Pluimvee
Cocciidose
INTRODUCTIE
Eimeria spp. heeft bij kippen 7 bekende species. Het zijn intracellulaire parasieten, heel resistent in
omgeving door middel van ‘oöcysten’. Het vermenigvuldigen vindt plaats in de darm en ze maken
daarbij altijd de darmcellen kapot – één cyclus duurt 5 tot 7 dagen!
Eimeria staat op plaats 1 qua economische verliezen!
Soorten :
- Bij jongere dieren (tot 50 dagen) zijn E. acervulina, E. maxima, E. tenella, E. mitis en E.
praecox meest voorkomend
- Bij oudere dieren ook E. necatrix en E. brunetti (maar kunnen dus ook de andere species van
belang zijn)
De pathogeniciteit is heel verschillend naargelang het species maar ook naargelang de stammen
binnen een species. De meest pathogene species zijn: E. tenella, E. necatrix en E. brunetti.
Probleem qua diagnose: vinden we oöcysten terug in de mest is het heel moeilijk om te zien hoe
pathogeen ze zijn. Er is heel veel variatie qua pathogeniteit tussen de species, maar de oöcysten
lijken hard op elkaar. Het is dus moeilijk om te voorspellen wat de schade gaat zijn.
PARASITAIRE CYLUS
De opname vindt oraal plaats door opname van oöcysten die vrijgezet worden in de spiermaag en zo
komen sporozoïeten vrijgesteld. Deze dringen zo de epitheelcellen van de darm binnen.
Er vinden in de darm verschillende aseksuele stadia plaats (2-3) met trofozoiten – shizonten –
merozoieten die zo allen de darmellen zal gaan vernietigen omdat elk van deze stadia een darmcel
,kan binnendringen en zo aan aseksuele vermenigvuldiging doen waardoor er massaal veel
nakomelingen gevormd worden.
Er vindt 1 seksueel stadium plaats met het vormen van micro/macrogameten waardoor een
ongesporuleerde oocyst wordt gevormd en deze komt vrij in de faeces.
Na het vrijkomen in de mest zullen de mature oöcysten in het strooisel gaan sporuleren en zullen zo
zeer resistent zijn in de omgeving. Na sporuleren (3-5 dagen) kan een nieuwe cyclus beginnen. De
directe cyclus van 4 tot 7 dagen heeft geen tussengastheer nodig.
Je moet wachten om de stal te ontsmetten tot dieren naar slachthuis zijn, maar tegen dan zijn de
oöcysten al infectieus geworden en kan je ze nog moeilijk kapot krijgen.
Sporulatie snelheid afhankelijk van:
- Vocht
o Hoe droger het strooisel, hoe langzamer de sporulatie. Belangrijk voor het
management om de infectiedruk terug te dringen.
- Zuurstof
- Temperatuur > 30°C
o Kunnen de dieren buiten lopen gaat de sporulatie veel langer duren
KLINIEK
Elk van deze species heeft een specifieke voorkeursplaats in de darm waar ze het liefste gaan
vermenigvuldigen.
, - Klinische ziektes : sterfte, bloed in de feces komt niet vaak voor.
- Daarnaast zijn er ook een tal van subklinische aandoeningen die de darmcellen beschadigt :
o Verminderde voederefficiëntie
▪ Absorptie van nutriënten valt weg
o Minder groei
o Predisponerend voor bacteriële superinfectie: dysbacteriose en bacteriële enteritis
▪ Door schade van coccidiose aan enterocyten gaat de bacterie populatie
veranderen.
We kunnen een onderscheid maken tussen de verschillende infecties op basis van de morfologie en
de groottes en dus ook de pathogeniciteit. We weten dat Necatrix en Brunetti vooral bij oudere
dieren voorkomen wat ook al een indicatie kan geven.
Dit gebeurt in gespecialiseerde labo’s.
LEEFTIJDSAFHANKELIJK
De species hebben een verschillende :
- Lengte van levenscyclus
- Vermogen om zich te vermenigvuldigen
- Veel onderlinge interacties tussen species waardoor sommige species pas kans krijgen zich te
manifersteren als de andere (door immuniteit) op de achtergrond verdwijnen (Crowding
effect).
o Voorbeeld : E. acervulina (veel nakomelingen + korte cyclus en zal andere infecties
kunnen gaan terugdringen) vs. E. maxima. Maxima treedt pas op als er
immuniteit is tegen Acervulina
De immuniteit is speciesafhankelijk maar ook gedeeltelijk stamafhankelijk. Er is dus een homologe
bescherming binnen de species maar geeft geen verzekering tegen alle stammen!
Mestkuikens zijn vaak te jong geslacht om een goede immuniteit te hebben door natuurlijk contact
met oöcysten in strooisel. Reken op 42 dagen om die immuniteit te bereiken (afhankelijk van
species), mestkuikens worden al geslacht rond 32 dagen. Bij mestkuikens kunnen we dus niet
rekenen op immuniteit, maar hebben we preventieve middelen of vaccinatie nodig.
, Leghennen of moederdieren
o Opfok gebeurt op gespecialiseerde bedrijven, daarna verhuizen ze naar een
productiebedrijf
o Gevolgen= 2 bedrijven kunnen heel verschillend zijn qua infectiedruk. Er wordt een
goede immuniteit opgebouwd bij opfok en in productiebedrijf weinig problemen.
Maar kan ook dat er lage infectiedruk is in opfokbedrijf en ze dus geen immuniteit
hebben. Als ze dan in productiebedrijf komen en veel stress hebben gaan we veel
uitbraken zien.
Een goede bescherming tijdens de opfokperiode is noodzakelijk wanneer de dieren nog niet immuun
zijn :
- Klinische coccidiode vermijden
- Subklinische coccidiose onderdrukken: Maar is minder belangrijk omdat de leghennen hun
hele leven door nog kunnen gaan groeien.
o Heeft een impact op de FCR en groei
o Werkt predisponerend voor andere ziektes zoals NE en algemene bacteriële
overgroei
- Uniformiteit van tomen met veel coccidiose zal typisch slechter zijn dan bij tomen met lagere
coccidiose druk! Kippen moeten zoveel mogelijk uniform gewicht hebben om op zelfde
moment in leg te komen. De voeder die gegeven wordt aan de dieren moet gelijk gehouden
worden, zodat de dieren niet te zwaar worden en zo pathologieën te gaan ontwikkelen
Voldoende contact met zoveel mogelijk species en stammen is noodzakelijk om immuniteit op te
wekken tijdens de opfok, hoe minder coccidiose, hoe minder immuniteit. Contact is dus noodzakelijk
maar de dieren moeten dus beschermd worden tegen ziekte. Vaccinatie bij leghennen is dus
haalbaar.
BEHANDELING
- Het behandelen van de dieren is niet altijd mogelijk bij commerciële leg door de wachttijden.
- Een goede immuniteit door een goed coccidiosemanagement is dus noodzakelijk tijdens de
opfok.
o Zo kunnen klinische en subklinische problemen vermeden worden met coccidiose
tijdens de productie en kan het opkomen van secundaire problemen vermeden
worden zoals Necrotische Enteritis, Kwartelziekte met een hoge sterfte.
- Problemen worden dikwijls gezien door een tijdelijke immuniteitsdaling :
o Stress : Start legperiode, legpiek, hitte….
o Immuunproblemen door (virale) aandoeningen
- Problemen zijn ook mogelijk door beperkte kruisimmunitiet. Niet alle stammen voor bvb. E.
necatrix of E. brunetti of E. maxima beschermen tegen alle andere stammen van dezelfde
species!
o Voorbeeld: Opfokbedrijf tgo de productie niet zelfde stam E. neactrix…uitbraak E.
Necatrix.
- Coccidiose bij legdieren is het resultaat van :
Cocciidose
INTRODUCTIE
Eimeria spp. heeft bij kippen 7 bekende species. Het zijn intracellulaire parasieten, heel resistent in
omgeving door middel van ‘oöcysten’. Het vermenigvuldigen vindt plaats in de darm en ze maken
daarbij altijd de darmcellen kapot – één cyclus duurt 5 tot 7 dagen!
Eimeria staat op plaats 1 qua economische verliezen!
Soorten :
- Bij jongere dieren (tot 50 dagen) zijn E. acervulina, E. maxima, E. tenella, E. mitis en E.
praecox meest voorkomend
- Bij oudere dieren ook E. necatrix en E. brunetti (maar kunnen dus ook de andere species van
belang zijn)
De pathogeniciteit is heel verschillend naargelang het species maar ook naargelang de stammen
binnen een species. De meest pathogene species zijn: E. tenella, E. necatrix en E. brunetti.
Probleem qua diagnose: vinden we oöcysten terug in de mest is het heel moeilijk om te zien hoe
pathogeen ze zijn. Er is heel veel variatie qua pathogeniteit tussen de species, maar de oöcysten
lijken hard op elkaar. Het is dus moeilijk om te voorspellen wat de schade gaat zijn.
PARASITAIRE CYLUS
De opname vindt oraal plaats door opname van oöcysten die vrijgezet worden in de spiermaag en zo
komen sporozoïeten vrijgesteld. Deze dringen zo de epitheelcellen van de darm binnen.
Er vinden in de darm verschillende aseksuele stadia plaats (2-3) met trofozoiten – shizonten –
merozoieten die zo allen de darmellen zal gaan vernietigen omdat elk van deze stadia een darmcel
,kan binnendringen en zo aan aseksuele vermenigvuldiging doen waardoor er massaal veel
nakomelingen gevormd worden.
Er vindt 1 seksueel stadium plaats met het vormen van micro/macrogameten waardoor een
ongesporuleerde oocyst wordt gevormd en deze komt vrij in de faeces.
Na het vrijkomen in de mest zullen de mature oöcysten in het strooisel gaan sporuleren en zullen zo
zeer resistent zijn in de omgeving. Na sporuleren (3-5 dagen) kan een nieuwe cyclus beginnen. De
directe cyclus van 4 tot 7 dagen heeft geen tussengastheer nodig.
Je moet wachten om de stal te ontsmetten tot dieren naar slachthuis zijn, maar tegen dan zijn de
oöcysten al infectieus geworden en kan je ze nog moeilijk kapot krijgen.
Sporulatie snelheid afhankelijk van:
- Vocht
o Hoe droger het strooisel, hoe langzamer de sporulatie. Belangrijk voor het
management om de infectiedruk terug te dringen.
- Zuurstof
- Temperatuur > 30°C
o Kunnen de dieren buiten lopen gaat de sporulatie veel langer duren
KLINIEK
Elk van deze species heeft een specifieke voorkeursplaats in de darm waar ze het liefste gaan
vermenigvuldigen.
, - Klinische ziektes : sterfte, bloed in de feces komt niet vaak voor.
- Daarnaast zijn er ook een tal van subklinische aandoeningen die de darmcellen beschadigt :
o Verminderde voederefficiëntie
▪ Absorptie van nutriënten valt weg
o Minder groei
o Predisponerend voor bacteriële superinfectie: dysbacteriose en bacteriële enteritis
▪ Door schade van coccidiose aan enterocyten gaat de bacterie populatie
veranderen.
We kunnen een onderscheid maken tussen de verschillende infecties op basis van de morfologie en
de groottes en dus ook de pathogeniciteit. We weten dat Necatrix en Brunetti vooral bij oudere
dieren voorkomen wat ook al een indicatie kan geven.
Dit gebeurt in gespecialiseerde labo’s.
LEEFTIJDSAFHANKELIJK
De species hebben een verschillende :
- Lengte van levenscyclus
- Vermogen om zich te vermenigvuldigen
- Veel onderlinge interacties tussen species waardoor sommige species pas kans krijgen zich te
manifersteren als de andere (door immuniteit) op de achtergrond verdwijnen (Crowding
effect).
o Voorbeeld : E. acervulina (veel nakomelingen + korte cyclus en zal andere infecties
kunnen gaan terugdringen) vs. E. maxima. Maxima treedt pas op als er
immuniteit is tegen Acervulina
De immuniteit is speciesafhankelijk maar ook gedeeltelijk stamafhankelijk. Er is dus een homologe
bescherming binnen de species maar geeft geen verzekering tegen alle stammen!
Mestkuikens zijn vaak te jong geslacht om een goede immuniteit te hebben door natuurlijk contact
met oöcysten in strooisel. Reken op 42 dagen om die immuniteit te bereiken (afhankelijk van
species), mestkuikens worden al geslacht rond 32 dagen. Bij mestkuikens kunnen we dus niet
rekenen op immuniteit, maar hebben we preventieve middelen of vaccinatie nodig.
, Leghennen of moederdieren
o Opfok gebeurt op gespecialiseerde bedrijven, daarna verhuizen ze naar een
productiebedrijf
o Gevolgen= 2 bedrijven kunnen heel verschillend zijn qua infectiedruk. Er wordt een
goede immuniteit opgebouwd bij opfok en in productiebedrijf weinig problemen.
Maar kan ook dat er lage infectiedruk is in opfokbedrijf en ze dus geen immuniteit
hebben. Als ze dan in productiebedrijf komen en veel stress hebben gaan we veel
uitbraken zien.
Een goede bescherming tijdens de opfokperiode is noodzakelijk wanneer de dieren nog niet immuun
zijn :
- Klinische coccidiode vermijden
- Subklinische coccidiose onderdrukken: Maar is minder belangrijk omdat de leghennen hun
hele leven door nog kunnen gaan groeien.
o Heeft een impact op de FCR en groei
o Werkt predisponerend voor andere ziektes zoals NE en algemene bacteriële
overgroei
- Uniformiteit van tomen met veel coccidiose zal typisch slechter zijn dan bij tomen met lagere
coccidiose druk! Kippen moeten zoveel mogelijk uniform gewicht hebben om op zelfde
moment in leg te komen. De voeder die gegeven wordt aan de dieren moet gelijk gehouden
worden, zodat de dieren niet te zwaar worden en zo pathologieën te gaan ontwikkelen
Voldoende contact met zoveel mogelijk species en stammen is noodzakelijk om immuniteit op te
wekken tijdens de opfok, hoe minder coccidiose, hoe minder immuniteit. Contact is dus noodzakelijk
maar de dieren moeten dus beschermd worden tegen ziekte. Vaccinatie bij leghennen is dus
haalbaar.
BEHANDELING
- Het behandelen van de dieren is niet altijd mogelijk bij commerciële leg door de wachttijden.
- Een goede immuniteit door een goed coccidiosemanagement is dus noodzakelijk tijdens de
opfok.
o Zo kunnen klinische en subklinische problemen vermeden worden met coccidiose
tijdens de productie en kan het opkomen van secundaire problemen vermeden
worden zoals Necrotische Enteritis, Kwartelziekte met een hoge sterfte.
- Problemen worden dikwijls gezien door een tijdelijke immuniteitsdaling :
o Stress : Start legperiode, legpiek, hitte….
o Immuunproblemen door (virale) aandoeningen
- Problemen zijn ook mogelijk door beperkte kruisimmunitiet. Niet alle stammen voor bvb. E.
necatrix of E. brunetti of E. maxima beschermen tegen alle andere stammen van dezelfde
species!
o Voorbeeld: Opfokbedrijf tgo de productie niet zelfde stam E. neactrix…uitbraak E.
Necatrix.
- Coccidiose bij legdieren is het resultaat van :
