Samenvatting Pedagogische praktijkontwikkeling,
onderzoek en beleid
Gezondheidsvoorlichting en gedragsverandering –
Brug, Van Assema en Lechner
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1 Planmatige bevordering van gezond gedrag ................................................................................ 2
§1 Inleiding ......................................................................................................................................................... 2
§2 Gezondheidsbevordering: doelen, doelgroep, middelen en begrippen.......................................................... 2
Begrippen ....................................................................................................................................................... 2
Middelen ........................................................................................................................................................ 2
Doelgroepen................................................................................................................................................... 2
Model voor planmatige gezondheidsvoorlichting en gedragsverandering.................................................... 3
§3 Valkuilen voor gezondheidsvoorlichting ........................................................................................................ 3
§4 Gereedschappen en het belang van theorie .................................................................................................. 3
§5 Ethiek van gezondheidsvoorlichting .............................................................................................................. 3
Hoofdstuk 4 Determinanten van gedrag......................................................................................................... 3
§1 Inleiding ......................................................................................................................................................... 3
§2 Hoe ontstaat gedrag? .................................................................................................................................... 3
§3 Centrale gedragsdeterminanten .................................................................................................................... 4
Persoonlijke determinanten ........................................................................................................................... 4
Omgevingsdeterminanten ............................................................................................................................. 4
§5 Sociaal-cognitieve gedragsverklaringsmodellen ............................................................................................ 4
§6 Ecologische modellen..................................................................................................................................... 5
§7 Operationalisering ......................................................................................................................................... 5
Hoofdstuk 5 Interventieontwikkeling .............................................................................................................. 5
Hoofdstuk 6 Theorieën en methodieken van verandering ............................................................................... 6
§3 Gedragsveranderingsmodellen ...................................................................................................................... 6
§4 Algemene methodieken voorlichting ............................................................................................................. 7
§5 Methodieken gedragsdeterminanten ............................................................................................................ 7
§6 Methodieken omgevingsdeterminanten........................................................................................................ 7
Hoofdstuk 9 Evaluatie van interventies ter bevordering van gezond gedrag .................................................... 8
§2 Waarom evalueren? ...................................................................................................................................... 8
§3 Evalueren van proces en effect ...................................................................................................................... 8
§4 Drie centrale vragen bij effectevaluatie ......................................................................................................... 8
1
, Hoofdstuk 1 Planmatige bevordering van gezond gedrag
§1 Inleiding
Gezondheidsvoorlichting volgends de WHO: combinatie van leerervaringen ontwikkeld en
ontworpen om mensen en gemeenschappen te helpen om hun gezondheid te bevorderen.
Gezondheidsbevordering: combinatie van voorlichting om omgevingsveranderingen die
gezond gedrag en gezonde leefomstandigheden stimuleert.
§2 Gezondheidsbevordering: doelen, doelgroep, middelen en begrippen
Begrippen
Primaire preventie: voorkomen van gezondheidsprobleem
Secundaire preventie/ vroege opsporing: mensen met voorstadium aandoening
identificeren
Tertiaire preventie: richt zich op mensen met ziekte of handicap à begint na de diagnose.
Kwaliteit van leven behouden of vergroten.
Populatie benadering: vele mensen met een beperkt verhoogd risico. De hele bevolking
wordt benaderd.
Hoog risico benadering: weinig mensen met een sterk verhoogd risico.
Universele preventie: primaire preventie en populatiebenadering
Selectieve preventie: Secundaire preventie + hoog risico benadering
Geïndiceerde preventie: mensen zonder diagnose maar wel klachten à secundaire
preventie en hoog risico benadering
Zorggerelateerde preventie: mensen met een ziekte à tertiaire preventie
Middelen
• Voorlichting: mensen motiveren tot, trainen in en helpen bij gezond gedrag
• Voorzieningen: gezond gedrag makkelijker maken
• Regelgeving, controle en sancties: gezond gedrag afdwingen
Gezondheidsbevordering: combinatie voorlichting en omgevingsveranderingen die gezond
gedrag stimuleren.
Doelgroepen
1. Individueel
2. Interpersoonlijk/groep: ouders, vrienden, leerkracht
3. Organisatie: directeur school
4. Lokaal: redacteur, Krant, opinieleider
5. Samenleving: politici
Gezondheidsbevorderaars
2
onderzoek en beleid
Gezondheidsvoorlichting en gedragsverandering –
Brug, Van Assema en Lechner
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1 Planmatige bevordering van gezond gedrag ................................................................................ 2
§1 Inleiding ......................................................................................................................................................... 2
§2 Gezondheidsbevordering: doelen, doelgroep, middelen en begrippen.......................................................... 2
Begrippen ....................................................................................................................................................... 2
Middelen ........................................................................................................................................................ 2
Doelgroepen................................................................................................................................................... 2
Model voor planmatige gezondheidsvoorlichting en gedragsverandering.................................................... 3
§3 Valkuilen voor gezondheidsvoorlichting ........................................................................................................ 3
§4 Gereedschappen en het belang van theorie .................................................................................................. 3
§5 Ethiek van gezondheidsvoorlichting .............................................................................................................. 3
Hoofdstuk 4 Determinanten van gedrag......................................................................................................... 3
§1 Inleiding ......................................................................................................................................................... 3
§2 Hoe ontstaat gedrag? .................................................................................................................................... 3
§3 Centrale gedragsdeterminanten .................................................................................................................... 4
Persoonlijke determinanten ........................................................................................................................... 4
Omgevingsdeterminanten ............................................................................................................................. 4
§5 Sociaal-cognitieve gedragsverklaringsmodellen ............................................................................................ 4
§6 Ecologische modellen..................................................................................................................................... 5
§7 Operationalisering ......................................................................................................................................... 5
Hoofdstuk 5 Interventieontwikkeling .............................................................................................................. 5
Hoofdstuk 6 Theorieën en methodieken van verandering ............................................................................... 6
§3 Gedragsveranderingsmodellen ...................................................................................................................... 6
§4 Algemene methodieken voorlichting ............................................................................................................. 7
§5 Methodieken gedragsdeterminanten ............................................................................................................ 7
§6 Methodieken omgevingsdeterminanten........................................................................................................ 7
Hoofdstuk 9 Evaluatie van interventies ter bevordering van gezond gedrag .................................................... 8
§2 Waarom evalueren? ...................................................................................................................................... 8
§3 Evalueren van proces en effect ...................................................................................................................... 8
§4 Drie centrale vragen bij effectevaluatie ......................................................................................................... 8
1
, Hoofdstuk 1 Planmatige bevordering van gezond gedrag
§1 Inleiding
Gezondheidsvoorlichting volgends de WHO: combinatie van leerervaringen ontwikkeld en
ontworpen om mensen en gemeenschappen te helpen om hun gezondheid te bevorderen.
Gezondheidsbevordering: combinatie van voorlichting om omgevingsveranderingen die
gezond gedrag en gezonde leefomstandigheden stimuleert.
§2 Gezondheidsbevordering: doelen, doelgroep, middelen en begrippen
Begrippen
Primaire preventie: voorkomen van gezondheidsprobleem
Secundaire preventie/ vroege opsporing: mensen met voorstadium aandoening
identificeren
Tertiaire preventie: richt zich op mensen met ziekte of handicap à begint na de diagnose.
Kwaliteit van leven behouden of vergroten.
Populatie benadering: vele mensen met een beperkt verhoogd risico. De hele bevolking
wordt benaderd.
Hoog risico benadering: weinig mensen met een sterk verhoogd risico.
Universele preventie: primaire preventie en populatiebenadering
Selectieve preventie: Secundaire preventie + hoog risico benadering
Geïndiceerde preventie: mensen zonder diagnose maar wel klachten à secundaire
preventie en hoog risico benadering
Zorggerelateerde preventie: mensen met een ziekte à tertiaire preventie
Middelen
• Voorlichting: mensen motiveren tot, trainen in en helpen bij gezond gedrag
• Voorzieningen: gezond gedrag makkelijker maken
• Regelgeving, controle en sancties: gezond gedrag afdwingen
Gezondheidsbevordering: combinatie voorlichting en omgevingsveranderingen die gezond
gedrag stimuleren.
Doelgroepen
1. Individueel
2. Interpersoonlijk/groep: ouders, vrienden, leerkracht
3. Organisatie: directeur school
4. Lokaal: redacteur, Krant, opinieleider
5. Samenleving: politici
Gezondheidsbevorderaars
2
