Overzichten rechtsbescherming tegen de overheid

Stappenplannen:
Week 1: Inleiding en bezwaarfase
De ingang voor bezwaar en beroep:
- Besluit (art. 1:3 Awb)
o Uitbreidingen: 6:2 en 8:2 Awb
o Inperkingen: zijn wel een besluit, maar geen beroep en bezwaar mogelijk: 6:3, 8:3, 8:4 en 8:5 Awb
- Belanghebbende (art. 1:2 Awb)
o Aanvrager is belanghebbende
o Degene tot wie een ambtshalve besluit zich richt, is belanghebbende
o Derden kunnen belanghebbende zijn als ze door een besluit geraakt worden
 Criteria: objectief, persoonlijk, eigen, rechtstreeks geraakt en actueel belang (zie art. 1:2 Awb).
o *In het omgevingsrecht bovendien: “gevolgen van enige betekenis”

Stappenplan als je iets met een besluit moet doen (op kladblaadje):
1 Met welke besluiten heb je te maken?
2 Welk besluit moet je hebben?
3 Daarna verder gaan met het oplossen van de casus  misschien kijken naar de termijnoverschrijding (6:11 Awb), of naar welke rechter je
moet gaan (8:6 Awb jo. Bevoegdheidsregeling): hangt van de casus af.

Bezwaar- en beroepstermijn:
Algemene bepalingen:
- Art. 6:7 Termijn van zes weken
- Art. 6:8, lid 1: Begint de dag na bekendmaking besluit (art. 6:8 lid 1)
o Art. 3:41 e.v. Bekendmaking.
- Eindigt zes weken later om 24 uur, tenzij dat zon- of feestdag is (Algemene termijnenwet) (art. 6:7)
- Let op: bezwaar en beroep bij niet tijdig nemen van een besluit niet aan termijn gebonden, maar niet ‘onredelijk laat’ (art. 6:12 Awb)
- Bezwaar- of beroepschrift tijdig ingediend als het binnen de termijn is ontvangen (art. 6:9 lid 1) of (art. 6:9 lid 2)

Geschil over begin bezwaar- of beroepstermijn:
- Aangetekende verzending door bestuursorgaan volstaat
o Weigeren ontvangst helpt niet
- Bij niet-aangetekende verzending
o Wanneer datum van verzending niet kenbaar is,
 In beginsel uitgaan van datum van dagtekening
 Burger kan tegenbewijs leveren
o Als burger stelt dat hij besluit nimmer heeft ontvangen: administratie verweerder bepalend behoudens tegenbewijs.
 Ontvangst moet op niet-ongeloofwaardige wijze door burger worden ontkend
 Lukt het, dan moet bestuursorgaan vervolgens tegenbewijs van verzending leveren
*Als het op 1 april is verzonden en het komt aan op 5 april  termijn begint te lopen op 1 april dus dan heb je nog 5 weken en 3 dagen om
bezwaar te maken.

Verschoonbare termijnoverschrijding:
- Art. 6:11 Awb:
o Is zelden sprake van
 Niet:
 Vakantie, ziekte, gebrek, verhuizing
 Slechte advocaat of gemachtigde
 Niet ophalen van aangetekende post
 Ingrijpende voorvallen in de persoonlijke sfeer
 Wel: geen of onjuiste rechtsmiddelenclausule

Onderdelentrechter:
Je mag niet in beroep tegen bv een planregel waarover je in de voorprocedure niets hebt gezegd (6:13).

Art. 6:13 Awb: geen beroep tegen niet in voorprocedure aangevochten onderdelen.
- Onderdelen = delen van een besluit met afzonderlijk rechtsgevolg
o Afzonderlijk te vernietigen
o Bijvoorbeeld:
 Voorschriften in vergunning
 Delen van een bestemmingsplan
 Niet: beoordelingen op verschillende milieugevolgen in bestemmingsplan of omgevingsvergunning

**Varkens in Nood-arrest EU HvJ 14 januari 2021, ECLI:EU:C:2021:7 en ECLI:NL:RVS:2021:786:
Voorwaarde dat eerst zienswijze moet zijn ingediend voor toegang tot rechter, is voor omgevingsrecht in strijd met art. 9 lid 2 Verdrag van
Aarhus  in alle gevallen waarin in omgevingsrechtelijke zaken de uitgebreide openbare voorbereidingsprocedure is toegepast, zal art. 6:13
Awb niet worden tegengeworpen aan belanghebbenden (is alleen zo bij de uniforme openbaarheidsprocedure waarbij dus geen zienswijze is
ingediend maar wel beroep wordt ingesteld).
 O.g.v. Verdrag van Aarhus mag je iemand geen rechtsgang ontzeggen als diegene heeft deelgenomen aan de voorprocedure. Bij de
uniforme openbaarheidsprocedure mag een ieder zienswijzen indienen, en dus ook in beroep, volgens de uitspraak Varkens in Nood.

,  Anders dan is bepaald in art. 8:1 Awb leidt het arrest ertoe, dat een niet-belanghebbende die op grond van een wettelijke bepaling op
het terrein van het milieurecht een zienswijze naar voren heeft gebracht over een ontwerpbesluit niet kan worden tegengeworpen
dat hij geen belanghebbende is als bedoeld in artikel 1:2, eerste lid, van de Awb, als hij vervolgens tegen het besluit beroep instelt.

4-stappenplan:
Onderdelen (6:13 Awb)
 Een onderdeel is een deel van een besluit met een afzonderlijk rechtsgevolg.
Bv: goede ruimtelijke ordening (iets past goed in de buurt, bv geen geluids- of parkeeroverlast)
Gronden
 Een grond is een juridische of feitelijke reden van een eiser waarom hij het niet eens is met een (onderdeel van een) besluit
Bv: het gelijkheidsbeginsel is geschonden
“want dat is in strijd met….” (EVRM, milieurecht…)”
Argumenten
 Een argument is de feitelijke onderbouwing van een juridische grond of is zelf een feitelijke grond
Bv: de buren hebben wel een vergunning
“want ik veroorzaak geen parkeeroverlast”
Bewijs
 Een argument moet aannemelijk worden gemaakt door een bewijsmiddel
Bv: een rapport of foto’s van de situatie
“bijvoorbeeld foto’s van hoeveel auto’s er staan of getuigenverklaring buurman”

*Er is geen gronden- en argumentenfuik, nieuwe gronden/argumenten mogen worden aangevoerd in de tweede ronde mits het geen strijd
oplevert met de goede procesorde  nieuwe onderdelen mogen niet worden aangevoerd, maar nieuwe gronden wel. De ABRvS is strenger
met toelaten nieuwe gronden/argumenten dan de CRvB.


Week 2: De bezwaarschriftprocedure
Functies bezwaarschriftprocedure:
- Rechtsbeschermingsfunctie : bestuurlijke heroverweging, juridische herbeoordeling
- Leerfunctie: van fouten kan het bestuursorgaan leren
- ‘Filter- of zeeffunctie’: minder procedures bij de rechter
- Verduidelijkings- of dossiervormingsfunctie (voor bestuursrechter)

Art. 6:19 Awb: alle besluiten die worden genomen die betrekking hebben op hetzelfde feit, worden meegenomen in 1 procedure.  ‘nieuw’
besluit wordt meegenomen in de lopende procedure (dan kan het zijn dat je een rechtsinstantie overslaat, want als het besluit wordt gewijzigd
bij het hoger beroep (6:24) dan wordt de rechtbank overgeslagen voor dit gewijzigde besluit).

Het verbod op reformatio in peius:
Dit verbod houdt in dat een bezwaarmaker niet slechter af mag zijn door het instellen van bezwaar of beroep. Onderdelen van het primaire
besluit die geheel los staan van de aangevoerde bezwaren, mogen in beginsel niet worden heroverwogen en het primaire besluit mag in
beginsel niet ten nadele van de bezwaarde worden gewijzigd, tenzij het bo een zelfstandige bevoegdheid heeft om het besluit te herroepen.
CRvB 24-08-2020, ECLI:NL:CRVB:2020:1975, m.nt. M. Wever:
Het beantwoorden van de vraag of sprake is van strijd met het verbod van reformatio in peius vergt twee beoordelingen:
- De eerste is of de rechtspositie van de indiener van het bezwaar bij het besluit op bezwaar is verslechterd. Het gaat er hier om of het
resultaat van die besluitvorming nadelig is voor indiener van het bezwaar (of beroep).
- De tweede is of die verslechtering ook plaats had kunnen vinden als door de betrokkene geen bezwaar was gemaakt. oftewel: was
het bestuursorgaan los van het bezwaar bevoegd om het primaire besluit ten nadele van appellant te wijzigen? Benodigd is daarvoor
(1) een bevoegdheid en (2) dat is voldaan aan de voorwaarden om van die bevoegdheid gebruik te maken.

* Intrekking van een beschikking (bv uitkering) is een belastend besluit  dan rust volgens vaste rechtspraak de bewijslast dat primair besluit
onjuist was op bo.

Hoorplicht (Art. 7:2-7:9 Awb):
- Horen is essentieel in de bezwaarschriftprocedure (maar geen bepaling openbare orde; geen ambtshalve toetsing)
- Uitzonderingen: art. 7:3 Awb
- Voorafgaand aan hoorzitting (art. 7:4 Awb):
o Indiening stukken tot 10 dagen eraan voorafgaand
 10 dagen: erg softe termijn, want informatie die wordt gedeeld na die 10 dagen of zelfs na de hoorzitting, moet
alsnog worden meegenomen in de beslissing op bezwaar.
 10 dagen termijn ook niet heel strikt nemen, het hangt van de aard van het stuk af of het bv 9 dagen voor de
hoorzitting mag worden ingediend.
o Terinzagelegging stukken voor belanghebbenden tenminste een week voor de zitting
o NB: uitnodiging hoorzitting dient > 10 dagen voor de hoorzitting plaats te vinden (CRvB 25 februari 2020, AB 2020/327)

Art. 7:5 lid 1 en 7:13 lid 3 Awb: horen geschiedt door:
- Bestuursorgaan óf
- Een persoon of, bij meerdere personen, meerderheid van personen die niet bij voorbereiding van besluit betrokken is geweest óf
- Een adviescommissie, de onafhankelijke voorzitter óf een onafhankelijk lid ervan
o Onafhankelijk lid: geen lid van het bestuursorgaan en er niet werkzaam voor het bestuursorgaan

, o Minimaal de voorzitter is onafhankelijk van het bo.
Heroverweging:
- Hoofdregel: volledige heroverweging ‘op grondslag van het bezwaar’ (artikel 7:11 Awb)
- Zowel rechtmatigheidstoetsing als toetsing op beleidsaspecten
o Rechtsmatigheidstoetsing: bo neemt een besluit o.g.v. een wet en dat kan o.g.v. die wet wel of niet kloppen. Bv afwijzing
vergunningaanvraag terwijl het toegewezen had moeten worden o.g.v. de wet.
o Beleidsaspecten: voor sommige aspecten van de wet kun je als bo beleid maken en daar moet je je aan houden. Bv: voor
drank- en horecawet moet er een vergunning zijn om alcohol te schenken  veel partijen die zo’n vergunning aanvragen
gaan er louche mee om  integriteitstoetsing (bv om witwassen tegen te gaan). Of bv beleidswijziging tussen besluit in
primo en beslissing op bezwaar.
- Herroeping besluit mag echter ook op gronden die niet direct zijn terug te voeren op het bezwaarschrift (reformatio in peius)

Beslistermijn (Art. 7:10 lid 1 Awb):
- Hoofdregel: 6 weken vanaf de dag na die waarop de bezwaartermijn is verstreken
o Bezwaartermijn: 6 weken  dag na verlopen van die 6 weken: beslistermijn gaat in en duurt 6 (of 12) weken.
- Maar 12 weken als een commissie ex art. 7:13 Awb is ingesteld
o 12 weken vloeit direct voort uit artikel 7:10 lid 1 Awb, onafhankelijk van de mededeling ex artikel 7:10 lid 2 Awb

Bezwaarschriftencommissie/adviescommissie (7:13 en 7:14):
De commissie (en niet het bestuursorgaan) is zelfstandig bevoegd om te beslissen over bepaalde dingen van de bezwaarprocedure dus over
terinzagelegging stukken, afzien van horen, of horen openbaar plaatsvindt (art. 7:13 lid 4 Awb).

12-wekentermijn:
CRvB 30 april 2019, ECLI:NL:CRVB:2019:1470, AB 2019/277 m.nt. L.M. Koenraad: mededeling van bezwaarschriftencommissie is niet nodig, 12-
wekentermijn, in plaats van de standaardtermijn van 6 weken, geldt sowieso bij bezwaarschriftencommissie. Begint niet pas te lopen na de
mededeling o.i.d., maar gewoon als die commissie er is dan geldt die termijn.

Hoorplicht door bezwaarschriftencommissie:
Art. 7:13 lid 1 Awb: hoe de commissie moet zijn samengesteld: 1 voorzitter (onafhankelijk!) + ten minste 2 leden (leden mogen wel voor bo
werken of lid zijn ervan, hoeven dus niet onafhankelijk te zijn).
Art. 7:13 lid 3 Awb: horen gebeurt door commissie: voorzitter OF lid dat geen deel uitmaakt van en niet werkzaam is onder
verantwoordelijkheid van het bo.

CRvB 1 augustus 2005, ECLI:NL:CRVB:2005:AU0700: het is bij de hoorzitting niet nodig dat er sprake is van een voorzitter en tenminste 2 leden,
maar wel bij de advisering.

CRvB 1 augustus 2005, ECLI:NL:CRVB:2005:AU0694: het is bij de advisering door een adviescommissie zoals bedoeld in art. 7:13 Awb, wel echt
nodig dat er sprake is van een voorzitter en ten minste 2 leden (art. 7:13 lid 1 sub a Awb).


Week 3: Procederen bij de bestuursrechter
Gang van zaken:
- Inhoud bezwaar- of beroepschrift (6:4 en 6:5 Awb):
o “gronden”  pro forma beroep ook mogelijk: “ik ga in beroep op nader in te dienen gronden” en vraagt om een termijn
om die gronden aan te vullen.
- Toezending aan bestuursorgaan (‘partijen’)
- Binnen 4 weken verweerschrift bo en op de zaak betrekking hebbende stukken (8:42 jo. 8:58)
o Die 4 weken is niet heel hard, als het later is, is er geen groot probleem  in principe tot uiterlijk 10 dagen voor de zitting.

Informatieplicht:
- 8:28: Partijen moeten schriftelijke inlichtingen geven (uitbreiding in 8:45)
o 8:28a: cautie in bestuurlijke boetezaken.
- 8:31: Sanctie: rechter kan gevolgen verbinden die hem geraden voorkomen (bv niet-ontvankelijkverklaring)
- 8:29: Beschikbaarstelling stukken kan om gewichtige redenen worden geweigerd/uitsluitend ter kennisname rechter (relatieve
geheimhouding) (8:42)
 Relatieve geheimhouding: wederpartij mag het niet zien, maar de rechter wel en o.b.v. die stukken beslissen.
o Lid 2: ondergrens Wob
o Lid 3: rechter beoordeelt
 Paradox: dan heeft hij hoe dan ook kennis van de informatie
- Lid 5: bij relatieve geheimhouding toestemming van partijen nodig om stukken te gebruiken bij de uitspraak
o Probleem: want rechter heeft sowieso kennis van de stukken (ook zonder toestemming partijen)
o Daarom bij geen toestemming beide partijen: verwijdering van de stukken uit dossier en overdracht aan andere kamer
- 8:27 (jo. 8:44) / 8:33 (jo. 8:46): oproeping: algemene verschijningsplicht partijen / getuigen
o Uitzondering (8:56): uitnodiging partijen ten minste 3 weken voor zitting. Partijen zijn niet verplicht om te verschijnen.

Procesbelang:
ABRvS 23 januari 2019, ECLI:NL:RVS:2019:164: Er is in beginsel geen belang meer bij een inhoudelijk oordeel over de vraag of een
evenementenvergunning verleend had mogen worden als het evenement al heeft plaatsgevonden. Er is een uitzondering bij jaarlijkse
evenementen. Het belang bij een inhoudelijk oordeel over de rechtmatigheid van de verleende vergunning is gelegen in de omstandigheid dat