H5T1 (T8) – Stofwisseling
Basisstof 1 – Chemie in cellen
§ Stofwisseling is het geheel aan scheikundige processen in een cel.
• Nodig voor opbouw, instandhouding en vrijmaken energie in cellen.
• Twee typen moleculen:
1. Organische stoffen zijn rela>ef grote moleculen beva@en een of meer ketens
van C-atomen en daarnaast minimaal H en O. N, P en S kunnen ook voorkomen.
oliezuur SD161 13.2g
glucose SD161 13.1c fosfolipide SD163 13.2h
2. Anorganische stoffen zijn kleinere moleculen zonder C-ketens, zoals CO2, H2O
en NH4+.
§ Er zijn twee typen stofwisselingsreac>es die al>jd in alle organismen plaatsvinden:
1. Assimila8ereac8es waarbij grotere organische moleculen ontstaan uit
anorganische moleculen of kleinere organische moleculen.
• Energie nodig.
- AIoms>g uit licht(energie) of dissimila8e ATP (chemische energie)
o Bindingen tussen atomen in organische moleculen beva@en veel
chemische energie.
, 2. Dissimila8ereac8es waarbij grotere organische moleculen worden afgebroken tot
anorganische moleculen of kleinere organische moleculen
• Energie komt vrij bij aMreken van bindingen in organische moleculen
- Warmte(energie), bewegingsenergie (kine>sche energie), chemische energie
of lichtenergie.
o De moleculen die ontstaan beva@en minder energie.
o Warmte-energie zorgt voor een op>male lichaamstemperatuur voor
enzymen (zie H5T1B2).
o Energie kan worden opgeslagen door de assimila>e van ATP uit ATP + P.
§ In mitochondriën wordt glucose (en soms glycerol, vetzuren en delen van
aminozuren (zie H5T1B5)) gedissimileerd.
• Energie wordt vrijgemaakt (niet gemaakt!).
- Vrijgekomen energie wordt opgeslagen door ATP te assimileren uit ATP + P
o Bij dissimila>e van ATP tot ATP + P komt energie vrij voor allerlei
celprocessen (transporteiwi@en, beweging, assimila>e, etc.)
Wat komt hierover in examens?
§ Je moet kunnen uitleggen bij welke processen energie nodig zijn en bij welke energie
wordt vrijgemaakt.
HAVO 2022-III
Basisstof 1 – Chemie in cellen
§ Stofwisseling is het geheel aan scheikundige processen in een cel.
• Nodig voor opbouw, instandhouding en vrijmaken energie in cellen.
• Twee typen moleculen:
1. Organische stoffen zijn rela>ef grote moleculen beva@en een of meer ketens
van C-atomen en daarnaast minimaal H en O. N, P en S kunnen ook voorkomen.
oliezuur SD161 13.2g
glucose SD161 13.1c fosfolipide SD163 13.2h
2. Anorganische stoffen zijn kleinere moleculen zonder C-ketens, zoals CO2, H2O
en NH4+.
§ Er zijn twee typen stofwisselingsreac>es die al>jd in alle organismen plaatsvinden:
1. Assimila8ereac8es waarbij grotere organische moleculen ontstaan uit
anorganische moleculen of kleinere organische moleculen.
• Energie nodig.
- AIoms>g uit licht(energie) of dissimila8e ATP (chemische energie)
o Bindingen tussen atomen in organische moleculen beva@en veel
chemische energie.
, 2. Dissimila8ereac8es waarbij grotere organische moleculen worden afgebroken tot
anorganische moleculen of kleinere organische moleculen
• Energie komt vrij bij aMreken van bindingen in organische moleculen
- Warmte(energie), bewegingsenergie (kine>sche energie), chemische energie
of lichtenergie.
o De moleculen die ontstaan beva@en minder energie.
o Warmte-energie zorgt voor een op>male lichaamstemperatuur voor
enzymen (zie H5T1B2).
o Energie kan worden opgeslagen door de assimila>e van ATP uit ATP + P.
§ In mitochondriën wordt glucose (en soms glycerol, vetzuren en delen van
aminozuren (zie H5T1B5)) gedissimileerd.
• Energie wordt vrijgemaakt (niet gemaakt!).
- Vrijgekomen energie wordt opgeslagen door ATP te assimileren uit ATP + P
o Bij dissimila>e van ATP tot ATP + P komt energie vrij voor allerlei
celprocessen (transporteiwi@en, beweging, assimila>e, etc.)
Wat komt hierover in examens?
§ Je moet kunnen uitleggen bij welke processen energie nodig zijn en bij welke energie
wordt vrijgemaakt.
HAVO 2022-III
