Samenvatting Hoorcolleges Psychopathologie

Psychopathologie:

Hoorcollege 1 – intakegesprekken:

De praktijk van de GGZ:
 De patiënt meldt zich aan
 Intake/ psychiatrische interview
o Doel: vaststellen van diagnose en DSM-classificatie
o Door middel van:
 Exploratie (anamnese)
 Observatie
 Psychodiagnostiek
 Diagnose
o Aard, “oorzaken” en gevolgen stoornis/symptomen
 Classificatie
o Toekennen descriptief label (DSM)
 De DSM
o Diagnostic and statistical manual of mental disorders
o Descriptieve labels van alle gedrgasstoornissen

Intake/ psychiatrisch interview:
 Doel intake: exploratie en observatie  diagnose en classificatie
 Diagnose: aard, “oorzaken” en gevolgen stoornis …
 ….
 ….
 ….

Psychische stoornissen:
 Psychische stoornissen: een psychische stoornis (of ziekte) is een cluster symptomen van
verstoringen in psychische functies + lijden (distress) en disfunctioneren (disability)
 Wat is psychisch?
o Mentale, niet lichamelijke verschijnselen
o Onderscheid “psychisch” vs. lichamelijk soms lastig:
 Evidente lichamelijk oorzaak + psychische symptomen
 Potentiele lichamelijke oorzaak + psychische symptomen
 Psychische oorzaak + lichamelijke symptomen
 Een psychische stoornis (of ziekte) is
o Een cluster symptomen van verstoringen in psychische functies + lijden (distress) en
disfunctioneren (disability)

Wat zijn psychische functies?
 Cognitieve functies: informatieverwerking (denken)
o Aandacht, waarneming, bewustzijn,
geheugen, redeneren
 Psychotische st: bv. Inhoudelijke
denkstoornis
 Affectieve functies: voelen
o Emotie en stemming
o Regulatie van affect
 Conatieve functies: doen
o Psychomotoriek

Diagnostische/empirische cyclus:
 Afbeelding

,  Klachtanalyse
 Probleemanalyse
 Verklaringsanalyse
 Indicatieanalyse
o Wat zijn de klachten
o Wat zijn de consequenties
o Wat voor persoon is het
o Wat is jouw idee over hoe de klachten zijn ontstaan

Psychiatrische onderzoek:
 Doelen:
o Vaststellen aard psychische symptomen
 Aard, beloop over tijd
o Vaststellen ernst en gevolgen symptomen
 Lijden en disfunctioneren
o Vaststellen mogelijke etiologische factoren
 Werkwijze: psychiatrisch interview (SCID-5-S of mini)
 Grondslag voor:
o Diagnose
 Aard, ernst, “oorzaken” en gevolgen van stoornis
o DSM-classificatie
 “Labeling” van actuele problematiek
o Behandeling

Doel 1: beschrijving aard van symptomen:
 Hoofdklacht met speciale anamnese:
o Huidig probleem?
o Beloop over tijd
 Uitsluiten vaststellen andere klachten met algemene psychiatrische anamnese
 Vragen over o.a.:
o Cognitieve stoornissen
o Voelde u zich suf/moeite dingen te onthouden/hoorde u stemmen?
o Affectieve stoornissen
o Voelde u zich somber, angstig, boos?
o Conatieve stoornissen
o Gebruikte u (teveel) alcohol/te veel eten/ moeite impulsen te beheersen?

Doel 2: beschrijven ernst en gevolgen van symptomen:
 Middel = uitvragen van actueel functioneren met sociale anamnese
o Hoeveel last?
o Functioneren  privé, werk, relatie, sociaal
o Last omgeving

Doel 3: vaststellen van (mogelijke) etiologische factoren
 Middel = levensgeschiedenis met biografische anamnese
 Per levensfase:
o Life events
o Relationeel functioneren
o Seksuele ontwikkeling
o Ontwikkeling werk/school
o Eigen “coping” gedrag
 Doel = hypotheses over etiologie. Bv
 Life events in jeugd: misbruik, verwaarlozing, verlies

,  Factoren in persoonlijkheid: negatief zelfbeeld/ wantrouwen/ neuroticisme
 Actuele stressoren: conflicten in werk of relatie

Beschrijvende diagnose:




Wat is het verschil tussen diagnostiek en classificatie:
 Diagnostiek
o Betreft het beschrijven en vaststellen van een psychische stoornis op basis van de
klachten en problemen en symptomen die de patiënt ervaart.
o De fase van ontwikkeling van het ziektebeeld, complicaties, andere stoornissen of
aandoeningen (comorbiditeit)
o Factoren die hebben bijgedragen aan de ontwikkeling van de stoornis en factoren die
van invloed zijn op het beloop van de stoornis,
o Functies die verstoord zijn en de beperkingen die hieruit voortvloeien in het dagelijks
functioneren op verschillende levensgebieden (werk, wonen, sociale relaties)
o Factoren die van invloed zijn op het al dan niet aanslaan van de behandeling.
 Classificatie
o Classificeren is het toewijzen van een psychische stoornis aan een beschreven
categorie.
o DSM-5 of ICD-11 zijn classificatiesystemen. Het geeft categorieën en criteria voor
toewijzing aan die categorieën.
 Voorbeeld:




Wat is volgens de DSm-5 een psychische stoornis:
 Een syndroom, gekenmerkt door klinisch significante symptomen op het gebied van de
cognitieve functies, de emotieregulatie of het gedrag van een persoon, dat een uiting is van
een disfunctie in de psychologische, biologische, of ontwikkelingsprocessen die ten grondslag
liggen aan het psychische functioneren.

,  Psychische stoornissen = met significante lijdensdruk en/of beperkingen in het functioneren
op sociaal of beroepsmatig gebied of bij andere belangrijke bezigheden.
 Sociaal deviant gedrag (politiek, religieus of seksueel bijvoorbeeld) en conflicten die zich
vooral afspelen tussen een individu en de maatschappij zijn geen psychische stoornissen

Classificatie:
 Labelen van problemen a.d.h.v. afsprakensysteem (vb. DSM)
 De DSM (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) =
o Startpunt voor bestudering en behandeling
o Classificatiesysteem
o Taal van de psychopathologie

DSM-5:
 Categoriaal systeem: stoornissen afzonderlijke eenheden,
 A-theoretisch en descriptief: geen uitspraken over etiologie (behalve bijv. PTSS)
 Invloedrijk:
o In Nederland:
 Structuur GGz gekoppeld aan DSM
 Vergoedingssysteem (DBCs) gekoppeld aan DSM
 Voordelen:
o Betrouwbaarheid
o Predictieve validiteit: etiologie, instandhouding, beloop, behandeling
o Onderzoek: vergelijkbaarheid onderzoeksresultaten
o Heeft empirische basis: zie www.DSM5.org
 Nadelen/kritiek:
o Psychopathologie slecht te categoriseren.
o Comorbiditeit is regel
o Afbakening vaak onduidelijk: veel stoornissen met zelfde kernsymptoom
o Proliferatie van stoornissen: DSM I: 66àDSM II: 106àDSM-IV-TR: 374àDSM 5: 491!
o Variatie binnen categorieën: bijv.: 256 verschillende soorten Borderline PS
o Predictieve validiteit is beperkt:
 Medisch model van DSM suggereert dat elke “stoornis predictieve validiteit
heeft:
 Elke stoornis heeft specifieke oorzaak
 Elke stoornis heeft specifiek beloop over de tijd
 Voor elke stoornis bestaat een goede behandeling
 Echter:
 Specifieke “oorzaken” niet gevonden
 Per stoornis verschillen in beloop
 Weinig specifieke behandelingen (SSRI’s CBT)
 Dimensionale benadering als alternatief:
o Dimensionele benadering: stoornissen als posities op dimensies van eigenschappen
(gradueel i.p.v. aanwezig/afwezig)
o Voorbeelden:
(1) Scores op dimensies van duur of ernst
(2) Scores op dimensies van affectief/cognitief functioneren
o Voordelen:
 Etiologie beter te onderzoeken.
 Realistischer/minder arbitrair.
o Nadelen:
 Positionering op grove dimensies is weinig specifiek
 Interbeoordelaarsbetrouwbaarheid?
 Complexiteit?
 Lastiger communicatie?