en verder zal voortbewegen in de gel dan andere types. HbA heeft zijn
iso-elektrisch punt bij een pH van 6,8 en zal in een alkaline (basische) buffer negatief geladen zijn. Hb
types die sterker negatief geladen zijn, zullen sneller door de anode migreren.
Bij een milde thalassemie is er geen afwijkende hemoglobine maar een verminderde synthese -->
geen afwijkend patroon op de elektroforese. Bij een thalassemie major is er wel een afwijkend
patroon.
Alfa-thalassemie
Bij alfa-thalassemie gaat er iets fout in de productie van de alfa-ketens van het hemoglobine. Er zijn
geen alfa-ketens waardoor normaal Hb, waar alfa-ketens voor nodig zijn, niet aanwezig is. In plaats
daarvan worden alleen gamma- en bèta-ketens gebruikt.
Er is sprake van zowel pre- als postnatale expressie. Wanneer de alfa-ketens onvoldoende worden
geproduceerd, kunnen ernstige problemen al in de foetale fase ontstaan. In de ernstigste vorm, als er
geen alfa-ketens aanwezig zijn, kan dit leiden tot hydrops foetalis, een aandoening waarbij ernstige
,vochtophoping in het lichaam van de foetus optreedt --> niet levensvatbaar. Minder ernstige vormen
kunnen direct na de geboorte tot bloedarmoede leiden, wat een snelle medische interventie vereist.
Er worden minder alfa-globineketens aangemaakt --> alfa-thalassemie minor.
Geen alfa-ketens geproduceerd --> alfa-thalassemie major. Als er geen alfa-kettens zijn, kan er geen
HbA, HbF of HbA2 gevormd worden, je krijgt dan Hb Barts: vier gamma-ketens.
Er zijn 4 genen voor alfa-ketens. Dragers hebben 1 of 2 alfa-genen niet --> geen klachten of slechts
lichte microcytaire anemie. Bij HbH-ziekte: vier bèta-ketens zijn mensen wel transfusie-afhankelijk,
omdat HbH snel hemolyseert. Deletie van 1-3 genen is niet aantoonbaar met elektroforese. Er moet
dan genetische diagnostiek worden verricht. HbH-ziekte geeft klachten. Er is sprake van matig tot
ernstige anemie, en geringe icterus vanwege hemolyse. Hepatosplenomegalie kan voorkomen. Bij
HbH hemolytische anemie kunnen er Heinz-bodies te zien zijn (smalle ronde vormen in de
erytrocyten).
Beta-thalassemie
Bij bèta-thalassemie gaat er iets mis in het aanmaken van de bèta-ketens van het hemoglobine. Er
zijn onvoldoende bèta-ketens, waardoor HbA niet voldoende aangemaakt kan worden.
Probleem treedt pas na de geboorte op, vanaf ongeveer zes maanden, dan worden de bèta-
globineketens pas na de geboorte actief aangemaakt. Na de geboorte neemt de productie van
gamma-globine af en wordt bèta-globine noodzakelijk voor de vorming van volwassen hemoglobine
(HbA). Na de geboorte zullen de klachten dan ook geleidelijk ontstaan. Tekort aan bèta-globine
symptomen: ernstige bloedarmoede, groeiachterstand en een vergrote milt. Zonder behandeling,
zoals regelmatige bloedtransfusies, kan bèta-thalassemie ernstige gevolgen hebben.
Bèta-thalassemie major/homozygote bèta-thalassemie: helemaal geen bèta-ketens en een
overmaat alfa-ketens. Hb vaak niet hoger dan 3 mmol/L, patiënt is erg ziek en heeft levenslang
bloedtransfusies nodig. Het lichaam probeert tekort aan HbA vanwege gebrek aan bèta-ketens op te
lossen door Hb aan te maken waar geen bèta-ketens voor nodig zijn (HbF, HbA2). Komt met name
voor rond het Middellandse Zeegebied. Hemoglobinetekort --> productie van erytropoëtine (EPO)
stijgt. Door de grote hoeveelheid EPO worden beenderen die normaal geen beenmerg en bloed
produceren aangezet dit wel te doen, hierdoor kunnen haarvormige schedelabnormaliteiten
ontstaan. Hierbij zijn er vrije alfa ketens.
Bèta-thalassemie intermedia: matige anemie, omdat er nog enigszins bèta-ketens worden
aangemaakt. Regelmatige transfusie is soms nodig. vaak ook andere aandoeningen, zoals een alfa-
thalassemie en heel veel HbF.
, Bèta-thalassemie minor/heterozygote bèta-thalassemie: asymptomatische vorm. Geen of slechts
milde anemie en dus geen transfusie nodig. Microcytair bloedbeeld. Erfelijk. Er is HbA, HbA2 en HbF.
Ook structurele afwijkingen in de hemoglobine leiden tot hemoglobinopathieën. Deze komen door
genetische mutaties die de samenstelling en functie van hemoglobine veranderen.
HbC: hemoglobine C is een afwijkende vorm die kan leiden tot milde bloedarmoede. Mensen
die homozygoot zijn voor HbC kunnen last hebben van vergrote milten en een lichte
bloedarmoede, maar de symptomen zijn meestal mild.
HbE: hemoglobine E is een veelvoorkomende variant in Zuidoost-Azie en kan leiden tot milde
bloedarmoede. In combinatie met bèta-thalassemie, kunnen de symptomen ernstiger zijn en
vergelijkbaar met die van bèta-thalassemie major.
HbS: hemoglobine S is de oorzaak van sikkelcelziekte en de meest voorkomende afwijking.
Vereist vaak levenslange behandeling, waaronder pijnbestrijding, bloedtransfusies en in
sommige gevallen een beenmergtransplantatie.
Sikkelcelziekte
Erfelijke bloedaandoening, gekenmerkt door de productie van abnormaal gevormde rode
bloedcellen. Deze lijken qua vorm op een sikkel en zijn stijf, waardoor ze niet makkelijk kunnen
vervormen. Deze inflexibiliteit kan leiden tot verstoppingen in bloedvaten --> ernstige complicaties:
pijnlijke aanvallen, weefselschade en verminderde bloeddoorstroming.
Klinische symptomen:
Vaso-occlusieve crisis
Pulmonale hypertensie
'Acute chest sundrome'
Anemie
Miltsequestratie
Beenmergaplasie
Sikkelcelziekte ontstaat door een genetische mutatie in de bèta-keten, waarbij het zesde codon van
de bèta-keten adenine wordt vervangen door thymidine --> vervanging glutamine door valine in de
eiwitstructuur. Hierdoor neemt het hemoglobine een andere vorm aan en is het niet meer (volledig)
functioneel. Dit zorgt voor een significante afname van de oplosbaarheid van het hemoglobine,
waardoor de rode bloedcellen onder bepaalde omstandigheden de neiging hebben te verharden en
te vervormen in de karakteristieke sikkelvorm.
Gedeoxygeneerde HbS moleculen zijn niet oplosbaar en hebben een verminderde flexibiliteit,
waardoor de rode bloedcellen rigide worden en de typische sikkelvorm aannemen. Een klein verschil
in structuur leidt tot een uitgesproken verminderde oplosbaarheid. Dit kan leiden tot problemen in
de botten, hersenen, nieren, longen en het hart. Bij chronische ziekte raken de kalium-calcium
kanalen van de orde bloedcellen geactiveerd, waardoor kalium de rode bloedcellen uit kan lekken.
Door de lekkage verliezen de rode bloedcellen ook vocht, waardoor ze 'uitdrogen' en permanent een
sikkelvorm aannemen. Deze cellen plakken aan endotheel, waardoor een vat geïnfarceerd kan raken
--> orgaanfalen.
Sikkelcelziekte gaat gepaard met crises. Als ouders beide drager zijn van een aangedane bèta-keten,
kan het zich ontwikkelen in het nageslacht.
Normale erytrocyten
Rode bloedcellen worden gekenmerkt door vorm met een inkeping en zijn erg vervormbaar. Ze
bevatten hemoglobine: eiwit dat zorgt voor tansport van zuurstof.
Hemoglobine is normaal opgebouwd uit twee alfa-ketens en twee bèta-ketens (HbA). Aan elk van
deze ketens is een heemgroep gekoppeld, die een ijzerion bevat, essentieel voor zuurstofbinding.
Voor de geboorte is er vooral foetaal hemoglobine (HbF) aanwezig: 2 alfa-ketens en 2 gamma-ketens.
HbF blijft tot ongeveer zes maanden na de geboorte aanwezig. HbF is goed in zuurstof vasthouden,
maar niet in zuurstof afgeven.
Ook is er na de geboorte productie van HbA2: 2 alfa-ketens en 2 delta-ketens. Dit is in mindere mate
aanwezig in het bloed, maar biedt wel diversiteit.
Hemoglobinopathie
Erfelijke bloedziekte waarbij het hemoglobine in de rode bloedcellen afwijkend is. Wanneer de
productie van globineketens is verstoord, kan dit leiden tot ernstige bloedarmoede en andere
complicaties. Er zijn twee hoofdtypen:
Verstoringen in de synthese globineketens
Afwijkingen in de structuur van hemoglobine
Verminderde of afwezige synthese van globineketens
Dit kan leiden tot thalassemieën: de balans tussen de verschillende globineketens raakt verstoord.
Thalassemie is een autosomaal recessieve bloedziekte waarbij het lichaam hemoglobine (Hb) niet
goed aanmaakt.
Hemoglobinopathieën kunnen worden vastgesteld met elektroforese en chromatografie.
Verschillende types hemoglobine hebben verschillende iso-elektrische punten, en zullen bij een
bepaald pH een andere elektrische lading hebben. Met elektroforese kunnen de hemoglobine types
gescheiden worden in een gel, doordat sommige hemoglobine vanwege de lading sterker wordt
aangetrokken door de anode en verder zal voortbewegen in de gel dan andere types. HbA heeft zijn
iso-elektrisch punt bij een pH van 6,8 en zal in een alkaline (basische) buffer negatief geladen zijn. Hb
types die sterker negatief geladen zijn, zullen sneller door de anode migreren.
Bij een milde thalassemie is er geen afwijkende hemoglobine maar een verminderde synthese -->
geen afwijkend patroon op de elektroforese. Bij een thalassemie major is er wel een afwijkend
patroon.
Alfa-thalassemie
Bij alfa-thalassemie gaat er iets fout in de productie van de alfa-ketens van het hemoglobine. Er zijn
geen alfa-ketens waardoor normaal Hb, waar alfa-ketens voor nodig zijn, niet aanwezig is. In plaats
daarvan worden alleen gamma- en bèta-ketens gebruikt.
Er is sprake van zowel pre- als postnatale expressie. Wanneer de alfa-ketens onvoldoende worden
geproduceerd, kunnen ernstige problemen al in de foetale fase ontstaan. In de ernstigste vorm, als er
geen alfa-ketens aanwezig zijn, kan dit leiden tot hydrops foetalis, een aandoening waarbij ernstige
,vochtophoping in het lichaam van de foetus optreedt --> niet levensvatbaar. Minder ernstige vormen
kunnen direct na de geboorte tot bloedarmoede leiden, wat een snelle medische interventie vereist.
Er worden minder alfa-globineketens aangemaakt --> alfa-thalassemie minor.
Geen alfa-ketens geproduceerd --> alfa-thalassemie major. Als er geen alfa-kettens zijn, kan er geen
HbA, HbF of HbA2 gevormd worden, je krijgt dan Hb Barts: vier gamma-ketens.
Er zijn 4 genen voor alfa-ketens. Dragers hebben 1 of 2 alfa-genen niet --> geen klachten of slechts
lichte microcytaire anemie. Bij HbH-ziekte: vier bèta-ketens zijn mensen wel transfusie-afhankelijk,
omdat HbH snel hemolyseert. Deletie van 1-3 genen is niet aantoonbaar met elektroforese. Er moet
dan genetische diagnostiek worden verricht. HbH-ziekte geeft klachten. Er is sprake van matig tot
ernstige anemie, en geringe icterus vanwege hemolyse. Hepatosplenomegalie kan voorkomen. Bij
HbH hemolytische anemie kunnen er Heinz-bodies te zien zijn (smalle ronde vormen in de
erytrocyten).
Beta-thalassemie
Bij bèta-thalassemie gaat er iets mis in het aanmaken van de bèta-ketens van het hemoglobine. Er
zijn onvoldoende bèta-ketens, waardoor HbA niet voldoende aangemaakt kan worden.
Probleem treedt pas na de geboorte op, vanaf ongeveer zes maanden, dan worden de bèta-
globineketens pas na de geboorte actief aangemaakt. Na de geboorte neemt de productie van
gamma-globine af en wordt bèta-globine noodzakelijk voor de vorming van volwassen hemoglobine
(HbA). Na de geboorte zullen de klachten dan ook geleidelijk ontstaan. Tekort aan bèta-globine
symptomen: ernstige bloedarmoede, groeiachterstand en een vergrote milt. Zonder behandeling,
zoals regelmatige bloedtransfusies, kan bèta-thalassemie ernstige gevolgen hebben.
Bèta-thalassemie major/homozygote bèta-thalassemie: helemaal geen bèta-ketens en een
overmaat alfa-ketens. Hb vaak niet hoger dan 3 mmol/L, patiënt is erg ziek en heeft levenslang
bloedtransfusies nodig. Het lichaam probeert tekort aan HbA vanwege gebrek aan bèta-ketens op te
lossen door Hb aan te maken waar geen bèta-ketens voor nodig zijn (HbF, HbA2). Komt met name
voor rond het Middellandse Zeegebied. Hemoglobinetekort --> productie van erytropoëtine (EPO)
stijgt. Door de grote hoeveelheid EPO worden beenderen die normaal geen beenmerg en bloed
produceren aangezet dit wel te doen, hierdoor kunnen haarvormige schedelabnormaliteiten
ontstaan. Hierbij zijn er vrije alfa ketens.
Bèta-thalassemie intermedia: matige anemie, omdat er nog enigszins bèta-ketens worden
aangemaakt. Regelmatige transfusie is soms nodig. vaak ook andere aandoeningen, zoals een alfa-
thalassemie en heel veel HbF.
, Bèta-thalassemie minor/heterozygote bèta-thalassemie: asymptomatische vorm. Geen of slechts
milde anemie en dus geen transfusie nodig. Microcytair bloedbeeld. Erfelijk. Er is HbA, HbA2 en HbF.
Ook structurele afwijkingen in de hemoglobine leiden tot hemoglobinopathieën. Deze komen door
genetische mutaties die de samenstelling en functie van hemoglobine veranderen.
HbC: hemoglobine C is een afwijkende vorm die kan leiden tot milde bloedarmoede. Mensen
die homozygoot zijn voor HbC kunnen last hebben van vergrote milten en een lichte
bloedarmoede, maar de symptomen zijn meestal mild.
HbE: hemoglobine E is een veelvoorkomende variant in Zuidoost-Azie en kan leiden tot milde
bloedarmoede. In combinatie met bèta-thalassemie, kunnen de symptomen ernstiger zijn en
vergelijkbaar met die van bèta-thalassemie major.
HbS: hemoglobine S is de oorzaak van sikkelcelziekte en de meest voorkomende afwijking.
Vereist vaak levenslange behandeling, waaronder pijnbestrijding, bloedtransfusies en in
sommige gevallen een beenmergtransplantatie.
Sikkelcelziekte
Erfelijke bloedaandoening, gekenmerkt door de productie van abnormaal gevormde rode
bloedcellen. Deze lijken qua vorm op een sikkel en zijn stijf, waardoor ze niet makkelijk kunnen
vervormen. Deze inflexibiliteit kan leiden tot verstoppingen in bloedvaten --> ernstige complicaties:
pijnlijke aanvallen, weefselschade en verminderde bloeddoorstroming.
Klinische symptomen:
Vaso-occlusieve crisis
Pulmonale hypertensie
'Acute chest sundrome'
Anemie
Miltsequestratie
Beenmergaplasie
Sikkelcelziekte ontstaat door een genetische mutatie in de bèta-keten, waarbij het zesde codon van
de bèta-keten adenine wordt vervangen door thymidine --> vervanging glutamine door valine in de
eiwitstructuur. Hierdoor neemt het hemoglobine een andere vorm aan en is het niet meer (volledig)
functioneel. Dit zorgt voor een significante afname van de oplosbaarheid van het hemoglobine,
waardoor de rode bloedcellen onder bepaalde omstandigheden de neiging hebben te verharden en
te vervormen in de karakteristieke sikkelvorm.
Gedeoxygeneerde HbS moleculen zijn niet oplosbaar en hebben een verminderde flexibiliteit,
waardoor de rode bloedcellen rigide worden en de typische sikkelvorm aannemen. Een klein verschil
in structuur leidt tot een uitgesproken verminderde oplosbaarheid. Dit kan leiden tot problemen in
de botten, hersenen, nieren, longen en het hart. Bij chronische ziekte raken de kalium-calcium
kanalen van de orde bloedcellen geactiveerd, waardoor kalium de rode bloedcellen uit kan lekken.
Door de lekkage verliezen de rode bloedcellen ook vocht, waardoor ze 'uitdrogen' en permanent een
sikkelvorm aannemen. Deze cellen plakken aan endotheel, waardoor een vat geïnfarceerd kan raken
--> orgaanfalen.
Sikkelcelziekte gaat gepaard met crises. Als ouders beide drager zijn van een aangedane bèta-keten,
kan het zich ontwikkelen in het nageslacht.
