Godsdienst
Deel I : Godsdienstdidactiek in lagere school achtergrond
KATHOLIEKE SCHOOL IN EEN VERANDERENDE SAMENLEVING
EEN VERANDERENDE MAATSCHAPPIJ
o Vorming, onderwijs en opvoeding à staan niet los vd maatschappij
o School = maatschappelijke instelling
§ Waar lln met verschillende domeinen vd cultuur + maatschappelijk leven in contact
komen
o Veranderende samenleving à leidt tot veranderende inzichten i.v.m. inhouden en methoden v
opvoeding en onderwijs
o à opdrachten voor katholiek basisonderwijs in het bijzonder
LEVENSBESCHOUWING, VISIE OP MENSBEELD, WERELDBEELD, GODSBEELD
o Levensbeschouwing
o Beschouwen
§ = datgene wat je ziet in jou laten doordringen en erover nadenken
o Iedere mens à persoonlijk referentiekader
§ = soort venster waardoor je naar de wereld kijkt
• Niet alleen over wat je ziet, maar ook de interpretatie over wat je ziet
• Beïnvloed door wat je meemaakt (contrastervaringen) à context,
omgeving en jezelf
___________________________________________________________________________________________
o Levensbeschouwelijke ontwikkeling
o Steeds opnieuw betekenis geven aan de wereld om je heen
§ Betekenis geven
• = wijze waarop wat er v buiten op jou afkomt, bij jou binnenkomt en welke
waarde je eraan toekent
o Ontwikkeling à gaat een leven lang door
§ Dynamisch en open
___________________________________________________________________________________________
o Persoonlijke identiteit
o Door na te denken over wie je bent, hoe je naar het leven kijkt,…
___________________________________________________________________________________________
, o Mensbeeld
o Beeld of opvatting over wie de mens is of zou moeten zijn
o Wereldbeeld
o Opvatting die een mens heeft over hoe de wereld is of zou moeten zijn
o Godsbeeld
o Beeld of opvatting die een mens heeft over de transcendente dimensie vh leven
EEN EVOLUTIE IN HET MENSBEELD, WERELDBEELD, GODSBEELD
o Heteronomie à autonomie
o Heteronomie
§ In alle culturen vh verleden tot 16e eeuw
§ Onze wereld à volledig afhankelijk ve andere wereld
• Die andere wereld
o Bestuurd door heerser
§ die omgeven wordt met dienaren
§ die wetten geeft
§ die toekijkt, straft en beloont
o = boven de aardse wereld à bovennatuurlijk/hemel/absoluut
volmaakte wereld
o Heeft v alles weet, ook vh meest verborgene
• Onze wereld
o Kennis vd aardse mens à onwetend
o Aanbieden v geschenken aan andere wereld om die gunstig te
stemmen
§ Bestaan vd andere wereld = axioma
• Stelling die zowel onbewijsbaar als onweerlegbaar is
• Kan vanzelfsprekend lijken, maar is en blijft een vrij gekozen/niet dwingend
uitgangspunt
o Het aannemen is een zaak v vertrouwen/geloof
o Autonomie
§ Vanaf 16e eeuw
§ Barstjes in axioma
• Door beginnende ontwikkeling vd exacte wetenschappen in het Westen
o Inzicht dat natuur haar eigen vaste wetten volgt
o Men kan wetmatigheden berekenen
o Men kan effecten ervan voorzien en er zich tegen bewapenen
o Vb. ontstaan v bliksem komt eigen door elektrische ontlading,…
§ Kosmos volgt ‘eigen melodie’ à eigen wet
• Ook mens is deel vd kosmos en dus autonoom
o Humanisme (15e – 16e eeuw) sluit hierbij aan
§ Nieuwe axioma
• Langzaam en meestal onbewust in westerse cultuur doorgedrongen +
geleidelijk aan verandert
§ Gevolgen
• 17e eeuw à succesvolle verzet tegen heksenvervolgingen
• 18e eeuw à afschaffing v folteringen
• Eind 18e eeuw à eerste verklaring vd rechten vd mens
, • 19e eeuw à doorbraak v democratie
§ Resultaat v deze grote beweging
• = Moderniteit
o Op gang gekomen door humanisme en wetenschappen in westerse
cultuur
§ Toch bestaan vd andere wereld à niet weggedacht
• Ze bestond wel, maar gaf alleen nergens blijk v werkzaamheid
§ Van onwerkzaamheid naar onwerkelijkheid à kleine stap
• In loop v 19e eeuw in westerse wereld à deze stap gezet
o Dood v God à geboorte vd moderne atheïsme
___________________________________________________________________________________________
o Autonomie à theonomie
o Theonomie
§ Verzoening tss autonomie en godsgeloof
• In het autonomiedenken is God de diepste grond v kosmos en mens
• God = mysterie dat ons kennen overstijgt
• God = diepste wezen v alles (kosmos en mens)
§ Slechts 1 wereld nl. die v ons
• Deze wereld is heilig
HOE MENSBEELD, WERELDBEELD EN GODSBEELD SAMENHANGEN (volgens Marc Vandepitte)
o God schiep de mens naar zijn beeld
o MAAR mens schept goed naar zijn beeld
§ Poging om de moeilijkheden vh bestaan te boven te komen en het leven zinvol en
leefbaar te maken
o Spreken over God zegt dikwijls meer over de mens en wereld
o Godsbeeld weerspiegelt bijna steeds
§ Wat er in de maatschappij leeft
§ Hoe mens denken en voelen
ENKELE KENMERKEN VD HEDENDAAGSE MAATSCHAPPIJ
o Secularisatie en detraditionalisering
o Secularisatie
§ = verwereldlijking
§ Afnemen vd invloed vh christelijke geloof waardoor de reikwijdte vd godsdienst
beperkt is
• Steeds meer sectoren vd samenleving à losgeraakt vh godsdienstig en
kerkelijk leven
• Eigen levensvisie teruggedrongen vd publieke sfeer tot privé-domein v
mensen
o Detraditionalisering
§ Godsdienst steeds minder belangrijk in dagelijkse leven vd mensen
• Gevolg à vermindering vd godsdienstigheid
§ Veel mensen verbinden zich niet meer aan een geïnstitutionaliseerde levensvisie
Deel I : Godsdienstdidactiek in lagere school achtergrond
KATHOLIEKE SCHOOL IN EEN VERANDERENDE SAMENLEVING
EEN VERANDERENDE MAATSCHAPPIJ
o Vorming, onderwijs en opvoeding à staan niet los vd maatschappij
o School = maatschappelijke instelling
§ Waar lln met verschillende domeinen vd cultuur + maatschappelijk leven in contact
komen
o Veranderende samenleving à leidt tot veranderende inzichten i.v.m. inhouden en methoden v
opvoeding en onderwijs
o à opdrachten voor katholiek basisonderwijs in het bijzonder
LEVENSBESCHOUWING, VISIE OP MENSBEELD, WERELDBEELD, GODSBEELD
o Levensbeschouwing
o Beschouwen
§ = datgene wat je ziet in jou laten doordringen en erover nadenken
o Iedere mens à persoonlijk referentiekader
§ = soort venster waardoor je naar de wereld kijkt
• Niet alleen over wat je ziet, maar ook de interpretatie over wat je ziet
• Beïnvloed door wat je meemaakt (contrastervaringen) à context,
omgeving en jezelf
___________________________________________________________________________________________
o Levensbeschouwelijke ontwikkeling
o Steeds opnieuw betekenis geven aan de wereld om je heen
§ Betekenis geven
• = wijze waarop wat er v buiten op jou afkomt, bij jou binnenkomt en welke
waarde je eraan toekent
o Ontwikkeling à gaat een leven lang door
§ Dynamisch en open
___________________________________________________________________________________________
o Persoonlijke identiteit
o Door na te denken over wie je bent, hoe je naar het leven kijkt,…
___________________________________________________________________________________________
, o Mensbeeld
o Beeld of opvatting over wie de mens is of zou moeten zijn
o Wereldbeeld
o Opvatting die een mens heeft over hoe de wereld is of zou moeten zijn
o Godsbeeld
o Beeld of opvatting die een mens heeft over de transcendente dimensie vh leven
EEN EVOLUTIE IN HET MENSBEELD, WERELDBEELD, GODSBEELD
o Heteronomie à autonomie
o Heteronomie
§ In alle culturen vh verleden tot 16e eeuw
§ Onze wereld à volledig afhankelijk ve andere wereld
• Die andere wereld
o Bestuurd door heerser
§ die omgeven wordt met dienaren
§ die wetten geeft
§ die toekijkt, straft en beloont
o = boven de aardse wereld à bovennatuurlijk/hemel/absoluut
volmaakte wereld
o Heeft v alles weet, ook vh meest verborgene
• Onze wereld
o Kennis vd aardse mens à onwetend
o Aanbieden v geschenken aan andere wereld om die gunstig te
stemmen
§ Bestaan vd andere wereld = axioma
• Stelling die zowel onbewijsbaar als onweerlegbaar is
• Kan vanzelfsprekend lijken, maar is en blijft een vrij gekozen/niet dwingend
uitgangspunt
o Het aannemen is een zaak v vertrouwen/geloof
o Autonomie
§ Vanaf 16e eeuw
§ Barstjes in axioma
• Door beginnende ontwikkeling vd exacte wetenschappen in het Westen
o Inzicht dat natuur haar eigen vaste wetten volgt
o Men kan wetmatigheden berekenen
o Men kan effecten ervan voorzien en er zich tegen bewapenen
o Vb. ontstaan v bliksem komt eigen door elektrische ontlading,…
§ Kosmos volgt ‘eigen melodie’ à eigen wet
• Ook mens is deel vd kosmos en dus autonoom
o Humanisme (15e – 16e eeuw) sluit hierbij aan
§ Nieuwe axioma
• Langzaam en meestal onbewust in westerse cultuur doorgedrongen +
geleidelijk aan verandert
§ Gevolgen
• 17e eeuw à succesvolle verzet tegen heksenvervolgingen
• 18e eeuw à afschaffing v folteringen
• Eind 18e eeuw à eerste verklaring vd rechten vd mens
, • 19e eeuw à doorbraak v democratie
§ Resultaat v deze grote beweging
• = Moderniteit
o Op gang gekomen door humanisme en wetenschappen in westerse
cultuur
§ Toch bestaan vd andere wereld à niet weggedacht
• Ze bestond wel, maar gaf alleen nergens blijk v werkzaamheid
§ Van onwerkzaamheid naar onwerkelijkheid à kleine stap
• In loop v 19e eeuw in westerse wereld à deze stap gezet
o Dood v God à geboorte vd moderne atheïsme
___________________________________________________________________________________________
o Autonomie à theonomie
o Theonomie
§ Verzoening tss autonomie en godsgeloof
• In het autonomiedenken is God de diepste grond v kosmos en mens
• God = mysterie dat ons kennen overstijgt
• God = diepste wezen v alles (kosmos en mens)
§ Slechts 1 wereld nl. die v ons
• Deze wereld is heilig
HOE MENSBEELD, WERELDBEELD EN GODSBEELD SAMENHANGEN (volgens Marc Vandepitte)
o God schiep de mens naar zijn beeld
o MAAR mens schept goed naar zijn beeld
§ Poging om de moeilijkheden vh bestaan te boven te komen en het leven zinvol en
leefbaar te maken
o Spreken over God zegt dikwijls meer over de mens en wereld
o Godsbeeld weerspiegelt bijna steeds
§ Wat er in de maatschappij leeft
§ Hoe mens denken en voelen
ENKELE KENMERKEN VD HEDENDAAGSE MAATSCHAPPIJ
o Secularisatie en detraditionalisering
o Secularisatie
§ = verwereldlijking
§ Afnemen vd invloed vh christelijke geloof waardoor de reikwijdte vd godsdienst
beperkt is
• Steeds meer sectoren vd samenleving à losgeraakt vh godsdienstig en
kerkelijk leven
• Eigen levensvisie teruggedrongen vd publieke sfeer tot privé-domein v
mensen
o Detraditionalisering
§ Godsdienst steeds minder belangrijk in dagelijkse leven vd mensen
• Gevolg à vermindering vd godsdienstigheid
§ Veel mensen verbinden zich niet meer aan een geïnstitutionaliseerde levensvisie
