Theoretische orthopedagogiek
Hoofdstuk 1
Alle orthopedagogisch handelen is agogisch handelen
Aan het einde van dit hoofdstuk
Weet je wat de begrippen ‘agogisch handelen’ en ‘agogie(k)’ betekenen;
Kan je een definitie geven van het begrip agogiek;
Kan je uitleggen waarom agogiek en ‘theory of changing’ is;
Ken je de sleutelbegrippen van het agogisch handelen;
Kan je een omschrijving geven van de richtgevende kenmerken van het agogisch
handelen;
Kan je aan de hand van de agogische kenmerken motiveren of een situatie al dan
niet agogisch handelen betreft;
Kan je uitleggen hoe de professionalisering van het agogisch handelen tot stand
kwam;
Kan je de 3 vertrekpunten van het agogisch handelen omschrijven;
Kan je omschrijven op welke niveaus van verandering je als agoog kan werken;
1. Inleiding
Alle orthopedagogisch handelen vertrekt vanuit agogisch handelen. Elke orthopedagoog is
een agoog maar niet elke agoog is een orthopedagoog.
2. Wat is agogiek?
Pedagogiek gaat over het begeleiden van kinderen, het opvoeden
Ped komt van het woord pais wat kind betekent
Agogiek is afgeleid van het Griekse agogos (hij die leidt, de gids, de bestuurder) en
agein (leiden, voeren, besturen, ergens heen brengen)
“De agoog geeft steeds opnieuw vorm aan het alledaagse, juist voor die mensen voor wie het
alledaagse niet zo gewoon is” (Feijet al., 2006)
Agogiek is de wetenschap met betrekking tot het begeleiden (of beter nog ondersteunen)
van mensen.
Een agoog is een ‘veranderaar’, iemand die anderen begeleidt om hen door middel van hun
eigen handelen tot gedragsveranderingen te laten komen.
Voorbeelden van agogische beroepen: jeugdhulpverleners, maatschappelijke werkers,
psychotherapeuten, psychologen…
Voorbeelden van beroepen met een agogisch karakter: huisarts, verpleegkundige, leraren…
3. Doen veranderen: ‘Theory of changing’
,Veranderen is belangrijk. Meestal gebeurt veranderen spontaan, onbewust en niet spontaan
gewoon door dingen te doen en samen te leven.
‘helpen veranderen’ onderscheidt de agogiek van andere wetenschappers.
2 betekenissen onderscheiden aan het woord ‘veranderen’
Theory of change: Veranderingen ten gevolge van spontane veranderingsprocessen
‘leren hoe kinderen zich ontwikkelen of veranderen, die veranderingen zijn bestudeert. Je kan
verwachten dat op die bepaalde leeftijd, dit soort gedrag komt (pubertijd, peuterpubertijd…)
Theory of changing: Veranderingsprocessen die bewust en doelgericht worden
opgezet met het oog op verandering
‘hoe kan je iemand doen veranderen’
4. Met of zonder K?
Onderscheid tussen agogie en agogiek belangrijk onderscheid
Agogie of het agogisch handelen staat voor ‘de intentionele, niet wederkerige beïnvloeding
door één of meerdere personen gericht op een wenselijk geachte wijziging, door de cliënt
ervaren als welzijnsbevordering
agogie, klemtoon op het handelen of de begeleidingspraktijk
Agogiek is een verzamelnaam voor de leer van het leiden, begeleiden van mensen, ongeacht
hun leeftijd, op een beroepsmatige manier. (Koffeman).
Agogiek is de leer die aanwijzingen en richtlijnen geeft voor de manier waarop individuele
personen, groepen, organisaties en samenlevingsverbanden kunnen worden begeleid in
veranderingsprocessen. Het gaat daarbij om, dat die begeleiding plaatsvindt vanuit de
situatie waarin de betrokkenen zich bevinden en dat zij mogelijkheden krijgen aangereikt
om zoveel mogelijk zelf te handelen teneinde tot de gewenste verandering komen.
Agogiek klemtoon op de wetenschappelijke benadering, de wetenschap, de leer. Agogiek
geeft richtlijnen en aanbevelingen voor het agogisch handelen.
Agogie klemtoon op het ‘doen’
5. Drie sleutelbegrippen van het agogisch handelen
1. Veranderen of beïnvloeden
Doen veranderen, gelinkt aan de theory of changing. Het betreft het beïnvloeden in een
richting die de betrokkene zelf wenst, waardoor de zelfbeschikking en de autonomie wordt
vergroot. Een agoog helpt andere in hun veranderingsproces.
Een ideaalbeeld/totale vorming bestaat niet we spreken over een eeuwig durende
opvoeding en dat mensen zich blijven vormen = permanente educatie
2. Handelen
,Gedrag is wat mensen concreet doen en is dus zichtbaar en observeerbaar. Ook wat mensen
instinctief en impulsief doen is gedrag. Handelen is wat mensen bewust doen, met
voorbedachte raden. Er zit een denkmoment tussen het ‘denken’ en het ‘doen’. Minder
observeerbare aspecten zoals gedachten, gevoelens en intenties maken deel uit van het
handelen. wat schuilt er achter dit gedrag? Wat beweegt mensen?
Als je wilt veranderen is het belangrijk om naar het handelen te kijken, naar de motieven, de
redenen en betekenissen die hier achter zitten.
3. Emancipatie
Doel mensen te leren zichzelf te veranderen.
Je moet als (orthoped)agoog de mensen ondersteunen om hun krachten te (her)ontdekken
en hun handelingsmogelijkheden verruimen.
worden hierdoor minder afhankelijk van anderen zo staan ze sterker in het leven met
meer power
De hulpverlener stelt zich niet op als expert die het wel weet, maar moet zich overbodig
maken de expert lost het niet op maar het vermogen om zelf aan te pakken versterken
6. Richtinggevende kenmerken van het agogisch handelen
Niet elke veranderingsproces is agogisch. Reclame(mensen, politici, kunstenaars…. proberen
bij anderen een veranderingsproces op gang te brengen, maar daarom is hun aanpak niet
agogisch.
Kenmerken volgens Brinkman die het agogisch handelen beschrijven:
1. Psychosociale veranderingen
Psyche slaat op alles wat je bezighoudt, wat je denkt, voelt en wilt. Sociaal slaat op de
onderlinge verhoudingen tussen mensen. De psyche en het sociale beïnvloeden elkaar
voortdurend.
2. Doelgericht
De verandering komt niet toevallig tot stand maar is doelgericht, bedacht en gepland.
Voorbeeld Janna: alleenstaande moeder met 3 kinderen, opvoeden is zwaar, ze heeft geen
regels in huis dus iedereen doet wat hij wil, jongste zoon heeft veel aandacht nodig, andere
zoon pest kinderen in de klas en wil gedragen worden door mama, 12 jarige dochter heeft
interesse in jongens en praat alleen maar over seks en komt vaak te laat thuis als mama er
iets op zegt word er geschreeuwd, moeder gene tijd om te koken en kinderen zien er
onverzorgd uit en worden 1 keer per weke gewassen, de gezinsondersteuner stelt doelen op
Doel 1: de huurachterstand is opgelost
Doel 2: de kinderen gaan naar school en hebben vrijetijdbesteding
3. Systematisch
, Er is een stappenplan, er wordt stap voor stap via een planmatige manier aan
verandering gewerkt.
4. Bewust
Over elke stap wordt nagedacht, elke stap wordt bewust gekozen.
Verhaal Janna: opstellen algemene huisregels, hoe straffen en belonen, voortonen en positief
benaderen, uitvoeren door Janna zelf, vinger aan de pols
5. Gewenst door de betrokkenen, vrijwillig
(idealiter) alle betrokkenen staan achter de verandering. (Soms ook in context van
dwang)
6. Niet wederzijds
Er is een complementaire relatie (=asymmetrische relatie). De betrokkenen nemen
allebei een ander positie in. Voorbeeld; iemand die wenst te veranderen en iemand die
de verandering mee helpt realiseren. De agoog helpt iemand om te veranderen.
(!! betekent niet dat er geen gelijkwaardigheid is, twee partijen nemen gewoon een
verschillende positie in)
7. Beroepsmatig
Diegene die de agogische interventie doet, doet dat vanuit zijn professionele positie of
zijn beroep. Betekent niet dat er betaald moet worden, mag ook op vrijwillige basis zijn.
8. Waarde gebonden
Je vertrekt als agoog vanuit een bepaalde waarde kader (bv inclusie, burgerschap…).
Agogiek wordt gerekend tot de prescriptieve wetenschappen. Een prescriptieve
wetenschap beschrijft een ideale situatie en is dus waarde gebonden.
7. de professionalisering van het agogisch handelen
Eind 19e eeuw begon de industrialisering van onze samenleving. Deze zette onder andere
volgende twee maatschappelijke veranderingen in beweging:
1. Ontwikkeling in de wetenschap en techniek
Voor de industrialisatie was het leven van volwassenen duidelijk uitgestippeld. De
ontwikkeling van wetenschap en techniek veranderde de maatschappij voortdurend
waardoor volwassenen hun handelen voortdurend moesten ‘veranderen’ of bijstellen.
2. Stijgende individualisering
Voor de industrialisatie leefden mensen in kleine gemeenschappen met voorgeschreven
waarden, normen en regels. Ze dachten niet kritisch na over opvoeden. Kinderen namen
dit ook over van hun ouders. Door de industrialisering ontbrak hen duidelijke
voorbeelden en richtlijnen over hoe ze zich precies moesten aanpassen.
Hoofdstuk 1
Alle orthopedagogisch handelen is agogisch handelen
Aan het einde van dit hoofdstuk
Weet je wat de begrippen ‘agogisch handelen’ en ‘agogie(k)’ betekenen;
Kan je een definitie geven van het begrip agogiek;
Kan je uitleggen waarom agogiek en ‘theory of changing’ is;
Ken je de sleutelbegrippen van het agogisch handelen;
Kan je een omschrijving geven van de richtgevende kenmerken van het agogisch
handelen;
Kan je aan de hand van de agogische kenmerken motiveren of een situatie al dan
niet agogisch handelen betreft;
Kan je uitleggen hoe de professionalisering van het agogisch handelen tot stand
kwam;
Kan je de 3 vertrekpunten van het agogisch handelen omschrijven;
Kan je omschrijven op welke niveaus van verandering je als agoog kan werken;
1. Inleiding
Alle orthopedagogisch handelen vertrekt vanuit agogisch handelen. Elke orthopedagoog is
een agoog maar niet elke agoog is een orthopedagoog.
2. Wat is agogiek?
Pedagogiek gaat over het begeleiden van kinderen, het opvoeden
Ped komt van het woord pais wat kind betekent
Agogiek is afgeleid van het Griekse agogos (hij die leidt, de gids, de bestuurder) en
agein (leiden, voeren, besturen, ergens heen brengen)
“De agoog geeft steeds opnieuw vorm aan het alledaagse, juist voor die mensen voor wie het
alledaagse niet zo gewoon is” (Feijet al., 2006)
Agogiek is de wetenschap met betrekking tot het begeleiden (of beter nog ondersteunen)
van mensen.
Een agoog is een ‘veranderaar’, iemand die anderen begeleidt om hen door middel van hun
eigen handelen tot gedragsveranderingen te laten komen.
Voorbeelden van agogische beroepen: jeugdhulpverleners, maatschappelijke werkers,
psychotherapeuten, psychologen…
Voorbeelden van beroepen met een agogisch karakter: huisarts, verpleegkundige, leraren…
3. Doen veranderen: ‘Theory of changing’
,Veranderen is belangrijk. Meestal gebeurt veranderen spontaan, onbewust en niet spontaan
gewoon door dingen te doen en samen te leven.
‘helpen veranderen’ onderscheidt de agogiek van andere wetenschappers.
2 betekenissen onderscheiden aan het woord ‘veranderen’
Theory of change: Veranderingen ten gevolge van spontane veranderingsprocessen
‘leren hoe kinderen zich ontwikkelen of veranderen, die veranderingen zijn bestudeert. Je kan
verwachten dat op die bepaalde leeftijd, dit soort gedrag komt (pubertijd, peuterpubertijd…)
Theory of changing: Veranderingsprocessen die bewust en doelgericht worden
opgezet met het oog op verandering
‘hoe kan je iemand doen veranderen’
4. Met of zonder K?
Onderscheid tussen agogie en agogiek belangrijk onderscheid
Agogie of het agogisch handelen staat voor ‘de intentionele, niet wederkerige beïnvloeding
door één of meerdere personen gericht op een wenselijk geachte wijziging, door de cliënt
ervaren als welzijnsbevordering
agogie, klemtoon op het handelen of de begeleidingspraktijk
Agogiek is een verzamelnaam voor de leer van het leiden, begeleiden van mensen, ongeacht
hun leeftijd, op een beroepsmatige manier. (Koffeman).
Agogiek is de leer die aanwijzingen en richtlijnen geeft voor de manier waarop individuele
personen, groepen, organisaties en samenlevingsverbanden kunnen worden begeleid in
veranderingsprocessen. Het gaat daarbij om, dat die begeleiding plaatsvindt vanuit de
situatie waarin de betrokkenen zich bevinden en dat zij mogelijkheden krijgen aangereikt
om zoveel mogelijk zelf te handelen teneinde tot de gewenste verandering komen.
Agogiek klemtoon op de wetenschappelijke benadering, de wetenschap, de leer. Agogiek
geeft richtlijnen en aanbevelingen voor het agogisch handelen.
Agogie klemtoon op het ‘doen’
5. Drie sleutelbegrippen van het agogisch handelen
1. Veranderen of beïnvloeden
Doen veranderen, gelinkt aan de theory of changing. Het betreft het beïnvloeden in een
richting die de betrokkene zelf wenst, waardoor de zelfbeschikking en de autonomie wordt
vergroot. Een agoog helpt andere in hun veranderingsproces.
Een ideaalbeeld/totale vorming bestaat niet we spreken over een eeuwig durende
opvoeding en dat mensen zich blijven vormen = permanente educatie
2. Handelen
,Gedrag is wat mensen concreet doen en is dus zichtbaar en observeerbaar. Ook wat mensen
instinctief en impulsief doen is gedrag. Handelen is wat mensen bewust doen, met
voorbedachte raden. Er zit een denkmoment tussen het ‘denken’ en het ‘doen’. Minder
observeerbare aspecten zoals gedachten, gevoelens en intenties maken deel uit van het
handelen. wat schuilt er achter dit gedrag? Wat beweegt mensen?
Als je wilt veranderen is het belangrijk om naar het handelen te kijken, naar de motieven, de
redenen en betekenissen die hier achter zitten.
3. Emancipatie
Doel mensen te leren zichzelf te veranderen.
Je moet als (orthoped)agoog de mensen ondersteunen om hun krachten te (her)ontdekken
en hun handelingsmogelijkheden verruimen.
worden hierdoor minder afhankelijk van anderen zo staan ze sterker in het leven met
meer power
De hulpverlener stelt zich niet op als expert die het wel weet, maar moet zich overbodig
maken de expert lost het niet op maar het vermogen om zelf aan te pakken versterken
6. Richtinggevende kenmerken van het agogisch handelen
Niet elke veranderingsproces is agogisch. Reclame(mensen, politici, kunstenaars…. proberen
bij anderen een veranderingsproces op gang te brengen, maar daarom is hun aanpak niet
agogisch.
Kenmerken volgens Brinkman die het agogisch handelen beschrijven:
1. Psychosociale veranderingen
Psyche slaat op alles wat je bezighoudt, wat je denkt, voelt en wilt. Sociaal slaat op de
onderlinge verhoudingen tussen mensen. De psyche en het sociale beïnvloeden elkaar
voortdurend.
2. Doelgericht
De verandering komt niet toevallig tot stand maar is doelgericht, bedacht en gepland.
Voorbeeld Janna: alleenstaande moeder met 3 kinderen, opvoeden is zwaar, ze heeft geen
regels in huis dus iedereen doet wat hij wil, jongste zoon heeft veel aandacht nodig, andere
zoon pest kinderen in de klas en wil gedragen worden door mama, 12 jarige dochter heeft
interesse in jongens en praat alleen maar over seks en komt vaak te laat thuis als mama er
iets op zegt word er geschreeuwd, moeder gene tijd om te koken en kinderen zien er
onverzorgd uit en worden 1 keer per weke gewassen, de gezinsondersteuner stelt doelen op
Doel 1: de huurachterstand is opgelost
Doel 2: de kinderen gaan naar school en hebben vrijetijdbesteding
3. Systematisch
, Er is een stappenplan, er wordt stap voor stap via een planmatige manier aan
verandering gewerkt.
4. Bewust
Over elke stap wordt nagedacht, elke stap wordt bewust gekozen.
Verhaal Janna: opstellen algemene huisregels, hoe straffen en belonen, voortonen en positief
benaderen, uitvoeren door Janna zelf, vinger aan de pols
5. Gewenst door de betrokkenen, vrijwillig
(idealiter) alle betrokkenen staan achter de verandering. (Soms ook in context van
dwang)
6. Niet wederzijds
Er is een complementaire relatie (=asymmetrische relatie). De betrokkenen nemen
allebei een ander positie in. Voorbeeld; iemand die wenst te veranderen en iemand die
de verandering mee helpt realiseren. De agoog helpt iemand om te veranderen.
(!! betekent niet dat er geen gelijkwaardigheid is, twee partijen nemen gewoon een
verschillende positie in)
7. Beroepsmatig
Diegene die de agogische interventie doet, doet dat vanuit zijn professionele positie of
zijn beroep. Betekent niet dat er betaald moet worden, mag ook op vrijwillige basis zijn.
8. Waarde gebonden
Je vertrekt als agoog vanuit een bepaalde waarde kader (bv inclusie, burgerschap…).
Agogiek wordt gerekend tot de prescriptieve wetenschappen. Een prescriptieve
wetenschap beschrijft een ideale situatie en is dus waarde gebonden.
7. de professionalisering van het agogisch handelen
Eind 19e eeuw begon de industrialisering van onze samenleving. Deze zette onder andere
volgende twee maatschappelijke veranderingen in beweging:
1. Ontwikkeling in de wetenschap en techniek
Voor de industrialisatie was het leven van volwassenen duidelijk uitgestippeld. De
ontwikkeling van wetenschap en techniek veranderde de maatschappij voortdurend
waardoor volwassenen hun handelen voortdurend moesten ‘veranderen’ of bijstellen.
2. Stijgende individualisering
Voor de industrialisatie leefden mensen in kleine gemeenschappen met voorgeschreven
waarden, normen en regels. Ze dachten niet kritisch na over opvoeden. Kinderen namen
dit ook over van hun ouders. Door de industrialisering ontbrak hen duidelijke
voorbeelden en richtlijnen over hoe ze zich precies moesten aanpassen.
