Casus 2; brandend maagzuur
Probleemstellingen
- Factoren voor maagzuurproductie
- Anatomie van de maag
- Productie maagsap en oprispingen
- Waarom wordt maaglediging vertraagd
- Medicatie voor maagzuur
Leerdoelen
1) Anatomie en histologie van de maag
- Kliertjes
2) Maagzuur (HCl) productie
- Maak tekening
3) Maagsap
- Functie
- Regulatie, maak een tekening van 3 fasen
4) Beschermingsmechanismen van de maag tegen maagzuur
5) Vertering in de maag
- Pepsine
6) Maaglediging en motiliteit
7) Medicatie tegen maagzuur
- Rennies
- Proton-pomp
Uitwerken leerdoelen
1) Anatomie en histologie van de maag
- Kliertjes
Anatomie
Vanuit de oesophagus (slokdarm) komt ons voedsel terecht in de maag. In de maag zijn
enzymen en zuren aanwezig welke ons voedsel nog verder gaan afbreken in de tijd dat het
voedsel zich in de maag bevindt, daarnaast wordt het voedsel gekneed. Voornamelijk de
eiwitten in ons voedsel worden afgebroken en de voedselbrok noemen we vanaf dan
chymus. Veel van de voedingsstoffen hebben ons voedsel dan al verlaten en de chymus
wordt doorgegeven naar het duodenum, de twaalfvingerige darm. In onze maag vindt er
uitscheiding plaats van sappen, deze sappen helpen bij het afbreken van het voedsel. De
mucosa van de maag wordt tegen deze sappen en het voedsel beschermt door het
slijmvlies. De maag ligt linksboven in onze buik. Het ligt verticaal in de maag waarbij de
uiteinden vastzitten aan de oesophagus en het duodenum, het middelste gedeelte is echter
vrij beweegbaar. De maag wordt onderverdeeld in een aantal gebieden;
- De fundus de koepel die bovenaan zit.
- De cardi, welke de sluiting tussen oesophagus en maag vormt welke een sphincter
vormt en welke de reflux van het voedsel tegengaat.
- Het corpus in het midden.
- Het pyloric antrum richting beneden.
- Het pyloric kanaal, wat de overgang is van maag naar duodenum.
- De pyloric sphincter, die bestaat uit circulaire spieren en de maag van de dunne
darm scheidt.
,Daarnaast bevat de maag 2 bollingen. De grote bolling (curvatura major) is die aan de
laterale kant, de kleine bolling (curvatura minor) is die aan de mediale kant. De grootte van
de maag verschilt per persoon en hoever de maag uitgerekt is, hangt af van de hoeveelheid
voedsel dat zich in de maag bevindt. Wanneer er veel voedsel in de maag zit en deze dus
uitgerekt is zakt de maag naar beneden richting de pelvis, de maag bevat namelijk plooien
die dit mogelijk maken. Wanneer het voedsel de maag dan heeft verlaten ‘rollen’ deze
plooien zich weer op. Deze plooien noemen we plicae gastricae, dit zijn de diepe plooien. De
minder diepe plooien noemen we de rugae. Deze rollen al snel uit wanneer er voedsel in de
maag zit waardoor je deze dus niet snel ziet. Rondom de maag lopen verschillende vliezen.
Het buikvlies (peritoneum) bestaat bij de maag uit 2 delen. De omemtum minus heeft 2
lagen, het dorsale en pariëtale peritoneum, en loopt rechts van de maag en de
twaalfvingerige darm tot aan de leverpoort. Vervolgens vervolgt het zijn weg omhoog langs
de oesophagus. Het omemtum major heeft ook dezelfde 2 lagen en loopt links van de maag,
het loopt door tot de bekkenholte en de dunne darm. Het kan verspreiding van bacteriën
tegengaan door gebieden in de buik van elkaar te scheiden. Tussen de lagen in lopen veel
vet, lymfe- en bloedvaten (figuur 1).
Bloedvoorziening en drainage
Bloedvoorziening naar de maag is zeer uitgebreid. De 5 verschillende gastrische arteriën
komen vanuit takken van de a. coeliacus. Dit zijn de linker en rechter a. gastrica, de korte
gastrische arteriën, en de linker en rechter a. gastropiploica. De veneuze drainage van de
maag komt terecht in de poortader. Dit zijn ook 5 venen, corresponderend met de arteriën
(figuur 2 en 3) .
Histologie
Vanaf de oesophagus tot de anus volgt de tractus digestivus een algemeen patroon in de
histologie van de wand. Deze 4 lagen zijn altijd aanwezig (figuur 4 en 5);
Tunica mucosa → Slijmvlies met oppervlakkige lamina epithelialis (epitheelcellen), met
daaronder een laag lamina propria (bindweefsel) waar het epitheel op steunt. In de lamina
propria zitten bloedvaten, lymfevaten, gladde spiervezels, lymfocyten en lymfeknopen.
- Bescherming van de tractus.
- Secretie van enzymen.
- Resorptie van verteringsproducten.
Tela submucosa → Dit is een laag bindweefsel met grote bloedvaten, een vlechtwerk van
autonome zenuwen en eventueel klieren, wordt de plexus submucosus (Meissner’s plexus)
genoemd. De mucosa en submucosa vormen soms plooien in circulaire richting.
Tunica muscularis → Glad spierweefsel in circulaire en longitudinale richting, met er tussenin
een plexus myentericus (Auerbach’s plexus). Dit is voor motorische innervatie van de
spierlagen. Het bestaat uit de buitenste longitudinale spierlaag, de middelste circulaire
spieren en de binnenste oblique spierlaag (alleen in de maag aanwezig).
Tunica serosa (peritoneum, was in oesophagus adventitia) → Dit is het viscerale
peritoneum. Bij organen die niet door het vlies omgeven zijn is er een bindweefsel laag, de
tunica adventitia.
De maag bevat 1-lagig cilindrisch epitheel met slijmnapcellen, deze scheiden een product
uit, een soort slijm, dat de maagwand beschermt tegen het maagsap. Naast deze
mucus-producerende cellen bevat het ook nog 2 typen klieren;
Oxyntische/gastrische klieren → Deze klieren scheiden HCl, pepsinogeen, IF (intrinsic
factor) en mucus uit. Ze bevinden zich op zo’n 80% van het binnenste oppervlak.
, Pylorische klieren → Deze scheiden voornamelijk mucus uit, dit beschermt de mucosa tegen
de zure sappen. Hiernaast wordt het hormoon gastrine uitgescheiden. De pylorische klieren
bevinden zich op 20% van het binnenste oppervlak, vooral in het gedeelte rondom het
antrum, de distale 20%.
Soorten klieren
De klieren van de fundusen het corpus van de maag, waar de meeste spijsvertering
plaatsvindt, zijn aanzienlijk groter en produceren de meeste maagafscheidingen. De klieren
in deze regio’s bevatten een verscheidenheid aan secretoire cellen, waaronder
slijmhalscellen, pariëtale cellen, hoofdcellen en entero-endocriene cellen (figuur 5 en 6);
Hals cellen (C) → Zijn verspreid in de ‘nek’ en meer basale gebieden van de klieren en
produceren een dun, zuur en oplosbaar slijm dat sterk verschilt van het slijm dat wordt
uitgescheiden door de slijmcellen van het oppervlakte epitheel. Het is nog niet duidelijk
welke speciale functie dit zure slijm vervult.
Pariëtale cellen (A) → Worden voornamelijk aangetroffen in het meer apicale gebied van de
klieren, zijn verspreid over de hoofdcellen en scheiden zoutzuur (HCl) en intrinsieke factor
(IF) af. Hoewel pariëtale cellen ovaal lijken wanneer ze met een lichtmicroscoop worden
bekeken, hebben ze eigenlijk drie tanden die dichte microvilli dragen. Deze structuur biedt
een enorm oppervlak voor het afscheiden van H en Cl in het maaglumen. HCl maakt de
maaginhoud extreem zuur een voorwaarde die nodig is voor activering en optimale activiteit
van het eiwitverterende enzym pepsine. De zuurgraad helpt ook om voedsel te verteren door
eiwitten te denatureren en celwanden van plantaardig voedsel af te breken, en is hard
genoeg om veel van de bacteriën die met voedsel worden ingenomen te doden. Intrinsieke
factor is een glycoproteïne dat nodig is voor de opname van vitamine B12 in de dunne darm.
Chief cellen (B) → Komen voornamelijk voor in de basale gebieden van de maagklieren. De
kubusvormige hoofdcellen produceren pepsinogeen, de inactieve vorm van pepsine.
Wanneer deze cellen worden gestimuleerd, worden de eerste pepsinogeen moleculen die ze
afgeven geactiveerd door HCl dat wordt aangetroffen in het apicale gebied van de klier.
Maar zodra pepsine aanwezig is, katalyseert het ook de omzetting van pepsinogeen in
pepsine door positieve terugkoppeling. Hoofdcellen scheiden ook lipase af, de verterende
enzymen.
Enterno-endocriene cellen → Meestal diep in de maagklieren gelokaliseerd, geven een
verscheidenheid aan chemische boodschappers rechtstreeks af in de interstitiële vloeistof
van de lamina propria. Sommige hiervan, bijvoorbeeld histamine en serotonine, werken
lokaal als paracrines. Andere, zoals somatostatine, werken zowel als paracrines lokaal, als
hormonen die in de bloedcapillairen diffunderen om verschillende doelorganen van het
spijsverteringsstelsel te beïnvloeden. Gastrine, een hormoon wat dus via het bloed gaat,
speelt een essentiële rol bij het reguleren van maagafscheiding en beweeglijkheid. De
entero-endocriene cellen zijn G-, D- en ECL cellen;
- G-cellen → Deze cellen zijn verantwoordelijk voor de productie en secretie van
gastrine, een hormoon dat de afscheiding van maagzuur stimuleert en daarmee de
spijsvertering bevordert.
- D-cellen → Deze cellen produceren en scheiden somatostatine uit, een hormoon dat
de secretie van verschillende andere hormonen, waaronder gastrine, remt.
Somatostatine speelt een rol bij het reguleren van de spijsvertering en het
verminderen van de afscheiding van maagzuur.
Probleemstellingen
- Factoren voor maagzuurproductie
- Anatomie van de maag
- Productie maagsap en oprispingen
- Waarom wordt maaglediging vertraagd
- Medicatie voor maagzuur
Leerdoelen
1) Anatomie en histologie van de maag
- Kliertjes
2) Maagzuur (HCl) productie
- Maak tekening
3) Maagsap
- Functie
- Regulatie, maak een tekening van 3 fasen
4) Beschermingsmechanismen van de maag tegen maagzuur
5) Vertering in de maag
- Pepsine
6) Maaglediging en motiliteit
7) Medicatie tegen maagzuur
- Rennies
- Proton-pomp
Uitwerken leerdoelen
1) Anatomie en histologie van de maag
- Kliertjes
Anatomie
Vanuit de oesophagus (slokdarm) komt ons voedsel terecht in de maag. In de maag zijn
enzymen en zuren aanwezig welke ons voedsel nog verder gaan afbreken in de tijd dat het
voedsel zich in de maag bevindt, daarnaast wordt het voedsel gekneed. Voornamelijk de
eiwitten in ons voedsel worden afgebroken en de voedselbrok noemen we vanaf dan
chymus. Veel van de voedingsstoffen hebben ons voedsel dan al verlaten en de chymus
wordt doorgegeven naar het duodenum, de twaalfvingerige darm. In onze maag vindt er
uitscheiding plaats van sappen, deze sappen helpen bij het afbreken van het voedsel. De
mucosa van de maag wordt tegen deze sappen en het voedsel beschermt door het
slijmvlies. De maag ligt linksboven in onze buik. Het ligt verticaal in de maag waarbij de
uiteinden vastzitten aan de oesophagus en het duodenum, het middelste gedeelte is echter
vrij beweegbaar. De maag wordt onderverdeeld in een aantal gebieden;
- De fundus de koepel die bovenaan zit.
- De cardi, welke de sluiting tussen oesophagus en maag vormt welke een sphincter
vormt en welke de reflux van het voedsel tegengaat.
- Het corpus in het midden.
- Het pyloric antrum richting beneden.
- Het pyloric kanaal, wat de overgang is van maag naar duodenum.
- De pyloric sphincter, die bestaat uit circulaire spieren en de maag van de dunne
darm scheidt.
,Daarnaast bevat de maag 2 bollingen. De grote bolling (curvatura major) is die aan de
laterale kant, de kleine bolling (curvatura minor) is die aan de mediale kant. De grootte van
de maag verschilt per persoon en hoever de maag uitgerekt is, hangt af van de hoeveelheid
voedsel dat zich in de maag bevindt. Wanneer er veel voedsel in de maag zit en deze dus
uitgerekt is zakt de maag naar beneden richting de pelvis, de maag bevat namelijk plooien
die dit mogelijk maken. Wanneer het voedsel de maag dan heeft verlaten ‘rollen’ deze
plooien zich weer op. Deze plooien noemen we plicae gastricae, dit zijn de diepe plooien. De
minder diepe plooien noemen we de rugae. Deze rollen al snel uit wanneer er voedsel in de
maag zit waardoor je deze dus niet snel ziet. Rondom de maag lopen verschillende vliezen.
Het buikvlies (peritoneum) bestaat bij de maag uit 2 delen. De omemtum minus heeft 2
lagen, het dorsale en pariëtale peritoneum, en loopt rechts van de maag en de
twaalfvingerige darm tot aan de leverpoort. Vervolgens vervolgt het zijn weg omhoog langs
de oesophagus. Het omemtum major heeft ook dezelfde 2 lagen en loopt links van de maag,
het loopt door tot de bekkenholte en de dunne darm. Het kan verspreiding van bacteriën
tegengaan door gebieden in de buik van elkaar te scheiden. Tussen de lagen in lopen veel
vet, lymfe- en bloedvaten (figuur 1).
Bloedvoorziening en drainage
Bloedvoorziening naar de maag is zeer uitgebreid. De 5 verschillende gastrische arteriën
komen vanuit takken van de a. coeliacus. Dit zijn de linker en rechter a. gastrica, de korte
gastrische arteriën, en de linker en rechter a. gastropiploica. De veneuze drainage van de
maag komt terecht in de poortader. Dit zijn ook 5 venen, corresponderend met de arteriën
(figuur 2 en 3) .
Histologie
Vanaf de oesophagus tot de anus volgt de tractus digestivus een algemeen patroon in de
histologie van de wand. Deze 4 lagen zijn altijd aanwezig (figuur 4 en 5);
Tunica mucosa → Slijmvlies met oppervlakkige lamina epithelialis (epitheelcellen), met
daaronder een laag lamina propria (bindweefsel) waar het epitheel op steunt. In de lamina
propria zitten bloedvaten, lymfevaten, gladde spiervezels, lymfocyten en lymfeknopen.
- Bescherming van de tractus.
- Secretie van enzymen.
- Resorptie van verteringsproducten.
Tela submucosa → Dit is een laag bindweefsel met grote bloedvaten, een vlechtwerk van
autonome zenuwen en eventueel klieren, wordt de plexus submucosus (Meissner’s plexus)
genoemd. De mucosa en submucosa vormen soms plooien in circulaire richting.
Tunica muscularis → Glad spierweefsel in circulaire en longitudinale richting, met er tussenin
een plexus myentericus (Auerbach’s plexus). Dit is voor motorische innervatie van de
spierlagen. Het bestaat uit de buitenste longitudinale spierlaag, de middelste circulaire
spieren en de binnenste oblique spierlaag (alleen in de maag aanwezig).
Tunica serosa (peritoneum, was in oesophagus adventitia) → Dit is het viscerale
peritoneum. Bij organen die niet door het vlies omgeven zijn is er een bindweefsel laag, de
tunica adventitia.
De maag bevat 1-lagig cilindrisch epitheel met slijmnapcellen, deze scheiden een product
uit, een soort slijm, dat de maagwand beschermt tegen het maagsap. Naast deze
mucus-producerende cellen bevat het ook nog 2 typen klieren;
Oxyntische/gastrische klieren → Deze klieren scheiden HCl, pepsinogeen, IF (intrinsic
factor) en mucus uit. Ze bevinden zich op zo’n 80% van het binnenste oppervlak.
, Pylorische klieren → Deze scheiden voornamelijk mucus uit, dit beschermt de mucosa tegen
de zure sappen. Hiernaast wordt het hormoon gastrine uitgescheiden. De pylorische klieren
bevinden zich op 20% van het binnenste oppervlak, vooral in het gedeelte rondom het
antrum, de distale 20%.
Soorten klieren
De klieren van de fundusen het corpus van de maag, waar de meeste spijsvertering
plaatsvindt, zijn aanzienlijk groter en produceren de meeste maagafscheidingen. De klieren
in deze regio’s bevatten een verscheidenheid aan secretoire cellen, waaronder
slijmhalscellen, pariëtale cellen, hoofdcellen en entero-endocriene cellen (figuur 5 en 6);
Hals cellen (C) → Zijn verspreid in de ‘nek’ en meer basale gebieden van de klieren en
produceren een dun, zuur en oplosbaar slijm dat sterk verschilt van het slijm dat wordt
uitgescheiden door de slijmcellen van het oppervlakte epitheel. Het is nog niet duidelijk
welke speciale functie dit zure slijm vervult.
Pariëtale cellen (A) → Worden voornamelijk aangetroffen in het meer apicale gebied van de
klieren, zijn verspreid over de hoofdcellen en scheiden zoutzuur (HCl) en intrinsieke factor
(IF) af. Hoewel pariëtale cellen ovaal lijken wanneer ze met een lichtmicroscoop worden
bekeken, hebben ze eigenlijk drie tanden die dichte microvilli dragen. Deze structuur biedt
een enorm oppervlak voor het afscheiden van H en Cl in het maaglumen. HCl maakt de
maaginhoud extreem zuur een voorwaarde die nodig is voor activering en optimale activiteit
van het eiwitverterende enzym pepsine. De zuurgraad helpt ook om voedsel te verteren door
eiwitten te denatureren en celwanden van plantaardig voedsel af te breken, en is hard
genoeg om veel van de bacteriën die met voedsel worden ingenomen te doden. Intrinsieke
factor is een glycoproteïne dat nodig is voor de opname van vitamine B12 in de dunne darm.
Chief cellen (B) → Komen voornamelijk voor in de basale gebieden van de maagklieren. De
kubusvormige hoofdcellen produceren pepsinogeen, de inactieve vorm van pepsine.
Wanneer deze cellen worden gestimuleerd, worden de eerste pepsinogeen moleculen die ze
afgeven geactiveerd door HCl dat wordt aangetroffen in het apicale gebied van de klier.
Maar zodra pepsine aanwezig is, katalyseert het ook de omzetting van pepsinogeen in
pepsine door positieve terugkoppeling. Hoofdcellen scheiden ook lipase af, de verterende
enzymen.
Enterno-endocriene cellen → Meestal diep in de maagklieren gelokaliseerd, geven een
verscheidenheid aan chemische boodschappers rechtstreeks af in de interstitiële vloeistof
van de lamina propria. Sommige hiervan, bijvoorbeeld histamine en serotonine, werken
lokaal als paracrines. Andere, zoals somatostatine, werken zowel als paracrines lokaal, als
hormonen die in de bloedcapillairen diffunderen om verschillende doelorganen van het
spijsverteringsstelsel te beïnvloeden. Gastrine, een hormoon wat dus via het bloed gaat,
speelt een essentiële rol bij het reguleren van maagafscheiding en beweeglijkheid. De
entero-endocriene cellen zijn G-, D- en ECL cellen;
- G-cellen → Deze cellen zijn verantwoordelijk voor de productie en secretie van
gastrine, een hormoon dat de afscheiding van maagzuur stimuleert en daarmee de
spijsvertering bevordert.
- D-cellen → Deze cellen produceren en scheiden somatostatine uit, een hormoon dat
de secretie van verschillende andere hormonen, waaronder gastrine, remt.
Somatostatine speelt een rol bij het reguleren van de spijsvertering en het
verminderen van de afscheiding van maagzuur.
