Hoofdstuk 9, The remembering brain
Plasticity: Plasticiteit: Het vermogen van het brein om zich aan te passen als het gevolg van
ervaringen. Is het grootst tijdens kindertijd, maar blijft wel het hele leven bestaan. Plasticiteit
ontstaat door het veranderen van het patroon van synaptische connecties tussen neuronen.
Short-term memory: Korte-termijn geheugen: Geheugen voor informatie dat zich op dit
moment in het brein bevindt; een een capaciteit-limiet.
Long-term memory: Lange-termijn geheugen: Geheugen voor informatie dat is opgeslagen
in het brein, maar wat niet altijd toegankelijk is; heeft eindeloos veel capaciteit.
Twee soorten lange-termijn geheugen:
- expliciet/ declaratief: herinneringen die bewust toegankelijk zijn en daarom normaal
gesproken kunnen worden verklaard.
- impliciet/ niet-declaratief: herinneringen die niet-bewust toegankelijk zijn.
Procedureel geheugen: geheugen voor vaardigheden en gewoontes (zoals fietsen). De
basale ganglia belangrijk voor het procedureel geheugen.
Semantisch geheugen: conceptueel gebaseerde kennis over de wereld, inclusief kennis van
mensen, plaatsen, de betekenis van objecten en woorden.
Episodisch geheugen/ autobiografisch: geheugen van specifieke gebeurtenissen in het
eigen leven.
Articulatorische onderdrukking: Woorden mompelen terwijl je een taak uitvoert; vaak een
geheugentaak.
- bestaat uit fonologische opslag & een herhaling mechanisme
Working memory: Werkgeheugen: Een systeem van tijdelijke opslag en manipulatie van
informatie.
prefontale cortex: speelt een rol in het werkgeheugen
Het verschil tussen het korte-termijn geheugen en werkgeheugen is dat het werkgeheugen
een grotere rol van cognitie beschrijft, terwijl het korte-termijn geheugen wordt opgevat als
een passieve retentie van materiaal.
Een andere kijk hierop is dat werkgeheugen een tijdelijke activatie van geheugen in het
lange-termijn geheugen.
uitleg werkgeheugen
- ventrale regio: werkgeheugen voor objecten
dorsale regio: werkgeheugen voor ruimtelijke ordening
- individuele neuronen kunnen hun responsiviteit veranderen door onderscheid te
maken tussen objecten en plekken.
- de dorsale en ventrale regio’s moeten onderscheiden worden door het feit dat ze
beide betrokken zijn in verschillende processen.
,Self-ordered pointing task: een taak waarbij deelnemers op elk spoor naar een nieuw object
moeten wijzen en hiermee een werkgeheugen voor eerder geselecteerde items behouden.
Priming verwijst naar het feit dat informatie toegankelijker is als het recent in ondervonden
(aangekondigd).
Anterograde-geheugen: Geheugen voor gebeurtenissen die zich hebben voorgedaan na
hersenschade.
Retrograde geheugen: Geheugen voor gebeurtenissen die plaatsvonden vóór
hersenschade.
Amnesia: Geheugenverlies
Korsakoff-syndroom: Geheugenverlies als gevolg van langdurig alcoholisme.
Consolidatie: het proces waarbij veranderingen van moment tot moment in de
hersenactiviteit worden vertaald in permanente structurele veranderingen in de hersenen.
Geheugenverlies wordt meestal verklaard als een tekort aan consolidatie.
Amnesia wordt meestal verklaard als een tekort aan consolidatie en produceert
moeilijkheden bij het verkrijgen van nieuwe declaratieve herinneringen en het ophalen van
oude herinneringen die niet volledig geconsolideerd waren op het moment van verwonding.
Algemeen wordt aangenomen dat de hippocampus een in de tijd beperkte rol speelt bij
consolidatie die aanleiding geeft tot een tijdelijke gradiënt bij beschadiging.
Verklaringen voor geheugenverlies;
1. De temporele gradiënten kunnen ontstaan omdat de stimuli gedurende tientallen
jaren niet zorgvuldig op elkaar zijn afgestemd (Sanders & Warrington, 1971).
2. Het schijnbare verlies van retrograde kennis is vermomd anterograde
geheugenverlies. Alcoholisten die vervolgens het geheugenverlies van Korsakoff’s
ontwikkelen, hebben de herinneringen mogelijk niet volledig gecodeerd in de eerste
aanval. Dit kan natuurlijk niet alle casussen verklaren, maar het kan er wel enkele
verklaren.
3. Oudere herinneringen worden met het verstrijken van de tijd meer semantisch en
minder episodisch, omdat ze vaker worden gerepeteerd. Ze worden meer als
verhalen dan als herinneringen (Cermak & O'Connor, 1983).
4. Elke keer dat een oude gebeurtenis wordt onthouden, creëert dit een nieuwe
herinnering voor die gebeurtenis. Hoe ouder het evenement, hoe groter het aantal
sporen en des te veerkrachtiger het is voor de hersenschade (Nadel & Moscovitch,
1997).
5. De hippocampus heeft een tijdsgebonden rol en hoe meer geconsolideerd het
geheugen is, des te minder deze van de hippocampus afhankelijk is (Squire, 1992).
Langetermijnpotentiëring (LTP): een toename van de lange-termijnresponsiviteit van een
post-synaptisch neuron in reactie op stimulatie van een presynaptisch neuron.
De wet van Ribot: de observatie dat herinneringen uit het vroege leven de neiging hebben
om bewaard te blijven bij geheugenverlies.
, Place cells = plaatscellen: neuronen die reageren wanneer een dier zich op een bepaalde
locatie in de allocentrische ruimte bevindt (normaal in de hippocampus).
Grid cells = roostercellen: neuronen die reageren wanneer een dier zich op bepaalde
locaties in een omgeving bevindt, zodat de reagerende locaties een zich herhalend
roosterachtig patroon vormen.
Recognition memory = herkenningsgeheugen: een geheugentest waarbij deelnemers
moeten beslissen of een stimulus bij een bepaalde gelegenheid werd getoond.
Recall: deelnemers moeten eerder geziene stimuli produceren zonder dat een volledige
prompt wordt gegeven (vergelijk het herkenningsgeheugen).
2 componenten herkenningsgeheugen:
- Familiarity = vertrouwdheid: contextvrij geheugen waarin het herkende item gewoon
vertrouwd aanvoelt.
- Recollection = herinnering: contextafhankelijk geheugen waarbij specifieke informatie
uit de studie-aflevering wordt onthouden.
Levels-of-processing account: verwerkingsniveaus: informatie die semantisch wordt
verwerkt, wordt eerder onthouden dan informatie die perceptueel wordt verwerkt.
Encoding specificity hypothesis: codering specificiteit hypothese: gebeurtenissen zijn
gemakkelijker te onthouden wanneer de context bij het ophalen vergelijkbaar is met de
context bij het coderen.
Retrieval-induced forgetting: ophalen van een geheugen veroorzaakt actieve remming van
vergelijkbare concurrerende herinneringen.
Directed forgetting: gericht vergeten: vergeten ontstaan door een opzettelijke intentie om te
vergeten.
Constructief geheugen: de handeling van herinneren geconstrueerd in termen van het
maken van conclusies over het verleden, gebaseerd op wat momenteel bekend staat als
toegankelijk.
Valse herinnering: een herinnering die geheel of gedeeltelijk onnauwkeurig is maar door de
persoon die de herinnering uitvoert als een echte herinnering wordt geaccepteerd.
Source monitoring: bronbewaking: het proces waarbij opgehaalde herinneringen worden
toegeschreven aan hun oorspronkelijke context.
Amnesie kan ontstaan door schade aan mediale temporale lobben, inclusief de
hippocampus. Het resulteert in selectieve aantasting van het declaratief geheugen,
waardoor impliciet geheugen intact blijft. Zowel het semantische als het episodische
geheugen is aangetast bij geheugenverlies, hoewel het aantal semantische
geheugenstoornissen variabel is.
Vergeten kan optreden omdat items bij de codering niet diep/grondig genoeg worden
verwerkt en / of omdat ze niet worden geconsolideerd. Vergeten kan ook optreden vanwege
het mislukken van het ophalen.
Hoewel de mediaal-temporale lobben collectief betrokken zijn bij het ondersteunen van
declaratief geheugen, zijn er belangrijke verschillen tussen deze structuren. Terwijl de
Plasticity: Plasticiteit: Het vermogen van het brein om zich aan te passen als het gevolg van
ervaringen. Is het grootst tijdens kindertijd, maar blijft wel het hele leven bestaan. Plasticiteit
ontstaat door het veranderen van het patroon van synaptische connecties tussen neuronen.
Short-term memory: Korte-termijn geheugen: Geheugen voor informatie dat zich op dit
moment in het brein bevindt; een een capaciteit-limiet.
Long-term memory: Lange-termijn geheugen: Geheugen voor informatie dat is opgeslagen
in het brein, maar wat niet altijd toegankelijk is; heeft eindeloos veel capaciteit.
Twee soorten lange-termijn geheugen:
- expliciet/ declaratief: herinneringen die bewust toegankelijk zijn en daarom normaal
gesproken kunnen worden verklaard.
- impliciet/ niet-declaratief: herinneringen die niet-bewust toegankelijk zijn.
Procedureel geheugen: geheugen voor vaardigheden en gewoontes (zoals fietsen). De
basale ganglia belangrijk voor het procedureel geheugen.
Semantisch geheugen: conceptueel gebaseerde kennis over de wereld, inclusief kennis van
mensen, plaatsen, de betekenis van objecten en woorden.
Episodisch geheugen/ autobiografisch: geheugen van specifieke gebeurtenissen in het
eigen leven.
Articulatorische onderdrukking: Woorden mompelen terwijl je een taak uitvoert; vaak een
geheugentaak.
- bestaat uit fonologische opslag & een herhaling mechanisme
Working memory: Werkgeheugen: Een systeem van tijdelijke opslag en manipulatie van
informatie.
prefontale cortex: speelt een rol in het werkgeheugen
Het verschil tussen het korte-termijn geheugen en werkgeheugen is dat het werkgeheugen
een grotere rol van cognitie beschrijft, terwijl het korte-termijn geheugen wordt opgevat als
een passieve retentie van materiaal.
Een andere kijk hierop is dat werkgeheugen een tijdelijke activatie van geheugen in het
lange-termijn geheugen.
uitleg werkgeheugen
- ventrale regio: werkgeheugen voor objecten
dorsale regio: werkgeheugen voor ruimtelijke ordening
- individuele neuronen kunnen hun responsiviteit veranderen door onderscheid te
maken tussen objecten en plekken.
- de dorsale en ventrale regio’s moeten onderscheiden worden door het feit dat ze
beide betrokken zijn in verschillende processen.
,Self-ordered pointing task: een taak waarbij deelnemers op elk spoor naar een nieuw object
moeten wijzen en hiermee een werkgeheugen voor eerder geselecteerde items behouden.
Priming verwijst naar het feit dat informatie toegankelijker is als het recent in ondervonden
(aangekondigd).
Anterograde-geheugen: Geheugen voor gebeurtenissen die zich hebben voorgedaan na
hersenschade.
Retrograde geheugen: Geheugen voor gebeurtenissen die plaatsvonden vóór
hersenschade.
Amnesia: Geheugenverlies
Korsakoff-syndroom: Geheugenverlies als gevolg van langdurig alcoholisme.
Consolidatie: het proces waarbij veranderingen van moment tot moment in de
hersenactiviteit worden vertaald in permanente structurele veranderingen in de hersenen.
Geheugenverlies wordt meestal verklaard als een tekort aan consolidatie.
Amnesia wordt meestal verklaard als een tekort aan consolidatie en produceert
moeilijkheden bij het verkrijgen van nieuwe declaratieve herinneringen en het ophalen van
oude herinneringen die niet volledig geconsolideerd waren op het moment van verwonding.
Algemeen wordt aangenomen dat de hippocampus een in de tijd beperkte rol speelt bij
consolidatie die aanleiding geeft tot een tijdelijke gradiënt bij beschadiging.
Verklaringen voor geheugenverlies;
1. De temporele gradiënten kunnen ontstaan omdat de stimuli gedurende tientallen
jaren niet zorgvuldig op elkaar zijn afgestemd (Sanders & Warrington, 1971).
2. Het schijnbare verlies van retrograde kennis is vermomd anterograde
geheugenverlies. Alcoholisten die vervolgens het geheugenverlies van Korsakoff’s
ontwikkelen, hebben de herinneringen mogelijk niet volledig gecodeerd in de eerste
aanval. Dit kan natuurlijk niet alle casussen verklaren, maar het kan er wel enkele
verklaren.
3. Oudere herinneringen worden met het verstrijken van de tijd meer semantisch en
minder episodisch, omdat ze vaker worden gerepeteerd. Ze worden meer als
verhalen dan als herinneringen (Cermak & O'Connor, 1983).
4. Elke keer dat een oude gebeurtenis wordt onthouden, creëert dit een nieuwe
herinnering voor die gebeurtenis. Hoe ouder het evenement, hoe groter het aantal
sporen en des te veerkrachtiger het is voor de hersenschade (Nadel & Moscovitch,
1997).
5. De hippocampus heeft een tijdsgebonden rol en hoe meer geconsolideerd het
geheugen is, des te minder deze van de hippocampus afhankelijk is (Squire, 1992).
Langetermijnpotentiëring (LTP): een toename van de lange-termijnresponsiviteit van een
post-synaptisch neuron in reactie op stimulatie van een presynaptisch neuron.
De wet van Ribot: de observatie dat herinneringen uit het vroege leven de neiging hebben
om bewaard te blijven bij geheugenverlies.
, Place cells = plaatscellen: neuronen die reageren wanneer een dier zich op een bepaalde
locatie in de allocentrische ruimte bevindt (normaal in de hippocampus).
Grid cells = roostercellen: neuronen die reageren wanneer een dier zich op bepaalde
locaties in een omgeving bevindt, zodat de reagerende locaties een zich herhalend
roosterachtig patroon vormen.
Recognition memory = herkenningsgeheugen: een geheugentest waarbij deelnemers
moeten beslissen of een stimulus bij een bepaalde gelegenheid werd getoond.
Recall: deelnemers moeten eerder geziene stimuli produceren zonder dat een volledige
prompt wordt gegeven (vergelijk het herkenningsgeheugen).
2 componenten herkenningsgeheugen:
- Familiarity = vertrouwdheid: contextvrij geheugen waarin het herkende item gewoon
vertrouwd aanvoelt.
- Recollection = herinnering: contextafhankelijk geheugen waarbij specifieke informatie
uit de studie-aflevering wordt onthouden.
Levels-of-processing account: verwerkingsniveaus: informatie die semantisch wordt
verwerkt, wordt eerder onthouden dan informatie die perceptueel wordt verwerkt.
Encoding specificity hypothesis: codering specificiteit hypothese: gebeurtenissen zijn
gemakkelijker te onthouden wanneer de context bij het ophalen vergelijkbaar is met de
context bij het coderen.
Retrieval-induced forgetting: ophalen van een geheugen veroorzaakt actieve remming van
vergelijkbare concurrerende herinneringen.
Directed forgetting: gericht vergeten: vergeten ontstaan door een opzettelijke intentie om te
vergeten.
Constructief geheugen: de handeling van herinneren geconstrueerd in termen van het
maken van conclusies over het verleden, gebaseerd op wat momenteel bekend staat als
toegankelijk.
Valse herinnering: een herinnering die geheel of gedeeltelijk onnauwkeurig is maar door de
persoon die de herinnering uitvoert als een echte herinnering wordt geaccepteerd.
Source monitoring: bronbewaking: het proces waarbij opgehaalde herinneringen worden
toegeschreven aan hun oorspronkelijke context.
Amnesie kan ontstaan door schade aan mediale temporale lobben, inclusief de
hippocampus. Het resulteert in selectieve aantasting van het declaratief geheugen,
waardoor impliciet geheugen intact blijft. Zowel het semantische als het episodische
geheugen is aangetast bij geheugenverlies, hoewel het aantal semantische
geheugenstoornissen variabel is.
Vergeten kan optreden omdat items bij de codering niet diep/grondig genoeg worden
verwerkt en / of omdat ze niet worden geconsolideerd. Vergeten kan ook optreden vanwege
het mislukken van het ophalen.
Hoewel de mediaal-temporale lobben collectief betrokken zijn bij het ondersteunen van
declaratief geheugen, zijn er belangrijke verschillen tussen deze structuren. Terwijl de
