Juridische aspecten van een overeenkomst
Samenvatting tentamen Contracteren
1. Wat bepaalt de inhoud van de overeenkomst?
De overeenkomst die contractpartijen hebben gesloten, kan een leemte bevatten. De leemte
moet dan worden aangevuld met de andere in art. 6:248 lid 1 BW genoemde rechtsbronnen: de
wet, de gewoonte en de redelijkheid en billijkheid. Er is geen bindend voorgeschreven rangorde
binnen deze 3 factoren.
1.1 Partijafspraak
De inhoud van de overeenkomst wordt uiteraard in de eerste plaats bepaald door datgene wat
de contractpartijen onderling zijn overeengekomen. Partijen zijn op grond van het beginsel van
contractvrijheid vrij om de inhoud van de overeenkomst te bepalen, zolang zij daarbij maar niet
in strijd komen met het dwingend recht, de openbare orde en de goede zeden (art. 3:40 lid 1
BW).
Wanneer in een overeenkomst niet eenduidige termen en begrippen gebruikt zijn, zal de rechter
de inhoud van de overeenkomst vaststellen door interpretatie. Hiervoor zijn in de wet geen regels
opgenomen, wel door de Hoge Raad zijn regels geformuleerd.
1.2 De wet
Over het algemeen zijn er naast de kernbedingen nog andere aspecten verbonden aan een
overeenkomst. Bijv.: betalingstermijn, de gevolgen van wanprestatie, aansprakelijkheid en
intellectuele eigendom. Dit kan in de overeenkomst expliciet aan de orde komen, of het BW en
het gewoonterecht voorziet hierin.
In het algemeen kunnen we stellen dat de bepalingen van het BW ter bescherming van de koper
zijn geschreven.
Van dwingende wettelijke bepalingen mag in de overeenkomst niet worden afgeweken, op straffe
van nietigheid. Deze wettelijke bepalingen maken automatisch deel uit van de overeenkomst en
mogen niet worden uitgesloten.
1.3 De gewoonte
Het gewoonterecht behoort tot het aanvullend recht. De inhoud van de overeenkomst kan mede
worden bepaald door de gewoonte. Denk hierbij aan landelijke of plaatselijke handels- en
beroepsgebruiken. Niet elke gewoonteregel heeft rechtsgevolgen voor de inhoud van de
overeenkomst. Hiervoor zijn twee vereisten:
- Er is sprake van een algemene en voortdurende gedragslijn die bij een overeenkomst in
een bepaalde kring van personen of branche wordt gevolgd.
- Binnen die kring of branche is de overtuiging dat de algemene en voortdurende
gedragslijn ook zo gevolgd behoort te worden.
Als gewoonterechtelijke bepalingen niet worden uitgesloten, zijn ze van toepassing op de
overeenkomst (art. 6:248 BW).
, 1.4 Onvoorziene omstandigheden
Een bijzondere vorm van de beperkende werking van de redelijkheid en de billijkheid is geregeld
in art. 6:258 lid 1 BW. Krachtens deze wettelijke bepaling kan de rechter op verzoek van een van
de contractpartijen de gevolgen van de overeenkomst wijzigen of deze geheel of gedeeltelijk
ontbinden wegens onvoorziene omstandigheden.
Met onvoorziene omstandigheden wordt bedoeld: omstandigheden die gelegen zijn in de
toekomst en die de partijen niet in hun contract hebben geregeld.
De onvoorziene omstandigheden moeten we van dien aard zijn dat de wederpartij naar
maatstaven van de redelijkheid en billijkheid geen ongewijzigde instandhouding van de
overeenkomst mag verwachten. Art. 6:258 lid 2 BW bepaalt dat de omstandigheden krachtens
verkeersopvattingen voor rekening en risico komen van de partij die zich hierop beroept. Kortom,
deze bepaling wordt alleen gebruikt als laatste redmiddel in zeer bijzondere situaties.
1.5 Redelijkheid en billijkheid
Deze aanvullende werking (art. 6:2 lid 1 BW en art. 6:248 lid 1 BW) van de redelijkheid en
billijkheid is in feite een bijzondere uitwerking van de algemene regel in het
overeenkomstenrecht dat de contractpartijen verplicht zijn zich tegenover elkaar naar de eisen
en normen van de redelijkheid en billijkheid te gedragen.
Een aanwijzing over wat in algemene termen het beginsel inhoudt is te vinden in art. 3:12 BW.
Wat in een bepaalde situatie redelijk en billijk is, zal sterk afhangen van het geheel van de
omstandigheden. Uitgangspunt daarbij is niet de persoonlijke mening van de contractpartijen,
maar juiste de algemeen in Nederland aanvaarde rechtsbeginselen en -normen.
Redelijkheid en billijkheid kunnen niet alleen aanvullende werking hebben, maar ook
beperkende werking. Volgens art. 6:248 lid 2 BW kan de inhoud van de overeenkomst door de
eisen en normen van de redelijkheid en billijkheid worden beperkt.
2. Totstandkoming van overeenkomsten
2.1 Hoe komt een overeenkomst tot stand?
Een overeenkomst kan zowel mondeling als schriftelijk tot stand komen. Voor de inkoper is het
belangrijk hoe en wanneer een overeenkomst tot stand komt en wanneer hij verbonden is aan
zijn verklaring.
Hoe komt een overeenkomst tot stand? Door aanbod en aanvaarding daarvan (art 6:217 BW).
Wanneer komt een overeenkomst tot stand? Op het tijdstip waarop de aanvaarding wordt
ontvangen (art 6:223 en 224 BW).
2.2 Wat is een aanbod en welke soorten aanbiedingen zijn er?
Een aanbod is een mondelinge of schriftelijke wilsverklaring of voorstel om tot een
overeenkomst te komen. Om het aanbod geldig te laten zijn, moet het alle essentiële elementen
van de overeenkomst inhouden (=kernbedingen). De kernbedingen zijn essentieel omdat het
aanbod bepaalbaar moet zijn (art 6:227 BW).
, Andere bepalingen van een eventuele overeenkomst, de bijkomende rechten en verplichtingen,
zoals de plaats van aflevering van de zaken, de manier van verpakken, van transport en van
betaling, behoeven niet zijn opgenomen is het aanbod. Als de contractpartijen dit niet
uitdrukkelijk hebben geregeld, gelden hiervoor de rechten en verplichtingen krachtens de
aanvullende rechtsbronnen.
Ontbreken bij de wilsverklaring een of meer kernbedingen, dan is er geen sprake van een
bindend en rechtsgeldig aanbod, maar slechts van een uitnodiging tot het doen van een aanbod.
Een aanbod dat de geadresseerde heeft bereikt, is bindend voor de aanbieder. Of de aanbieder
zijn aanbieding kan wijzigen (herroepen), is afhankelijk van de soort aanbieding die hij heeft
gedaan. Er zijn drie soorten aanbiedingen:
1. Onherroepelijk aanbod
Met geldigheidstermijn of anderszins (bijv. bij een aanbod waarin vermeld is dat de prijs
vast is art 6:219 BW).
Een bijzondere vorm van een onherroepelijk aanbod is de optie (art 6:219 lid 3 BW). In de
inkooppraktijk komen opties voor bij de aanschaf van investeringsgoederen. Men schaft
bijv. 4 machines aan met een optie op 4 extra machines tegen dezelfde voorwaarden.
2. Herroepelijk aanbod
Ieder aanbod dat niet onherroepelijk is. De aanbieder kan zijn aanbod nog wijzigen.
3. Vrijblijvend aanbod
Hierbij moet expliciet vermeld worden dat het aanbod vrijblijvend wordt gedaan. De
aanbieder kan zijn aanbod nog wijzigen, ook al is de overeenkomst al tot stand gekomen
(aanvaarding is al ontvangen). De wijziging moet dan wel onverwijld bekend worden
gemaakt (art 6:219 lid 2 BW).
Intrekking: annuleren. Als de intrekking geldig is gebeurt er juridisch niks meer (art 3:37 lid 5
BW).
Wat als er sprake is van tegelijkertijd een onherroepelijk én vrijblijvend aanbod? Art 6:219 BW
Volgorde van gelden:
- Hoofdregel: herroepelijkheid
- 1e uitzondering: termijn genoemd
- 2e uitzondering: aanvullend recht: herroeping is mogelijk indien uit het aanbod volgt dat
die termijn er niet toe strekt de aanbieder voor de gestelde termijn te binden, bijv. zolang
de voorraad strekt. (art 6:217 lid 2 BW)
2.3 Wat is een aanvaarding?
De aanvaarding, ook wel acceptatie, is een mondelinge of schriftelijke wilsverklaring waarmee
wordt gezegd dat het aanbod wordt aangenomen. Aanvaarding kan ook plaatsvinden door een
daad van aanvaarding. Wil een aanvaarding geldig zijn, dan moet het aan een aantal
voorwaarden zijn voldaan:
- De aanvaarding moet tijdig geschieden
Het aanbod moet nog geldig zijn. Als er geen geldigheidstermijn is geldt voor een
mondeling aanbod: direct aanvaarden en voor een schriftelijk aanbod: binnen redelijke
termijn.
- De aanvaarding moet als regel onvoorwaardelijk zijn (art 6:225 lid 1 en 2 BW)
De aanvaarder moet instemmen met alle elementen uit het aanbod.
Samenvatting tentamen Contracteren
1. Wat bepaalt de inhoud van de overeenkomst?
De overeenkomst die contractpartijen hebben gesloten, kan een leemte bevatten. De leemte
moet dan worden aangevuld met de andere in art. 6:248 lid 1 BW genoemde rechtsbronnen: de
wet, de gewoonte en de redelijkheid en billijkheid. Er is geen bindend voorgeschreven rangorde
binnen deze 3 factoren.
1.1 Partijafspraak
De inhoud van de overeenkomst wordt uiteraard in de eerste plaats bepaald door datgene wat
de contractpartijen onderling zijn overeengekomen. Partijen zijn op grond van het beginsel van
contractvrijheid vrij om de inhoud van de overeenkomst te bepalen, zolang zij daarbij maar niet
in strijd komen met het dwingend recht, de openbare orde en de goede zeden (art. 3:40 lid 1
BW).
Wanneer in een overeenkomst niet eenduidige termen en begrippen gebruikt zijn, zal de rechter
de inhoud van de overeenkomst vaststellen door interpretatie. Hiervoor zijn in de wet geen regels
opgenomen, wel door de Hoge Raad zijn regels geformuleerd.
1.2 De wet
Over het algemeen zijn er naast de kernbedingen nog andere aspecten verbonden aan een
overeenkomst. Bijv.: betalingstermijn, de gevolgen van wanprestatie, aansprakelijkheid en
intellectuele eigendom. Dit kan in de overeenkomst expliciet aan de orde komen, of het BW en
het gewoonterecht voorziet hierin.
In het algemeen kunnen we stellen dat de bepalingen van het BW ter bescherming van de koper
zijn geschreven.
Van dwingende wettelijke bepalingen mag in de overeenkomst niet worden afgeweken, op straffe
van nietigheid. Deze wettelijke bepalingen maken automatisch deel uit van de overeenkomst en
mogen niet worden uitgesloten.
1.3 De gewoonte
Het gewoonterecht behoort tot het aanvullend recht. De inhoud van de overeenkomst kan mede
worden bepaald door de gewoonte. Denk hierbij aan landelijke of plaatselijke handels- en
beroepsgebruiken. Niet elke gewoonteregel heeft rechtsgevolgen voor de inhoud van de
overeenkomst. Hiervoor zijn twee vereisten:
- Er is sprake van een algemene en voortdurende gedragslijn die bij een overeenkomst in
een bepaalde kring van personen of branche wordt gevolgd.
- Binnen die kring of branche is de overtuiging dat de algemene en voortdurende
gedragslijn ook zo gevolgd behoort te worden.
Als gewoonterechtelijke bepalingen niet worden uitgesloten, zijn ze van toepassing op de
overeenkomst (art. 6:248 BW).
, 1.4 Onvoorziene omstandigheden
Een bijzondere vorm van de beperkende werking van de redelijkheid en de billijkheid is geregeld
in art. 6:258 lid 1 BW. Krachtens deze wettelijke bepaling kan de rechter op verzoek van een van
de contractpartijen de gevolgen van de overeenkomst wijzigen of deze geheel of gedeeltelijk
ontbinden wegens onvoorziene omstandigheden.
Met onvoorziene omstandigheden wordt bedoeld: omstandigheden die gelegen zijn in de
toekomst en die de partijen niet in hun contract hebben geregeld.
De onvoorziene omstandigheden moeten we van dien aard zijn dat de wederpartij naar
maatstaven van de redelijkheid en billijkheid geen ongewijzigde instandhouding van de
overeenkomst mag verwachten. Art. 6:258 lid 2 BW bepaalt dat de omstandigheden krachtens
verkeersopvattingen voor rekening en risico komen van de partij die zich hierop beroept. Kortom,
deze bepaling wordt alleen gebruikt als laatste redmiddel in zeer bijzondere situaties.
1.5 Redelijkheid en billijkheid
Deze aanvullende werking (art. 6:2 lid 1 BW en art. 6:248 lid 1 BW) van de redelijkheid en
billijkheid is in feite een bijzondere uitwerking van de algemene regel in het
overeenkomstenrecht dat de contractpartijen verplicht zijn zich tegenover elkaar naar de eisen
en normen van de redelijkheid en billijkheid te gedragen.
Een aanwijzing over wat in algemene termen het beginsel inhoudt is te vinden in art. 3:12 BW.
Wat in een bepaalde situatie redelijk en billijk is, zal sterk afhangen van het geheel van de
omstandigheden. Uitgangspunt daarbij is niet de persoonlijke mening van de contractpartijen,
maar juiste de algemeen in Nederland aanvaarde rechtsbeginselen en -normen.
Redelijkheid en billijkheid kunnen niet alleen aanvullende werking hebben, maar ook
beperkende werking. Volgens art. 6:248 lid 2 BW kan de inhoud van de overeenkomst door de
eisen en normen van de redelijkheid en billijkheid worden beperkt.
2. Totstandkoming van overeenkomsten
2.1 Hoe komt een overeenkomst tot stand?
Een overeenkomst kan zowel mondeling als schriftelijk tot stand komen. Voor de inkoper is het
belangrijk hoe en wanneer een overeenkomst tot stand komt en wanneer hij verbonden is aan
zijn verklaring.
Hoe komt een overeenkomst tot stand? Door aanbod en aanvaarding daarvan (art 6:217 BW).
Wanneer komt een overeenkomst tot stand? Op het tijdstip waarop de aanvaarding wordt
ontvangen (art 6:223 en 224 BW).
2.2 Wat is een aanbod en welke soorten aanbiedingen zijn er?
Een aanbod is een mondelinge of schriftelijke wilsverklaring of voorstel om tot een
overeenkomst te komen. Om het aanbod geldig te laten zijn, moet het alle essentiële elementen
van de overeenkomst inhouden (=kernbedingen). De kernbedingen zijn essentieel omdat het
aanbod bepaalbaar moet zijn (art 6:227 BW).
, Andere bepalingen van een eventuele overeenkomst, de bijkomende rechten en verplichtingen,
zoals de plaats van aflevering van de zaken, de manier van verpakken, van transport en van
betaling, behoeven niet zijn opgenomen is het aanbod. Als de contractpartijen dit niet
uitdrukkelijk hebben geregeld, gelden hiervoor de rechten en verplichtingen krachtens de
aanvullende rechtsbronnen.
Ontbreken bij de wilsverklaring een of meer kernbedingen, dan is er geen sprake van een
bindend en rechtsgeldig aanbod, maar slechts van een uitnodiging tot het doen van een aanbod.
Een aanbod dat de geadresseerde heeft bereikt, is bindend voor de aanbieder. Of de aanbieder
zijn aanbieding kan wijzigen (herroepen), is afhankelijk van de soort aanbieding die hij heeft
gedaan. Er zijn drie soorten aanbiedingen:
1. Onherroepelijk aanbod
Met geldigheidstermijn of anderszins (bijv. bij een aanbod waarin vermeld is dat de prijs
vast is art 6:219 BW).
Een bijzondere vorm van een onherroepelijk aanbod is de optie (art 6:219 lid 3 BW). In de
inkooppraktijk komen opties voor bij de aanschaf van investeringsgoederen. Men schaft
bijv. 4 machines aan met een optie op 4 extra machines tegen dezelfde voorwaarden.
2. Herroepelijk aanbod
Ieder aanbod dat niet onherroepelijk is. De aanbieder kan zijn aanbod nog wijzigen.
3. Vrijblijvend aanbod
Hierbij moet expliciet vermeld worden dat het aanbod vrijblijvend wordt gedaan. De
aanbieder kan zijn aanbod nog wijzigen, ook al is de overeenkomst al tot stand gekomen
(aanvaarding is al ontvangen). De wijziging moet dan wel onverwijld bekend worden
gemaakt (art 6:219 lid 2 BW).
Intrekking: annuleren. Als de intrekking geldig is gebeurt er juridisch niks meer (art 3:37 lid 5
BW).
Wat als er sprake is van tegelijkertijd een onherroepelijk én vrijblijvend aanbod? Art 6:219 BW
Volgorde van gelden:
- Hoofdregel: herroepelijkheid
- 1e uitzondering: termijn genoemd
- 2e uitzondering: aanvullend recht: herroeping is mogelijk indien uit het aanbod volgt dat
die termijn er niet toe strekt de aanbieder voor de gestelde termijn te binden, bijv. zolang
de voorraad strekt. (art 6:217 lid 2 BW)
2.3 Wat is een aanvaarding?
De aanvaarding, ook wel acceptatie, is een mondelinge of schriftelijke wilsverklaring waarmee
wordt gezegd dat het aanbod wordt aangenomen. Aanvaarding kan ook plaatsvinden door een
daad van aanvaarding. Wil een aanvaarding geldig zijn, dan moet het aan een aantal
voorwaarden zijn voldaan:
- De aanvaarding moet tijdig geschieden
Het aanbod moet nog geldig zijn. Als er geen geldigheidstermijn is geldt voor een
mondeling aanbod: direct aanvaarden en voor een schriftelijk aanbod: binnen redelijke
termijn.
- De aanvaarding moet als regel onvoorwaardelijk zijn (art 6:225 lid 1 en 2 BW)
De aanvaarder moet instemmen met alle elementen uit het aanbod.
