Casus 1; uit je neus?!
Leerdoelen
1) Anatomie en histologie (alleen speekselklieren en slokdarm)
- Mondholte (tanden, tong en speekselklieren)
- Keelholte (larynx en pharynx)
- Slokdarm
- Epiglottis
- Huig
2) Speeksel
- Productie
- Samenstelling
- Regulatie
- Functie
3) Hoe werkt slikken?
- Spieren
- Verslikken
4) Peristaltiek slokdarm?
5) Honger
- Verzadiging- en hongercentra
- Knorren van maag
Leerdoelen
1) Anatomie en histologie (alleen speekselklieren en slokdarm)
- Mondholte (tanden, tong en speekselklieren)
- Keelholte (larynx en pharynx)
- Slokdarm
- Epiglottis
- Huig
De mond is het enige deel van het spijsverteringskanaal dat bij inslikken betrokken is. De
meeste spijsverteringsfunctie die verband houden met de mond weerspiegelen echter de
activiteit van de gerelateerde hulporganen, zoals tanden, speekselklieren en tong. In de
mond kauwen we voedsel en mengen het met speeksel dat enzymen bevat die het
verteringsproces in gang zetten. De mond begint ook het voortstuwende slikproces, dat
voedsel door de keelholte en de slokdarm naar de maag voert.
Mond
De mondholte wordt begrensd door de lippen, wangen, het gehemelte aan de bovenkant en
de tong aan de onderkant. De voorste opening is de orale opening, posterieur is de
mondholte continu met de orofarynx. De wanden van de mond zijn bekleed met een dikke
laag plaveiselepitheel die aanzienlijke wrijving kan weerstand. Het epitheel op het tandvlees,
het harde gehemelte en het dorsale deel van de tong is licht verhoornd voor extra
bescherming tegen schuren tijdens het eten. Zoals alle vochtige oppervlaktevoeringen
reageert het mondslijmvlies op verwonding door antimicrobiële peptiden te produceren wat
de mond zo gezond houdt. De lippen en wangen, die helpen om voedsel tussen de tanden
te houden als we kauwen, bestaan uit een kern van skeletspieren die aan de buitenkant
bedekt is met de huid.
,Het gehemelte
Het gehemelte bestaat uit twee verschillende delen; het harde gehemelte (palatum durum)
anterieur en het zachte gehemelte (palatum molle) posterieur. Het harde gehemelte wordt
ondersteund door de palatine botten van de bovenkaak, en het vormt een stijf oppervlak
waartegen de tong voedsel dwingt tijdens het kauwen. Het slijmvlies aan weerszijden van de
middenlijn is licht gegolfd, wat helpt bij het creëren van wrijving. Het zachte gehemelte is een
beweeglijke plooi die voornamelijk bestaat uit skeletspieren die reflexmatig opstijgen om de
nasopharynx af te sluiten als we slikken, je kan bijv niet slikken en ademen tegelijkertijd.
De tong
De tong bezet de mondbodem en is samengesteld uit ineengestrengelde bundels
skeletspiervezels, en tijdens het kauwen grijpt het het voedsel vast en plaatst het constant
tussen de tanden. De tong mengt ook voedsel met speeksel en vormt het tot een compacte
massa die de bolus wordt genoemd en begint vervolgens met slikken door de bolus
posterieur in de keelholte te duwen. De veelzijdige tong helpt ook met medeklinkers te
vormen wanneer we spreken. De tong heeft zowel intrinsieke als extrinsieke skeletspieren.
De intrinsieke spieren zitten opgesloten in de tong en zijn niet aan het bot vastgemaakt.
Door hun spiervezels, die in verschillende vlakken lopen, kan de tong van vorm veranderen
(maar niet van positie), dikker, dunner, langer of korter worden naargelang dat nodig is voor
spraak en slikken. De extrinsieke spieren strekken zich uit naar de tong vanaf hun
oorsprongspunten op de botten van de schedel of het zachte gehemelte. De extrinsieke
spieren veranderen de positie van de tong. Ze steken het uit, trekken het terug en
verplaatsen het heen en weer. De tong heeft een mediane septum van bindweefsel en elke
helft bevat identieke spiergroepen. Een slijmvliesplooi, de linguale frenulum of tongriempje
genaamd, bevestigt de tong aan de mondbodem en beperkt de achterwaartse bewegingen.
Het bovenste tongoppervlak draagt papillen, penachtige uitsteeksels van het onderliggende
slijmvlies. De tong bevat nog diverse papillen die ieder een eigen functie hebben (figuur 1);
Filiforme papillen → Deze papillen hebben een conische draadvormige structuur en
bedekken het grootste deel van de tongoppervlakte. Filiforme papillen zijn niet betrokken bij
het proeven van voedsel, maar ze helpen bij het creëren van wrijving en grip, waardoor de
tong in staat is om halfvast voedsel, zoals ijs, te likken en te manipuleren.
Fungiforme papillen → Deze papillen hebben een paddestoelvormige structuur en zijn
verspreid over het oppervlak van de tong, vooral aan de zijkanten en de top. Fungiforme
papillen zijn gevoelig voor zoute en zoete smaken.
Foliata papillen → Deze papillen bevinden zich aan de zijkanten van de tong, in groeven die
lijken op de bladeren van een boek. Foliata papillen zijn gevoelig voor zure smaken.
Filaatpapillen → Deze papillen zijn langwerpig van vorm en bevinden zich aan de achterkant
van de tong, in de buurt van de keelholte. Filaatpapillen zijn gevoelig voor zure en bittere
smaken.
De tanden
De tanden liggen in holtes in de met tandvlees bedekte randen van de onderkaak en de
bovenkaak. We kauwen of masticeren door onze kaken te openen en te sluiten en ze van
links naar rechts te bewegen, terwijl we onze tong gebruiken om het voedsel tussen onze
tanden te verplaatsen. Tijdens dit proces verscheuren en vermalen de tanden het voedsel,
waardoor het fysiek wordt afgebroken tot kleinere deeltjes. Tanden worden op grond van hun
vorm en functie ingedeeld in snijtanden, hoektanden, premolaren en molaren. De tanden
worden bediend door de superieure en inferieure alveolaire zenuwen, takken van de nervus
, trigeminus. De superieure en inferieure alveolaire slagaders, vertakkingen van de maxillary
arterie, voorzien de tanden van bloed. De tanden worden vaak voor het gemak opgedeeld in
kwadranten (figuur 2);
Rechterbovenkwadrant → Dit omvat de tanden van de rechterbovenkaak. Het bevat normaal
gesproken twee snijtanden, één hoektand, twee premolaren en drie molaren.
Linkerbovenkwadrant → Dit omvat de tanden van de linkerbovenkaak. Het heeft dezelfde
tanden als het rechterbovenkwadrant.
Rechteronderkwadrant → Dit omvat de tanden van de rechteronderkaak. Het bevat normaal
gesproken twee snijtanden, één hoektand, twee premolaren en drie molaren.
Linkeronderkwadrant → Dit omvat de tanden van de linkeronderkaak. Het heeft dezelfde
tanden als het rechteronderkwadrant.
De keelholte (farynx)
De farynx, ook wel de keelholte genoemd, is verdeeld in drie delen: de nasofarynx, de
orofarynx en de laryngofarynx. De nasofarynx heeft geen spijsverteringsfunctie en werkt
puur voor ademhaling, terwijl de orofarynx en de laryngofarynx betrokken zijn bij zowel de
spijsvertering als de ademhaling. De histologie van de keelholte wand lijkt op die van de
mondholte. Het slijmvlies bevat een wrijvingsbestendig gelaagd plaveiselepitheel dat goed is
voorzien van slijmproducerende klieren. De externe spierlaag bestaat uit twee
skeletspierlagen. De cellen van de binnenste laag lopen in de lengterichting. Die van de
buitenste laag, de faryngeale constrictors spieren, omcirkelen de muur als drie gestapelde
vuisten. De contracties van deze spieren drijven voedsel door de slokdarm. De farynxbogen,
ook wel de pharyngeale bogen genoemd, zijn boogvormige structuren aan de zijkanten van
de farynx of keelholte. Deze bogen spelen een belangrijke rol bij het ondersteunen van de
farynxstructuur en het slikken;
Twee paar bovenste farynxbogen (maxillaire of palatoglosalle boog genoemd) → Deze
bogen bevinden zich aan elke kant van de farynx en strekken zich uit onder de oren. Ze
bestaan uit spier- en bindweefsel en hebben verschillende functies, waaronder het
ondersteunen van de mondholte tijdens het slikken en het bieden van een structuur voor de
aanhechting van spieren die betrokken zijn bij het slikproces.
Eén paar onderste farynxbogen (mandibulaire palatofaryngeale boog genoemd) → Deze
boog strekt zich uit van de basis van de tong naar de keelholte. Is ook samengesteld uit
spier- en bindweefsel en betrokken bij het ondersteunen van de tong en de keelholte tijdens
het slikken en ademen.
De slokdarm (oesophagus)
De slokdarm is een gespierde buis van ongeveer 25 cm lang en is ingeklapt wanneer hij niet
betrokken is bij de voortstuwing van voedsel. Nadat voedsel door het strottenhoofd is
gegaan, wordt het posterieur naar de slokdarm geleid terwijl de epiglottis het strottenhoofd
afsluit voor binnenkomend voedsel. De slokdarm loopt vrij recht door het mediastinum van
de thorax. Het doorboort het middenrif bij de slokdarm om binnen te komen in de buik. Het
komt samen met de maag bij de cardiale opening in de buikholte. Net voor de maag maakt
de slokdarm een hoek, de hoek van His genaamd, die terugstroming vanuit de maag
voorkomt. De cardiale (onderste) opening is omgeven door een fysiologische sfincter, die
werkt als een sluitspier, daarnaast helpt het diafragma ook nog om terug flux van
maagsappen te voorkomen. In tegenstelling tot de mond en keelholte, heeft de
slokdarmwand alle vier de basale spijsverteringskanaal lagen;
Leerdoelen
1) Anatomie en histologie (alleen speekselklieren en slokdarm)
- Mondholte (tanden, tong en speekselklieren)
- Keelholte (larynx en pharynx)
- Slokdarm
- Epiglottis
- Huig
2) Speeksel
- Productie
- Samenstelling
- Regulatie
- Functie
3) Hoe werkt slikken?
- Spieren
- Verslikken
4) Peristaltiek slokdarm?
5) Honger
- Verzadiging- en hongercentra
- Knorren van maag
Leerdoelen
1) Anatomie en histologie (alleen speekselklieren en slokdarm)
- Mondholte (tanden, tong en speekselklieren)
- Keelholte (larynx en pharynx)
- Slokdarm
- Epiglottis
- Huig
De mond is het enige deel van het spijsverteringskanaal dat bij inslikken betrokken is. De
meeste spijsverteringsfunctie die verband houden met de mond weerspiegelen echter de
activiteit van de gerelateerde hulporganen, zoals tanden, speekselklieren en tong. In de
mond kauwen we voedsel en mengen het met speeksel dat enzymen bevat die het
verteringsproces in gang zetten. De mond begint ook het voortstuwende slikproces, dat
voedsel door de keelholte en de slokdarm naar de maag voert.
Mond
De mondholte wordt begrensd door de lippen, wangen, het gehemelte aan de bovenkant en
de tong aan de onderkant. De voorste opening is de orale opening, posterieur is de
mondholte continu met de orofarynx. De wanden van de mond zijn bekleed met een dikke
laag plaveiselepitheel die aanzienlijke wrijving kan weerstand. Het epitheel op het tandvlees,
het harde gehemelte en het dorsale deel van de tong is licht verhoornd voor extra
bescherming tegen schuren tijdens het eten. Zoals alle vochtige oppervlaktevoeringen
reageert het mondslijmvlies op verwonding door antimicrobiële peptiden te produceren wat
de mond zo gezond houdt. De lippen en wangen, die helpen om voedsel tussen de tanden
te houden als we kauwen, bestaan uit een kern van skeletspieren die aan de buitenkant
bedekt is met de huid.
,Het gehemelte
Het gehemelte bestaat uit twee verschillende delen; het harde gehemelte (palatum durum)
anterieur en het zachte gehemelte (palatum molle) posterieur. Het harde gehemelte wordt
ondersteund door de palatine botten van de bovenkaak, en het vormt een stijf oppervlak
waartegen de tong voedsel dwingt tijdens het kauwen. Het slijmvlies aan weerszijden van de
middenlijn is licht gegolfd, wat helpt bij het creëren van wrijving. Het zachte gehemelte is een
beweeglijke plooi die voornamelijk bestaat uit skeletspieren die reflexmatig opstijgen om de
nasopharynx af te sluiten als we slikken, je kan bijv niet slikken en ademen tegelijkertijd.
De tong
De tong bezet de mondbodem en is samengesteld uit ineengestrengelde bundels
skeletspiervezels, en tijdens het kauwen grijpt het het voedsel vast en plaatst het constant
tussen de tanden. De tong mengt ook voedsel met speeksel en vormt het tot een compacte
massa die de bolus wordt genoemd en begint vervolgens met slikken door de bolus
posterieur in de keelholte te duwen. De veelzijdige tong helpt ook met medeklinkers te
vormen wanneer we spreken. De tong heeft zowel intrinsieke als extrinsieke skeletspieren.
De intrinsieke spieren zitten opgesloten in de tong en zijn niet aan het bot vastgemaakt.
Door hun spiervezels, die in verschillende vlakken lopen, kan de tong van vorm veranderen
(maar niet van positie), dikker, dunner, langer of korter worden naargelang dat nodig is voor
spraak en slikken. De extrinsieke spieren strekken zich uit naar de tong vanaf hun
oorsprongspunten op de botten van de schedel of het zachte gehemelte. De extrinsieke
spieren veranderen de positie van de tong. Ze steken het uit, trekken het terug en
verplaatsen het heen en weer. De tong heeft een mediane septum van bindweefsel en elke
helft bevat identieke spiergroepen. Een slijmvliesplooi, de linguale frenulum of tongriempje
genaamd, bevestigt de tong aan de mondbodem en beperkt de achterwaartse bewegingen.
Het bovenste tongoppervlak draagt papillen, penachtige uitsteeksels van het onderliggende
slijmvlies. De tong bevat nog diverse papillen die ieder een eigen functie hebben (figuur 1);
Filiforme papillen → Deze papillen hebben een conische draadvormige structuur en
bedekken het grootste deel van de tongoppervlakte. Filiforme papillen zijn niet betrokken bij
het proeven van voedsel, maar ze helpen bij het creëren van wrijving en grip, waardoor de
tong in staat is om halfvast voedsel, zoals ijs, te likken en te manipuleren.
Fungiforme papillen → Deze papillen hebben een paddestoelvormige structuur en zijn
verspreid over het oppervlak van de tong, vooral aan de zijkanten en de top. Fungiforme
papillen zijn gevoelig voor zoute en zoete smaken.
Foliata papillen → Deze papillen bevinden zich aan de zijkanten van de tong, in groeven die
lijken op de bladeren van een boek. Foliata papillen zijn gevoelig voor zure smaken.
Filaatpapillen → Deze papillen zijn langwerpig van vorm en bevinden zich aan de achterkant
van de tong, in de buurt van de keelholte. Filaatpapillen zijn gevoelig voor zure en bittere
smaken.
De tanden
De tanden liggen in holtes in de met tandvlees bedekte randen van de onderkaak en de
bovenkaak. We kauwen of masticeren door onze kaken te openen en te sluiten en ze van
links naar rechts te bewegen, terwijl we onze tong gebruiken om het voedsel tussen onze
tanden te verplaatsen. Tijdens dit proces verscheuren en vermalen de tanden het voedsel,
waardoor het fysiek wordt afgebroken tot kleinere deeltjes. Tanden worden op grond van hun
vorm en functie ingedeeld in snijtanden, hoektanden, premolaren en molaren. De tanden
worden bediend door de superieure en inferieure alveolaire zenuwen, takken van de nervus
, trigeminus. De superieure en inferieure alveolaire slagaders, vertakkingen van de maxillary
arterie, voorzien de tanden van bloed. De tanden worden vaak voor het gemak opgedeeld in
kwadranten (figuur 2);
Rechterbovenkwadrant → Dit omvat de tanden van de rechterbovenkaak. Het bevat normaal
gesproken twee snijtanden, één hoektand, twee premolaren en drie molaren.
Linkerbovenkwadrant → Dit omvat de tanden van de linkerbovenkaak. Het heeft dezelfde
tanden als het rechterbovenkwadrant.
Rechteronderkwadrant → Dit omvat de tanden van de rechteronderkaak. Het bevat normaal
gesproken twee snijtanden, één hoektand, twee premolaren en drie molaren.
Linkeronderkwadrant → Dit omvat de tanden van de linkeronderkaak. Het heeft dezelfde
tanden als het rechteronderkwadrant.
De keelholte (farynx)
De farynx, ook wel de keelholte genoemd, is verdeeld in drie delen: de nasofarynx, de
orofarynx en de laryngofarynx. De nasofarynx heeft geen spijsverteringsfunctie en werkt
puur voor ademhaling, terwijl de orofarynx en de laryngofarynx betrokken zijn bij zowel de
spijsvertering als de ademhaling. De histologie van de keelholte wand lijkt op die van de
mondholte. Het slijmvlies bevat een wrijvingsbestendig gelaagd plaveiselepitheel dat goed is
voorzien van slijmproducerende klieren. De externe spierlaag bestaat uit twee
skeletspierlagen. De cellen van de binnenste laag lopen in de lengterichting. Die van de
buitenste laag, de faryngeale constrictors spieren, omcirkelen de muur als drie gestapelde
vuisten. De contracties van deze spieren drijven voedsel door de slokdarm. De farynxbogen,
ook wel de pharyngeale bogen genoemd, zijn boogvormige structuren aan de zijkanten van
de farynx of keelholte. Deze bogen spelen een belangrijke rol bij het ondersteunen van de
farynxstructuur en het slikken;
Twee paar bovenste farynxbogen (maxillaire of palatoglosalle boog genoemd) → Deze
bogen bevinden zich aan elke kant van de farynx en strekken zich uit onder de oren. Ze
bestaan uit spier- en bindweefsel en hebben verschillende functies, waaronder het
ondersteunen van de mondholte tijdens het slikken en het bieden van een structuur voor de
aanhechting van spieren die betrokken zijn bij het slikproces.
Eén paar onderste farynxbogen (mandibulaire palatofaryngeale boog genoemd) → Deze
boog strekt zich uit van de basis van de tong naar de keelholte. Is ook samengesteld uit
spier- en bindweefsel en betrokken bij het ondersteunen van de tong en de keelholte tijdens
het slikken en ademen.
De slokdarm (oesophagus)
De slokdarm is een gespierde buis van ongeveer 25 cm lang en is ingeklapt wanneer hij niet
betrokken is bij de voortstuwing van voedsel. Nadat voedsel door het strottenhoofd is
gegaan, wordt het posterieur naar de slokdarm geleid terwijl de epiglottis het strottenhoofd
afsluit voor binnenkomend voedsel. De slokdarm loopt vrij recht door het mediastinum van
de thorax. Het doorboort het middenrif bij de slokdarm om binnen te komen in de buik. Het
komt samen met de maag bij de cardiale opening in de buikholte. Net voor de maag maakt
de slokdarm een hoek, de hoek van His genaamd, die terugstroming vanuit de maag
voorkomt. De cardiale (onderste) opening is omgeven door een fysiologische sfincter, die
werkt als een sluitspier, daarnaast helpt het diafragma ook nog om terug flux van
maagsappen te voorkomen. In tegenstelling tot de mond en keelholte, heeft de
slokdarmwand alle vier de basale spijsverteringskanaal lagen;
