samenvatting recht

Recht
Deel 1. ALGEMENE INLEIDING TOT HET RECHT

1. Recht: begripsomschrijving
 “recht” is een meerduidig begrip
 Recht is een geheel van gedragsregels die afdwingbaar (= sanctioneerbaar gesteld) zijn door
de overheid
o De gedragsregels zijn niet perse gemaakt/uitgevaardigd van de overheid vb:
huurregels
o Een sanctie is ruimer dan een straf  strafsancties worden immers enkel opgelegd
bij misdrijven. Misdrijven zijn schendingen van de strafrechtsregels

1.1. Gedragsregels
 Voorschriften die ons gedrag in een bepaalde richting sturen
o Hiermee wordt onze persoonlijke vrijheid beperkt
 Sommige gedragsregels zijn zowel morele regels als rechtsregels

1.2. Afdwingbaar gesteld door de overheid
 Alle rechtsregels zijn gedragsregels, maar niet alle gedragsregels zijn daarom rechtsregels!!
o Vele gedragsregels missen juridische afdwingbaarheid om als rechtsregels
bestempelt te worden

 “afdwingbaarheid” verwijst naar de aanwezigheid van sancties
o Hiermee worden het naleven van de gedragsregels gewaarborgd
o Afdwingbaarheid zorgt dat de regels niet zomaar naast iemand worden neergelegd
 spelregels van het voetbal is afdwingbaar  bij overtreding uitgesloten of
geschorst worden  maar toch geen recht
 beleefdheidsregels zijn voorzien van een sanctie (de afkeuring) à maar toch
geen recht.
 morele regels (het geweten) à maar toch geen recht.

 Alle rechtsregels zijn afdwingbare gedragsregels, maar niet alle afdwingbare gedragsregels
zijn daarom rechtsregels!!
o Er is sprake van recht indien de naleving van de gedragsregels afgedwongen wordt
door de overheid (=het staatsapparaat)

, Indicatieve regels = wat is en niet anders kan




Gedragsregels = regels die zeggen wat wel anders kan, maar niet ander mag




2. Het doel van het recht
 Rechtsregels hebben als doel om orde en zekerheid te brengen in de maatschappij.
o Orde: geen chaos meer, zonder rechtsregels  chaos
o Rechtszekerheid: mensen weten beter wat hen te wachten kan staan
 ! Orde en rechtszekerheid betekenen niet altijd rechtvaardigheid.

3. De bronnen van het recht
 De verschillende vormen waarin rechtsregels kunnen worden uitgedrukt. In het Belgisch
recht onderscheidt men gewoonlijk de volgende rechtsbronnen:
o de wetgeving (in ruime zin)
o de gewoonte
o de algemene rechtsbeginselen
o de rechtspraak
o de rechtsleer
o sommige private regelgeving

3.1. Wetgeving in ruime zin
3.1.1. Omschrijving
 In ons land is de belangrijkste rechtsbron de wetgeving. In de meest ruime zin gaat het om:
o Federale wetten: Wetgeving gestemd door het federale parlement. à wetten in enge
zin, je herkent ze doordat in hun titel “wet” staat.
o Decreten en ordonnanties: Wetgeving gestemd door de deelstaatparlementen in
ons land.
o Beslissingen van de uitvoerende macht: Koninklijke Besluiten, Ministeriële
Besluiten, gemeentelijke en provinciale besluiten,…

,3.1.2. Waar vind je wetgeving?
 De wetgeving vind je in:
o www.staatsblad.be
o Het juridat  geconsolideerde wetgeving = de basistekst met de daarin de latere
verwerkte wijzigingen
 Gemeentelijke en provinciale wetgeving wordt niet in het staatsblad gepubliceerd! :
o Provincies publiceren hun wetgeving in het bestuursmemoriaal
o Gemeentes: maken hun wetgeving nog steeds bekend via aanplakking aan het
gemeentehuis en via neerlegging op de griffie van de rechtbank van eerste aanleg en
van de politierechtbank. Ook online.

3.2. De gewoonte/ de rechtsgewoonte
 Rechtsgewoonten = gevestigde, ongeschreven gebruiken die door de gemeenschap als
bindende rechtsregels beschouwd wordt.
o vb.: De ambtenaar van de burgerlijke stand moet overlijden vaststellen. De gewoonte
is dat de arts het attest opmaakt en dat wordt binnengebracht.

3.3. De algemene rechtsbeginselen
 Algemene rechtsbeginselen = ongeschreven gedragsregels die essentieel worden geacht
voor de samenleving. !  ≠rechtsgewoonten
o vb.: Verbod van eigenrichting = verbod op het recht in eigen handen nemen. (wie
meent op iets recht te hebben, maar het niet op een vreedzame manier verkrijgt,
moet de omweg via de rechter maken.

3.4. De rechtspraak
 Rechtspraak = geheel van rechterlijke uitspraken. namelijk:
o Vonnissen van de rechtbanken.
o Arresten van de hoven.
o Uitspraken van andere rechtscolleges.
 Rechtspraak is geen algemeen bindende bron MAAR een gezaghebbende bron.




o De uitspraak van de rechter is enkel bindend voor betrokken partijen

, o rechtelijke uitspraken zijn een belangrijke aanvulling op de wet  het vertoont
leemtes, gaten

3.5. Rechtsleer
 Rechtsleer = geheel van de publicaties waarin rechtsgeleerden hun opvattingen over het
recht meedelen (geschriften, handboeken, wetenschappelijke artikels) van juristen.
 Ook de rechtsleer is een gezaghebbende rechtsbron (kan een grote invloed uitoefenen
op rechters en de wetgeving maar is niet algemeen bindend)

3.6. Private regelgeving
 Private personen (jij en ik) kunnen ook rechtsregels tot stand brengen.
 Enkel bindend voor contractspartijen
o vb.: Huurovereenkomst, deze is niet gemaakt door de overheid maar door de burger.
Tussen 2 partijen

4. De indeling van het recht
4.1. De klassieke indeling in publiekrecht en privaatrecht

Publiekrecht Privaatrecht Gemende rechtstakken
= het geheel van regels die bepalen = het geheel van regels die verhoudingen tussen Soms heb je een mengeling
hoe de overheid functioneert en die particulieren en groepen onderling bepaald. van privaat en publiek recht
de verhoudingen tussen de burgers
en overheid bepaalt. Regelt de:
 Verhouding tussen burgers onderling
Regelt dus de: (particulieren/mensen en groepen)
 Organisatie en werking van
de overheid
 De relatie van de overheid
met de burgers

Tot het publiekrecht behoren Tot het privaatrecht behoren volgende Tot de gemende rechtstakken
volgende rechtstakken: rechtstakken: behoren:
 Arbeidsrecht:
 Grondwettelijk recht:  Handelsrecht: - Regelt de
fundamentele regels van het - Enkel van toepassing op handelaars en arbeidsverhouding
publiekrecht op daden van koophandel en tussen
- De belangrijkste regels  Burgerlijk recht: werkgevers en
over de inrichting en - regels voor alle burgers, zonder werknemers
werking van de onderscheid van stand of beroep  Sociale zekerheid:
verschillende 1. Personenrecht - Regelt de
staatsmachten 2. Familierecht/ gezinsrecht verschillende
- De mensenrechten 3. Huwelijksvermogensrecht sociale
 Bestuursrecht of 4. Overeenkomstenrecht voorzieningen
administratief recht: 5. Onrechtmatige daad
- Regelt de werking en 6. Zakenrecht
structuur van de 7. Erfrecht
organen van de
uitvoerende macht

 Strafrecht: