Examen rechtsvinding
Deel I : twee perspectieven op (juridische) uitlegging
Les 1
Centrale vraag : Hoe maken juristen recht? Welke keuzes maken ze? Wat zijn er de
voor- en nadelen van?
Pannenkoeken : materiële benodigdheden (fornuis, kookgerei, ingrediënten) + kennis
(hoe maken recept)
o ≈ antwoorden op juridische vragen kennis van rechtsregels (= materiële
benodigdheden) + weten hoe (= recept)
Methodisch kennen vs praktisch kunnen
Methodische kennis is vaak impliciet probleem? JA
1. kwaliteit : iets kunnen of goed kunnen = groot verschil
2. verantwoordelijkheid en gebrek aan algemene aanvaarding vd juridische methode
Precedent : Salvini riskeert 6 jaar cel omdat hij boot met migranten weigerde
eerbied voor mensenrechten weegt zwaarder dan de verdediging vd landgrenzen
Rechterlijke interpretatiebevoegdheden werden eind 18e eeuw ontkend rechter
moet enkel toepassen, niet interpreteren – cf. Voltaire
o nu : rechter wél interpretatiebevoegdheid
« The construction of the provisions of an Act is for the court and no-one else » - Lord
Reid, in Black Clawson International Ltd v. Papierwerke AG [1975] UKHL 2
o “Bepalen wat in een wet staat is de taak van rechters, niemand anders moet
zich hierin moeien”
o Gaat eigenlijk over parlementaire voorbereiding : wat er in een parlementaire
voorbereiding staat, is niet meteen wat effectief geldt/door rechters wordt
geïnterpreteerd
o Als we te veel kijken naar parlementaire voorbereidingen kijken, gaan we
voorbij aan de tekst vd wet
Iets kunnen vs iets goed kunnen : kwestie van kwaliteit
Recht = (ook) politiek politieke keuzes benoemen en kritisch evalueren
Wat is “rechtsvinding”? :
o Vervolg op algemene rechtsleer
Samen : inleiding op juridische methode
, o Rechtsvinding : ‘juridische hermeneutiek’ epistemologische vraag : hoe kan
ik de inhoud vh recht kennen?
Niet zozeer het ‘wat’ (=eindpunt), maar het ‘hoe’ (= weg naar dat
eindpunt)
Hoe we uitleggen in het recht, d.i. hoe uitlegger inhoud/betekenis van
het recht in concreet geval bepaalt
Hoe antwoord geven op vragen als :
Laat het Belgische recht toe om een preventief
publicatieverbod op te leggen aan een krant die passages wil
publiceren uit en proces-verbaal? indien je hier antwoord
op wilt, zal je het Belgische recht bekijken in een concreet
geval
Is het niet-schrappen van ontdoopten uit het doopregister van
de Katholieke Kerk toegelaten volgens het Belgische recht (met
inbegrip van GDPR)?
Beperken de FIFA-transferregels het vrij verkeer van personen
(en zijn ze dus in strijd met het Europees recht)?
Vooronderstellingen, uitgangspunten en technieken waaruit uitleggers
kiezen
o Verhouding tot AR
AR als basis? Vermeld op slide
Overzicht “rechtsvinding”
Rechtsvinding = juridische uitlegging = uitspraak doen over inhoud van recht in
concreet geval
Uitleggers maken daarbij keuzes, die ze vaak niet expliciteren
Rode draad 1 : “heteronome” en “autonome” rechtsvinding
o Uitlegging = verhulling (‘heteronoom’) vs onthulling (‘autonoom’)
o Aan de ene kant doen juristen alsof het recht voor zich spreekt (heteronoom),
aan de andere kant maken ze keuzes die niet voor zich spreken (autonoom)
o Heteronoom = recht is wat het is en komt van elders (aan vreemde regels
onderworpen)
o Autonoom = elke jurist maakt op een bepaalde manier keuzes (aan eigen
regels onderworpen)
o Kernpunt 1 : waarom verhullen uitleggers hun keuzes?
o Kernpunt 2 : hoe verhullen uitleggers hun keuzes?
o Kernpunt 3 : hoe kunnen we die verhulling doorprikken?
(Door keuzes te benoemen en vervolgens zelf bewust te maken.)
Rode draad 2 : tien keuzes die elke uitlegger maakt bij uitspraken over inhoud
o Welke doelstelling streeft uitlegger na?
o Welke invulling van ‘recht’ is meest nuttig om die doelstelling te bereiken?
(AR nr. 31)
o Welke grondslag van ‘recht’ is meest nuttig […]? (AR nr. 53 e.v.)
, o Welke functies en finaliteit schrijft uitlegger best toe aan ‘recht’ […]? (AR nr.
106 e.v.)
o Hoe vertelt uitlegger het best het (rechts)feitelijk verhaal […]?
o Welk doel schrijft uitlegger het best toe aan uitlegging […]?
o Welke interpretanda zijn relevante uitleggingsvoorwerpen […]?
o Welk soort argumenten kunnen het best worden gebruikt […]?
o Op welke wijze kunnen die argumenten het best worden afgestemd?
o Op welke wijze kunnen de aldus geïnterpreteerde interpretanda vervolgens
het best op elkaar worden afgestemd?
Titel I : wat is (juridische) uitlegging? uitlegging :
begripsomschrijving
Hoofdstuk 1 : uitlegging : begripsomschrijving
Afdeling 1 : uitlegging in het algemeen
Intuïtieve omschrijving : “uitlegging/interpretatie = het interpreteren van iets”
o Preciezer = het toeschrijven van een betekenis aan een interpretatievoorwerp
o Alternatief = activiteit die interpretans (‘betekenis’/’inhoud’) koppelt aan
interpretandum (‘hetgeen wordt geïnterpreteerd’)
Brongeheel en doelgeheel wordt met elkaar in verbinding geplaatst
o Brongeheel = interpretandum geheel van elementen dat uitlegger als
materiaal gebruikt bij uitleggingsactiviteit
o Doelgeheel = interpretans geheel v elementen dat uitlegger dmv
uitleggingsactiviteit toevoegt aan brongeheel
o !! iets kan zowel bron- als doelgeheel zijn bv. geschreven tekst : commentaar
op wettelijke bepaling of bv. uitbeelding : voor uitbeelder = doelgeheel
voor interpreteerder = brongeheel
Drie elementen :
o Interpretandum :
= ‘brandstof’ voor interpretatie
Synoniemen : interpretatievoorwerp, brongeheel
Kan eender wat zijn alles waar je een betekenis aan zou kunnen
geven
Bv. geschreven teksten, gebaren, partituren, cijfers, potscherven,
afbeeldingen…
o Interpretans :
= de ‘interpretatie’/betekenis die je aan interpretandum geeft
Synoniemen : doelgeheel
, Bv. geschreven commentaar op tekst, betekenis die je hecht aan
gebaar…
o Activiteit :
= Handeling
Interpretatie dubbele betekenis
1. Handeling vh interpreteren zelf : leggen van verbinding tss bron- en doelgeheel
2. Resultaat van die handeling : gelegde verbinding tss bron- en doelgeheel
I’m en I’s?
Zie ook het begrip ‘definitie’ = interpretatie waarbij definiens wordt toegeschreven
aan een definiendum
o Bv. ‘hond’ = “zoogdier uit de familie vd hondachtigen dat blaft en dat tot
huisdier is gemaakt vanwege zijn talenten om te jagen en te waken” (Van
Dale)
o Waarbij definiens wordt toegeschreven aan definiendum
Definiens = betekenis die we eraan toeschrijven zoogdier uit de
familie vd hondachtigen dat blaft en dat tot huisdier is gemaakt
vanwege zijn talenten om te jagen en te waken
= GEEN “DEFINITIE”
Definiendum = hond
Definitie = toeschrijving van definiens aan definiendum !! LINK tss
de twee
o DUS pas van een definitie te spreken wanneer verband aanwezig is
Interpretandum, Interpretans en referent
Chinese tekens onderaan = datgene wat moet worden
geïnterpreteerd = interpretandum
Wat vanboven staat = hond = interpretatievoorwerp de
betekenis die we hieraan toeschrijven zit in ons hoofd (hebben
wij in gedachten) = interpretans
MAAR we proberen ook over iets te spreken in de materiële
werkelijkheid hond rechts : hetgeen waaraan gerefereerd
wordt = referent (waarnaar je verwijst in werkelijkheid)
Vb. “kijk daar, een beer” ik verwijs naar de beer die ik zie = referent
o de persoon die mij hoort, beeldt zich een beer in = interpretans
Afdeling 2 : concrete vormen van interpretatie
Vier vormen
Deel I : twee perspectieven op (juridische) uitlegging
Les 1
Centrale vraag : Hoe maken juristen recht? Welke keuzes maken ze? Wat zijn er de
voor- en nadelen van?
Pannenkoeken : materiële benodigdheden (fornuis, kookgerei, ingrediënten) + kennis
(hoe maken recept)
o ≈ antwoorden op juridische vragen kennis van rechtsregels (= materiële
benodigdheden) + weten hoe (= recept)
Methodisch kennen vs praktisch kunnen
Methodische kennis is vaak impliciet probleem? JA
1. kwaliteit : iets kunnen of goed kunnen = groot verschil
2. verantwoordelijkheid en gebrek aan algemene aanvaarding vd juridische methode
Precedent : Salvini riskeert 6 jaar cel omdat hij boot met migranten weigerde
eerbied voor mensenrechten weegt zwaarder dan de verdediging vd landgrenzen
Rechterlijke interpretatiebevoegdheden werden eind 18e eeuw ontkend rechter
moet enkel toepassen, niet interpreteren – cf. Voltaire
o nu : rechter wél interpretatiebevoegdheid
« The construction of the provisions of an Act is for the court and no-one else » - Lord
Reid, in Black Clawson International Ltd v. Papierwerke AG [1975] UKHL 2
o “Bepalen wat in een wet staat is de taak van rechters, niemand anders moet
zich hierin moeien”
o Gaat eigenlijk over parlementaire voorbereiding : wat er in een parlementaire
voorbereiding staat, is niet meteen wat effectief geldt/door rechters wordt
geïnterpreteerd
o Als we te veel kijken naar parlementaire voorbereidingen kijken, gaan we
voorbij aan de tekst vd wet
Iets kunnen vs iets goed kunnen : kwestie van kwaliteit
Recht = (ook) politiek politieke keuzes benoemen en kritisch evalueren
Wat is “rechtsvinding”? :
o Vervolg op algemene rechtsleer
Samen : inleiding op juridische methode
, o Rechtsvinding : ‘juridische hermeneutiek’ epistemologische vraag : hoe kan
ik de inhoud vh recht kennen?
Niet zozeer het ‘wat’ (=eindpunt), maar het ‘hoe’ (= weg naar dat
eindpunt)
Hoe we uitleggen in het recht, d.i. hoe uitlegger inhoud/betekenis van
het recht in concreet geval bepaalt
Hoe antwoord geven op vragen als :
Laat het Belgische recht toe om een preventief
publicatieverbod op te leggen aan een krant die passages wil
publiceren uit en proces-verbaal? indien je hier antwoord
op wilt, zal je het Belgische recht bekijken in een concreet
geval
Is het niet-schrappen van ontdoopten uit het doopregister van
de Katholieke Kerk toegelaten volgens het Belgische recht (met
inbegrip van GDPR)?
Beperken de FIFA-transferregels het vrij verkeer van personen
(en zijn ze dus in strijd met het Europees recht)?
Vooronderstellingen, uitgangspunten en technieken waaruit uitleggers
kiezen
o Verhouding tot AR
AR als basis? Vermeld op slide
Overzicht “rechtsvinding”
Rechtsvinding = juridische uitlegging = uitspraak doen over inhoud van recht in
concreet geval
Uitleggers maken daarbij keuzes, die ze vaak niet expliciteren
Rode draad 1 : “heteronome” en “autonome” rechtsvinding
o Uitlegging = verhulling (‘heteronoom’) vs onthulling (‘autonoom’)
o Aan de ene kant doen juristen alsof het recht voor zich spreekt (heteronoom),
aan de andere kant maken ze keuzes die niet voor zich spreken (autonoom)
o Heteronoom = recht is wat het is en komt van elders (aan vreemde regels
onderworpen)
o Autonoom = elke jurist maakt op een bepaalde manier keuzes (aan eigen
regels onderworpen)
o Kernpunt 1 : waarom verhullen uitleggers hun keuzes?
o Kernpunt 2 : hoe verhullen uitleggers hun keuzes?
o Kernpunt 3 : hoe kunnen we die verhulling doorprikken?
(Door keuzes te benoemen en vervolgens zelf bewust te maken.)
Rode draad 2 : tien keuzes die elke uitlegger maakt bij uitspraken over inhoud
o Welke doelstelling streeft uitlegger na?
o Welke invulling van ‘recht’ is meest nuttig om die doelstelling te bereiken?
(AR nr. 31)
o Welke grondslag van ‘recht’ is meest nuttig […]? (AR nr. 53 e.v.)
, o Welke functies en finaliteit schrijft uitlegger best toe aan ‘recht’ […]? (AR nr.
106 e.v.)
o Hoe vertelt uitlegger het best het (rechts)feitelijk verhaal […]?
o Welk doel schrijft uitlegger het best toe aan uitlegging […]?
o Welke interpretanda zijn relevante uitleggingsvoorwerpen […]?
o Welk soort argumenten kunnen het best worden gebruikt […]?
o Op welke wijze kunnen die argumenten het best worden afgestemd?
o Op welke wijze kunnen de aldus geïnterpreteerde interpretanda vervolgens
het best op elkaar worden afgestemd?
Titel I : wat is (juridische) uitlegging? uitlegging :
begripsomschrijving
Hoofdstuk 1 : uitlegging : begripsomschrijving
Afdeling 1 : uitlegging in het algemeen
Intuïtieve omschrijving : “uitlegging/interpretatie = het interpreteren van iets”
o Preciezer = het toeschrijven van een betekenis aan een interpretatievoorwerp
o Alternatief = activiteit die interpretans (‘betekenis’/’inhoud’) koppelt aan
interpretandum (‘hetgeen wordt geïnterpreteerd’)
Brongeheel en doelgeheel wordt met elkaar in verbinding geplaatst
o Brongeheel = interpretandum geheel van elementen dat uitlegger als
materiaal gebruikt bij uitleggingsactiviteit
o Doelgeheel = interpretans geheel v elementen dat uitlegger dmv
uitleggingsactiviteit toevoegt aan brongeheel
o !! iets kan zowel bron- als doelgeheel zijn bv. geschreven tekst : commentaar
op wettelijke bepaling of bv. uitbeelding : voor uitbeelder = doelgeheel
voor interpreteerder = brongeheel
Drie elementen :
o Interpretandum :
= ‘brandstof’ voor interpretatie
Synoniemen : interpretatievoorwerp, brongeheel
Kan eender wat zijn alles waar je een betekenis aan zou kunnen
geven
Bv. geschreven teksten, gebaren, partituren, cijfers, potscherven,
afbeeldingen…
o Interpretans :
= de ‘interpretatie’/betekenis die je aan interpretandum geeft
Synoniemen : doelgeheel
, Bv. geschreven commentaar op tekst, betekenis die je hecht aan
gebaar…
o Activiteit :
= Handeling
Interpretatie dubbele betekenis
1. Handeling vh interpreteren zelf : leggen van verbinding tss bron- en doelgeheel
2. Resultaat van die handeling : gelegde verbinding tss bron- en doelgeheel
I’m en I’s?
Zie ook het begrip ‘definitie’ = interpretatie waarbij definiens wordt toegeschreven
aan een definiendum
o Bv. ‘hond’ = “zoogdier uit de familie vd hondachtigen dat blaft en dat tot
huisdier is gemaakt vanwege zijn talenten om te jagen en te waken” (Van
Dale)
o Waarbij definiens wordt toegeschreven aan definiendum
Definiens = betekenis die we eraan toeschrijven zoogdier uit de
familie vd hondachtigen dat blaft en dat tot huisdier is gemaakt
vanwege zijn talenten om te jagen en te waken
= GEEN “DEFINITIE”
Definiendum = hond
Definitie = toeschrijving van definiens aan definiendum !! LINK tss
de twee
o DUS pas van een definitie te spreken wanneer verband aanwezig is
Interpretandum, Interpretans en referent
Chinese tekens onderaan = datgene wat moet worden
geïnterpreteerd = interpretandum
Wat vanboven staat = hond = interpretatievoorwerp de
betekenis die we hieraan toeschrijven zit in ons hoofd (hebben
wij in gedachten) = interpretans
MAAR we proberen ook over iets te spreken in de materiële
werkelijkheid hond rechts : hetgeen waaraan gerefereerd
wordt = referent (waarnaar je verwijst in werkelijkheid)
Vb. “kijk daar, een beer” ik verwijs naar de beer die ik zie = referent
o de persoon die mij hoort, beeldt zich een beer in = interpretans
Afdeling 2 : concrete vormen van interpretatie
Vier vormen
