In dit verslag staat een samenvatting
van de onderwijseenheid Partners in
Preventie van leerjaar 2 van de HBO-
verpleegkundige opleiding van de
Hogeschool van Arnhem en Nijmegen.
Samenvatting
Partners in
Preventie
Anne Freriks
0
,Inhoud
Anatomie, Fysiologie en Pathologie (AFP) .................................................................................3
Voortplantingsstelsel ...........................................................................................................3
Geslachtskenmerken .......................................................................................................3
Vrouwelijke geslachtsorgaan ............................................................................................3
Mannelijke geslachtsorganen ...........................................................................................5
Ontwikkeling van geslachtscellen .....................................................................................6
Hormonale beïnvloeding ..................................................................................................7
Coïtus ..............................................................................................................................9
Bevruchting......................................................................................................................9
Geslachtsklieren ............................................................................................................ 10
Pre- en perinatale periode .................................................................................................. 11
Overerving van eigenschappen ....................................................................................... 11
Embryonale ontwikkeling ................................................................................................ 12
Foetale ontwikkeling (foetogenese) ................................................................................. 13
Aanleg, groei en ontwikkeling van de orgaanstelsels ........................................................ 13
Zwangerschap ............................................................................................................... 17
Bevalling ........................................................................................................................ 17
Geboorte ....................................................................................................................... 18
De kraamvrouw .............................................................................................................. 19
Leefstijl voor zwangere ................................................................................................... 19
Groei en ontwikkeling zuigelingenperiode ........................................................................... 20
Het interne milieu: groei en ontwikkeling ......................................................................... 20
Groeistoornissen ........................................................................................................... 24
Groei en ontwikkeling peuterperiode .................................................................................. 27
Het interne milieu: groei en ontwikkeling ......................................................................... 27
Aandoeningen aan de zintuigen ...................................................................................... 30
Rijpingsstadia van Piaget ................................................................................................ 31
Groei en ontwikkeling basisschoolperiode .......................................................................... 32
Het interne milieu: groei en ontwikkeling ......................................................................... 32
Gezondheidsbedreigingen .............................................................................................. 37
Kindermishandeling ........................................................................................................... 41
Verslaafde ouders .......................................................................................................... 41
Echtscheiding ................................................................................................................ 41
Ongevallen..................................................................................................................... 42
Groei en ontwikkeling adolescentieperiode ........................................................................ 43
1
, Het interne milieu: groei en ontwikkeling ......................................................................... 43
Anticonceptie en Soa’s ...................................................................................................... 46
Anticonceptie ................................................................................................................ 46
Soa’s ............................................................................................................................. 46
Reumatische aandoeningen ............................................................................................... 52
Osteoporose .................................................................................................................. 52
Artrose ........................................................................................................................... 53
Reumatoïde artritis......................................................................................................... 54
Angststoornissen ............................................................................................................... 57
Stoornissen die onder angst vallen.................................................................................. 57
Behandelingen ............................................................................................................... 59
Ontstekingen in de darm .................................................................................................... 61
Anatomie ....................................................................................................................... 61
Inflammatoire darmziekten............................................................................................. 61
Poliepen en polyposis coli .............................................................................................. 63
(Colon) tumoren ................................................................................................................ 65
Kanker ........................................................................................................................... 65
Benigne tumoren ............................................................................................................ 68
Maligne tumoren ............................................................................................................ 68
Colorectaal carcinoom ................................................................................................... 69
Nieren en urinewegen – anatomie en fysiologie ................................................................... 72
Nieren............................................................................................................................ 72
Urine.............................................................................................................................. 76
Aandoeningen aan de nieren .............................................................................................. 78
Nierinsufficiëntie............................................................................................................ 78
Niercyste ....................................................................................................................... 83
Niercarcinoom ............................................................................................................... 83
Hoefijzer nier.................................................................................................................. 84
Diabetes mellitus & invloed hormonen ............................................................................... 85
Diabetes mellitus type 1 ................................................................................................. 85
Diabetes mellitus type 2 ................................................................................................. 87
Verpleegkundige aandachtspunten bij alle vormen van diabetes mellitus......................... 89
Hormoonregulatie .......................................................................................................... 89
2
, Anatomie, Fysiologie en Pathologie (AFP)
Voortplantingsstelsel
Geslachtskenmerken
Mensen zijn van het vrouwelijke of mannelijke geslacht. Er zijn dus 2 geslachten ofwel seksen te
onderscheiden, elk met kenmerkende eigenschappen. De typisch mannelijke of vrouwelijke
kenmerken noem je geslachtskenmerken.
De primaire geslachtkenmerken zijn vanaf de geboorte al aanwezig.
Bij meisjes;
- Vulva
- Ovaria (eierstokken)
- Tubae uterinae (eileiders)
- Uterus (baarmoeder)
- Vagina
Bij jongens;
- Penis
- Testes (zaadballen)
- Epididymes (bijballen)
- Ducti deferentes (zaadleiders)
- Prostaat
De secundaire geslachtskenmerken zijn typerende sekseverschillen die tot ontwikkeling komen
onder invloed van geslachtshormonen tijdens de groei van het individu. Deze hormonen worden
vanaf het begin van de puberteit geproduceerd.
Bij vrouwen;
- Het volgroeid zijn van ovaria, uterus, vagina en vulva
- De menstruele cyclus
- Mammae (borsten)
- Beharing van onder de oksels en in de schaamstreek
- Verbreding van het bekken
- Toename van onderhuids vet op bepaalde plaatsen, zoals heupen en bovenbenen
Bij mannen;
- Het volgroeid zijn van testes en penis
- Stemverlaging (‘baard in de keel’)
- Beharing onder de oksels, in schaamstreek, in het gezicht, op de borst en op ledenmaten
- Grotere bot- en spierontwikkeling dan bij de vrouw
Vrouwelijke geslachtsorgaan
De vrouwelijke genitalia (geslachtsorganen) liggen zowel extern en intern. Genitalia externa
liggen in de schaamstreek en worden met de term vulva aangeduid. De genitalia interna liggen in
het kleine bekken.
Externa genitalia;
- Labia major (grote schaamlippen)
- Labia minor (kleine schaamlippen)
- Mons pubis (venusheuvel)
- Clitoris (kittelaar)
- Vaginaal vestibulum (voorhof)
Interna genitalia
- Ovaria (eierstokken)
- Tubae uterinae (eileiders)
3
van de onderwijseenheid Partners in
Preventie van leerjaar 2 van de HBO-
verpleegkundige opleiding van de
Hogeschool van Arnhem en Nijmegen.
Samenvatting
Partners in
Preventie
Anne Freriks
0
,Inhoud
Anatomie, Fysiologie en Pathologie (AFP) .................................................................................3
Voortplantingsstelsel ...........................................................................................................3
Geslachtskenmerken .......................................................................................................3
Vrouwelijke geslachtsorgaan ............................................................................................3
Mannelijke geslachtsorganen ...........................................................................................5
Ontwikkeling van geslachtscellen .....................................................................................6
Hormonale beïnvloeding ..................................................................................................7
Coïtus ..............................................................................................................................9
Bevruchting......................................................................................................................9
Geslachtsklieren ............................................................................................................ 10
Pre- en perinatale periode .................................................................................................. 11
Overerving van eigenschappen ....................................................................................... 11
Embryonale ontwikkeling ................................................................................................ 12
Foetale ontwikkeling (foetogenese) ................................................................................. 13
Aanleg, groei en ontwikkeling van de orgaanstelsels ........................................................ 13
Zwangerschap ............................................................................................................... 17
Bevalling ........................................................................................................................ 17
Geboorte ....................................................................................................................... 18
De kraamvrouw .............................................................................................................. 19
Leefstijl voor zwangere ................................................................................................... 19
Groei en ontwikkeling zuigelingenperiode ........................................................................... 20
Het interne milieu: groei en ontwikkeling ......................................................................... 20
Groeistoornissen ........................................................................................................... 24
Groei en ontwikkeling peuterperiode .................................................................................. 27
Het interne milieu: groei en ontwikkeling ......................................................................... 27
Aandoeningen aan de zintuigen ...................................................................................... 30
Rijpingsstadia van Piaget ................................................................................................ 31
Groei en ontwikkeling basisschoolperiode .......................................................................... 32
Het interne milieu: groei en ontwikkeling ......................................................................... 32
Gezondheidsbedreigingen .............................................................................................. 37
Kindermishandeling ........................................................................................................... 41
Verslaafde ouders .......................................................................................................... 41
Echtscheiding ................................................................................................................ 41
Ongevallen..................................................................................................................... 42
Groei en ontwikkeling adolescentieperiode ........................................................................ 43
1
, Het interne milieu: groei en ontwikkeling ......................................................................... 43
Anticonceptie en Soa’s ...................................................................................................... 46
Anticonceptie ................................................................................................................ 46
Soa’s ............................................................................................................................. 46
Reumatische aandoeningen ............................................................................................... 52
Osteoporose .................................................................................................................. 52
Artrose ........................................................................................................................... 53
Reumatoïde artritis......................................................................................................... 54
Angststoornissen ............................................................................................................... 57
Stoornissen die onder angst vallen.................................................................................. 57
Behandelingen ............................................................................................................... 59
Ontstekingen in de darm .................................................................................................... 61
Anatomie ....................................................................................................................... 61
Inflammatoire darmziekten............................................................................................. 61
Poliepen en polyposis coli .............................................................................................. 63
(Colon) tumoren ................................................................................................................ 65
Kanker ........................................................................................................................... 65
Benigne tumoren ............................................................................................................ 68
Maligne tumoren ............................................................................................................ 68
Colorectaal carcinoom ................................................................................................... 69
Nieren en urinewegen – anatomie en fysiologie ................................................................... 72
Nieren............................................................................................................................ 72
Urine.............................................................................................................................. 76
Aandoeningen aan de nieren .............................................................................................. 78
Nierinsufficiëntie............................................................................................................ 78
Niercyste ....................................................................................................................... 83
Niercarcinoom ............................................................................................................... 83
Hoefijzer nier.................................................................................................................. 84
Diabetes mellitus & invloed hormonen ............................................................................... 85
Diabetes mellitus type 1 ................................................................................................. 85
Diabetes mellitus type 2 ................................................................................................. 87
Verpleegkundige aandachtspunten bij alle vormen van diabetes mellitus......................... 89
Hormoonregulatie .......................................................................................................... 89
2
, Anatomie, Fysiologie en Pathologie (AFP)
Voortplantingsstelsel
Geslachtskenmerken
Mensen zijn van het vrouwelijke of mannelijke geslacht. Er zijn dus 2 geslachten ofwel seksen te
onderscheiden, elk met kenmerkende eigenschappen. De typisch mannelijke of vrouwelijke
kenmerken noem je geslachtskenmerken.
De primaire geslachtkenmerken zijn vanaf de geboorte al aanwezig.
Bij meisjes;
- Vulva
- Ovaria (eierstokken)
- Tubae uterinae (eileiders)
- Uterus (baarmoeder)
- Vagina
Bij jongens;
- Penis
- Testes (zaadballen)
- Epididymes (bijballen)
- Ducti deferentes (zaadleiders)
- Prostaat
De secundaire geslachtskenmerken zijn typerende sekseverschillen die tot ontwikkeling komen
onder invloed van geslachtshormonen tijdens de groei van het individu. Deze hormonen worden
vanaf het begin van de puberteit geproduceerd.
Bij vrouwen;
- Het volgroeid zijn van ovaria, uterus, vagina en vulva
- De menstruele cyclus
- Mammae (borsten)
- Beharing van onder de oksels en in de schaamstreek
- Verbreding van het bekken
- Toename van onderhuids vet op bepaalde plaatsen, zoals heupen en bovenbenen
Bij mannen;
- Het volgroeid zijn van testes en penis
- Stemverlaging (‘baard in de keel’)
- Beharing onder de oksels, in schaamstreek, in het gezicht, op de borst en op ledenmaten
- Grotere bot- en spierontwikkeling dan bij de vrouw
Vrouwelijke geslachtsorgaan
De vrouwelijke genitalia (geslachtsorganen) liggen zowel extern en intern. Genitalia externa
liggen in de schaamstreek en worden met de term vulva aangeduid. De genitalia interna liggen in
het kleine bekken.
Externa genitalia;
- Labia major (grote schaamlippen)
- Labia minor (kleine schaamlippen)
- Mons pubis (venusheuvel)
- Clitoris (kittelaar)
- Vaginaal vestibulum (voorhof)
Interna genitalia
- Ovaria (eierstokken)
- Tubae uterinae (eileiders)
3
