Rechtseconomie: Aantekeningen

Rechtseconomie
1e 10 colleges online!

Inleiding
 Rechtseconomie = economische analyse van het recht
o Ontstaan aan de Universiteit van Chicago dus veel micro-economie (Price theory)
o Kritiek: veronderstelt rationele economische agenten, maar niet iedereen is (even)
rationeel en rechtsregels moeten ook gelden voor ‘simpele’ individuen
 Rationaliteit laat veel mogelijkheden open: veel additionele wetenschappen
nodig
 Zuiver rationele economie laat veel oplossingen open, dus moet verfijnt
worden a.d.h.v. bv. psychologie, sociologie,.. (sterke invloed op behavior
economics)
o Micro-economie is geëvolueerd naar speltheorie
o Speltheorie en vooral ‘mechanism design’ houdt rekening met
 Strategisch gedrag
 Beperkte (asymmetrische) informatie
 Bv. zwart werk waar fiscaliteit niets van weet
 Beperkte (bounded) rationaliteit
 Bv. agenten niet slim genoeg te handelen zoals wetgever het
voorschrijft
 …
  insteek: maakbaarheid van de maatschappij
 Diegene die de wet, regel,.. ontwerp moet er rekening mee houden
dat hij tegenover agenten staat die zich gaan gedragen zoals zij het
willen
 Bv. fiscaliteit: men vindt dat op bepaalde goederen belastingen
betaald moet worden -> mensen trachten eraan te ontsnappen
o Speltheoretische methodologie goed onder de knie hebben:
 Speltheorie is een formeel en rigoureus denkkader
 Maar op intro niveau is er geen differentiaal- en integraalrekening
 Sluit nauwer aan bij logica
o Speltheorie houdt expliciet rekening met strategische gedrag van anderen en is
daardoor het ideale instrument om rechtsregel te toetsen
o Speltheorie is een algemeen geldend kader. Wordt ook wel multi-persoons-
beslissingstheorie genoemd en is als dusdanig een wetenschappelijke discipline op
zich
 Economie = besliskunde -> optimaliseren, het beste kiezen
 Ook biologen die a.d.h.v. speltheorie trachten verklaren waarom bepaalde
fractie van fauna/ flora in de biotoop voorkomt? Gaan in strategisch gedrag
met elkaar, met objectief om zoveel mogelijk van aardbol in beslag te nemen
 Is economische wetenschap met concurrentie voor schaarse middelen
 Wij: niet strikt economisch  wel: implicaties voor juridisch kader
o Speltheorie is methodologische hofleverancier voor andere toegepaste domeinen en
tal van ontwikkelingen situeren zich daar maar zijn inspirerend voor law and
economics
 Voorbeelden

,  Oligopolietheorie en mededinging: voor de mededingingsregels
 Contract theory: voor contractrecht
o Self-enforceable contract i.p.v. court enforceable
 Indien smart contract, dan laat contract niet toe dat
iemand gaat afwijken van het afgesprokene -> self-
enforcement
 Vanuit contract theory trachten optimale contracten
die zich afwikkelen zoals het voorzien was omdat
men juiste prikkels heeft
 Strategisch management en micro-economische organisatietheorie:
voor incentief mechanismen, wat rechtsregels in feite zijn
o Bv. door verbod bepaalde actie te nemen
 IP: speltheorie die voor octrooirecht optimale vormen van octrooien
hebben afgeleid
o Economics of innovation: voor IP
 …
 Toepassingsdomeinen zijn vooral rechtsregels geweest die zich situeren op
het vlak van:
 Contract
 Aansprakelijkheid
o Onrechtmatige daad: waar ligt aansprakelijkheid?
 Mededinging
 Milieu
o Coas-theorema: het maakt niet uit waar je de rechten op
vervuiling legt om te bepalen wat de uitkomst is
  invariance theorem Coase
 Bv. vervuiler krijgt alle rechten toegewezen om te
vervuilen -> deze gaat zoveel mogelijk van zijn recht
gebruik maken en dus alles vervuilen
 Andere onderneming gaat proberen milieu-uitstoot
te verminderen: gaat bedrag betalen aan vervuiler
om uitstoot te verminderen  omgekeerd van
principe ‘de vervuiler betaalt’
 Bv. kopen nieuw elektronisch toestel, kleurencodes
naarmate energie verbruiken -> veel producenten
zijn gelimiteerd door ‘de vervuiler betaalt’ om hun
milieu-uitstoot voldoende laag te houden (ofwel
milieurechten kopen bij anderen die toestellen
produceren die veel minder uitstoten OF gamma van
producten moeten ze producten op markt brengen
waarbij gehele productie niet al te vervuilend is)
 Of je nu rechten tot vervuiling bij vervuiler legt of
diegene die schade leidt  uitkomst gaat hetzelfde
zijn m.b.t. de uitstoot
 Niet m.b.t. inkomsten
  er spelen veel speltheoretische aspecten: hoeveel
informatie? Hoe verloopt de onderhandeling?

, Hoeveel is verwijtbaar aan de ene fabriek of aan de
andere
 Gaat veel verder dan vraag en aanbod
 Arbeidsrelaties
o Ofwel raad van bestuur verantwoording en beloning geeft
aan managers OF managers aan de werknemers
o Onderhandeling aan vooraf: hoeveel verdienen? Hoeveel
heb je gewerkt?  asymmetrische informatie
 Dus contingente contracten: indien winst van x%
creëren voor het bedrijf, voor elk % krijg je een extra
vergoeding
 Octrooien
 Verdrag tussen soevereine staten
o Er bestaat geen supranationale autoriteit die rechten kunnen
afdwingen voor sommige materies: onderhandelingen
tussen soevereine staten
o Court enforceability  partij voldoet niet aan contract dus
je gaat naar de rechtbank
o Economen: rechtbanken hebben kostprijs,… dus soms beter
dat als we weten dat elke partij zich strategische kan
gedragen en informatie heeft die niet elke partij heeft 
self- enforcement contract
o  doel: court enforcement vervangen door self-
enforcement
 Bv. Mededingingsautoriteiten  er is geen
wereldmededingingsautoriteit
 Corporate governance
 Wie gebruikt het?
o Wetgever idealiter telkenmale een wet tot stand komt in de parlementaire discussie
een aftoetsing moeten vragen wat nu enkel op vlak van het juridische formeel
gebeurt
  welk effect heeft de wet? Zou met eigenlijk vooraf vragen bij moeten
stellen
 Bv. wetten die het tegenovergestelde doel bereiken
 Bv. wet waarbij auditkantoren, bedrijven om de zoveel jaar
veranderen van auditor (anders niet meer nauwgezet bekijken,..)
maar big 4 gaan spelletje spelen (gaan onderhandelen)  leidt tot
collusieve afspraken over de tarieven
o In sommige domeinen actiever gebruik van rechtseconomie
 EU mededingingsbeleid
 Settlement
 ‘hoe werkt de markt’, hoeveel schade berokkend  domein van
market analysis
 Steunt op strategische interactie tussen overtreder en competition
 Op het vlak van evaluatie van EU directieven (de zogenaamde regulatory
impact analysis of RIA)
 Bv. auditkantoor bepaald bedrijf om de zoveel jaar verlaten

,  Vragenlijst sturen (survey methode) naar bedrijven of economen
inschakelen, voorafgaand voor uitvaardiging directieven een
impactanalyse maken van de regulatie
 Auditor mag gedurende 5j audit doen voor bepaald bedrijf ->
bedrijven gaan wisselen van audit (prijs…) dus impliciet veel meer
kartelgedrag
o Auditor revolvement: iemand nieuw in boeken komen kijken,
valt misschien iets op
o Positief eerste orde effect maar negatief 2e orde effect
o Sterk gebaseerd op empirische data verzamelen
 Op het vlak van regelgeving voor financiële instellingen
 FSMA, ECB,…  regelgeving financiële instellingen, wat is impact?
o Sommige grote internationale law firms gebruiken het om loopholes in de wetten te
vinden en zo aan rechter aan te tonen dat bepaalde regels absurd zijn en niet de
regel zuiver op zijn literaire uitleg toepast en snapt waarom gehandeld is op
bepaalde manier
 Billiard arrest



Overzicht rechtseconomie

EX: bv. analyseer of Belgische of Nederlandse wetgever de richtlijn beter heeft omgezet
 kijken naar hoe buurlanden het hebben aangepakt
 buitenlands verschillend: EXAMENVRAAG met inzichten gebruik van het college

 Centraal thema: maakbaarheid van de samenleving d.m.v. wetten, decreten, regelgeving,..
wanneer deze samenleving is samengesteld uit personen die hun gedrag vrij kunnen bepalen
(gehoorzamen- niet-gehoorzamen/ zorg dragen- verzuimen zorg te dragen/ eerlijk informatie
geven- liegen…)
o Economische analyse is een gedragswetenschap: gedragingen kunnen geanalyseerd
worden a.d.h.v. economische modellen
 = empirische gedragswetenschap met beleidsimplicaties
 Model toetsen aan cijfers en counterfactual (wat als wet er anders
zou uitzien, wat is dan de uitkomst?)
 Gaan ons vertellen wat precies zal gebeuren: economische analyse is,
naarmate we ons begeven op het domein waar de economie een belangrijke
rol speelt, des te belangrijker
 Speltheorie: decennialange ervaring met speltheorie en empirische methode
en integratie economie en psychologie (behavior economics)
 Regel gaat ofwel het brein van de mens volgt wat spel-economische
wetmatigheid is OF bepaalde extra psychologische additief eraan
toevoegt
 2 situationele toestanden van het brein
o Indien niet rationeel: human modes
o Indien rationeel: econs modus
o  steeds in ofwel de econs of wel human modus
o Beleidsimplicatie: vooraleer wetten, decreten, regelgeving,.. uit te vaardigen of toe
te passen moet men nadenken welke effecten deze hebben gegeven dat personen