Samenvatting Contextbegeleiding semester 1 HoGent

CONTEXTBEGELEIDING SEMESTER 1
DEEL 1: THEORISCHE ACHTERGRONDEN
HOOFDSTUK 1: SITUERING
1.1 INLEIDING: SYSTEEMTHEORIEËN???
Voorbeeld: een kind met een label in een gezin
 Implicaties systeemdenken?

Wat is een systeem?
 Een systeem is een samenstel van elementen dat als geheel functioneert
door de onderlinge afhankelijkheid van de elementen & dat voor de
betrokken elementen bepaalde functies vervult.

Waarom kijken we naar het systeem & niet naar het individu?




Halverwege 20ste eeuw zien we enige aandacht voor het gezin ontstaan. Ze
werden dan ook meer bij de therapie betrokken en zo kreeg men meer en meer
oog voor de interacties tussen de gezinsleden.
 Cybernetica, wetenschap over zelfregulerende systemen, gaf de nodige
antwoorden: de systeemtheorieën & systeemtherapie werden geboren
 Aangezien gezinnen systemen bij uitstek zijn, was de aandacht voor het
gezinssysteem binnen deze systeemtheorieën zo groot, dat de
benamingen systeemtherapie & gezinstherapie vaak door elkaar gebruikt
werden & worden

Doorheen de laatste 60 – 70 jaar werden er heel wat verschillende
systeemtheorieën ontwikkeld, die allen uitgaan van de basisassumptie dat de
mens pas werkelijk begrepen kan worden in de context van zijn relaties.
 Moderne stromingen binnen de systeemtheorie: algemene systeemtheorie,
structurele benadering van Minuchin, communicatietheorie van
Watzlawich, …
 Recente theorieën worden gekaderd in een postmodern perspectief &
staan eerder kritisch t.o.v. de eerdere stromingen
 De contextuele theorie van Nagy omvat elementen van beide visies

1.2 INDELING VAN SYSTEEMTHEORIEËN: (POST)MODERN
Even een stapje terug: What’s in a word?
 Moderne gezin vs postmoderne gezin …
- Wat is de essentie van het verschil?
 Modernisme vs postmodernisme
MODERNE KADER POSTMODERNE KADER
 Verlichtingsideeën rond  Termen van waarheden &
maakbaarheid objectiviteit
 Objectieve kennis van de  Geen objectieve waarheid of
realiteit & de wereld mogelijk is kennis die men kan achterhalen
 Objectieve waarheden & kennis bestaat

,  Therapeuten & begeleiders:  Er is een veelheid aan
expert die van op een afstand perspectieven, een paraplu aan
kijkt naar het gezin verschillende invalshoeken,
theorieën & ideeën
 Constructivisme = gaat ervan
uit dat de werkelijkheid wordt
geconstrueerd

Wat zegt dit nu over onze positie als begeleider?
 Je bent altijd betrokken partij & kan het gezin nooit zien zoals het is als jij
er niet bij bent
 Als we dit in ons achterhoofd houden, beseffen dat er geen absolute
waarheden zijn & dat we zelf de werkelijkheid construeren & organiseren
binnen verhalen of narratieven, dan verandert dit uiteraard onze positie als
een begeleider of therapeut
 De begeleider wordt een gelijkwaardige partner, gericht op dialoog &
samenwerking
 Men richt zich meer op mogelijkheden dan op pathologie

1.3 ESSENTIE VAN HET VERSCHIL
DE waarheid of slechts EEN perspectief




Welke structuren & patronen zijn Er zijn geen allesomvattende
dysfunctioneel? Objectieve analyse! vaststaande waarheden. We
Zo zit dat! construeren onze eigen werkelijkheid.
Werkelijkheid & waarnemer zijn één!
Betekenisverlening: ‘we geven vorm,
zijn gevorm & worden gevormd!’

1.4 SAMENVATTEND




Systeemtheorieeën kunnen ingedeeld worden in moderne vs postmoderne
theorieën. De moderne geven een kader & richting maar we moeten ook buiten
het kader durven kijken….

En…En…En…En… VEELZIJDIGHEID

,  Draag een komma in je oor?
 Waarom is dit belangrijk?
- Deze sculptuur van een oor dat uitloop in een komma stelt het
uitspraken doen over een ander (gezin) in vraag
- Mensen stimuleren om vastzettende & sluitende punten uit te trekken
tot komma’s zodat het luisteren naar de ander als ander bevorder
wordt
- Dit veronderstelt oprechte nieuwsgierigheid naar de ander, het in alle
openheid vragen blijven stellen & wegen openlaten in plaats van af te
sluiten

HOOFDSTUK 2: DE ALGEMENE SYSTEEMTHEORIE (AST)
2.1 GESCHIEDENIS VAN DE ALGEMENE SYSTEEMTHEORIE
Jaren 40 = bioloog Von Bertalanffy ontwikkelt een nieuwe benadering die zich
afzet tegen de mechanistische visie, die probeerde een levend organisme te
herleiden tot elementen
 Hij koos voor een nieuw uitgangspunt: hij beschouwde het organisme als
een georganiseerd geheel, een Gestalt, een geheel-is-meer-dan-de-som-
van-de-delen
 10 jaar later verbreedt hij deze
oorspronkelijk biologische theorie tot een
benadering die in principe bruikbaar is in
alle wetenschappen  Algemene
Systeemtheorie (AST)

2.2 HET BEGRIP SYSTEEM
Voorbeeld: gezin als systeem
 Grenzen?
 Verschillende niveaus?
 Suprasysteem?




2.2.1 DEFINITIE VAN SYSTEEM
“Een systeem is een samenstel van elementen dat als geheel functioneert door
de onderlinge afhankelijkheid van de elementen en dat voor de betrokken
elementen bepaalde functies vervult.”
 De onderlinge relaties, de betrekkingen die de onderlinge elementen met
elkaar onderhouden, zijn de kern van het systeem

Dit betekent dat we vanuit de systeemtheorie aandacht zullen hebben voor:
 Wisselwerking tussen een persoon & zijn sociale context
 Interpersoonlijke processen, naast de blijvende aandacht voor het individu
& diens innerlijke processen
 Het leren zien & herkennen van ‘systeemeigenschappen’ van interacties
die bepalend zijn voor de wisselwerking & de samenhang tussen de
gedragingen van mensen

,  Voortdurende invloed van actuele omstandigheden & interactieprocessen,
genoemd het ‘hier en nu’, bij actuele conflicten van een individu

2.2.2 GRENZEN ROND EN IN HET SYSTEEM
Er is maar sprake van een systeem indien het in zekere mate afgegrensd is van
de achtergrond of de omgeving. De grenzen rond dit systeem kunnen open of
gesloten zijn.

Een open systeem staat in relatie tot de omgeving.

De omgeving is het samenstel
 Van alle objecten buiten het systeem die -wanneer hun kenmerken
veranderen- van invloed zijn op dat systeem en
 Van alle elementen buiten het systeem waarvan de kenmerken worden
veranderd door het gedrag van het systeem

Sociale systemen zijn per definitie steeds open systemen, maar dit neemt niet
weg dat de buitengrenzen van sociale systemen ook sterk kunnen variëren qua
openheid.

Een gesloten systeem staat in tegenstelling tot een open systeem niet in relatie
tot de omgeving, of anders gezegd: de omgeving heeft geen enkele invloed op
wat in een gesloten systeem gebeurt.

2.2.3 SYSTEMEN OP VERSCHILLENDE NIVEAUS
De niveaus waarop systemen en hun delen worden geformuleerd variëren van
situatie tot situatie en worden in eerste instantie bepaald door de belangstelling
& de invalshoek van degene die het systeem beschrijft of bestudeert.

Hij maakt deel uit van verschillende systemen, die afhankelijk van de invalshek
zich op een ander niveau kunnen bevinden: micro-, meso- en macroniveau.

2.2.4 HET TIJDSELEMENT VAN SYSTEMEN
Uit de definitie werd duidelijk dat de betrekkingen die de delen van het systeem
met elkaar onderhouden de kern zijn van een systeem. Dit betekent dat een
systeem niet alleen een bepaalde onderliggende afhankelijkheid, maar ook een
bepaalde onderlinge structuur zal hebben.

2.3 DE BELANGRIJKSTE UITGANGSPUNTEN VAN DE AST
1) Het geheel is meer dan de som van de delen
- Uitgangspunt = ‘niet-optelbaarheid’ of ‘meer dan optelbaarheid’ &
houdt in dat een systeem een eigen karakter heeft & niet te herleiden
is tot de eigenschappen van de delen  de gestalt-waarneming
illustreert dit uitgangspunt
- ‘Systeemeigenschappen’ aanwezig in het gezin  geven het gezin een
eigen, unieke kleur
2) Binnen het systeem zijn de delen van elkaar afhankelijk
- Uitgangspunt = ‘totaliteit’ of ‘systeemsamenhang’ & betekent dat
wanneer er een verandering optreedt in een deel van het systeem, dit
een weerslag heeft op het gehele systeem
- Toegepast op gezinsbegeleiding betekent dit dat je als begeleider je er
heel erg bewust van moet zijn dat elke kleine verandering die je bereikt
bij één van de leden van het gezin, een weerslag zal hebben op het
gezin als geheel & op de andere leden van het gezin, …