1. DE OUDSTE TIJDEN (… - 800 V.C.)
DE PREHISTORIE (… - 3500 V.C.)
ONTSTAAN VAN HET HEELAL, DE AARDE EN DE ONTWIKKELING VAN HET EERSTE LEVEN
Er is nooit een ontmoeting geweest tussen de mens & dino’s
meteoriet in Mexico
DE OUDE STEENTIJD OF PALEOLITHICUM (… - 8500 V.C.)
ONTSTAAN VAN DE MENS: DOOR GOD GESCHAPEN … OF EEN PRODUCT VAN EVOLUTIE?
Wetenschappelijk onderzoek 2de helft van 19e eeuw
door Charles Darwin: schreef ‘On the Origin of species’en ‘The descent of Man’
idee: natuurlijke selectie -> ontstaan van variëteiten van planten en dieren
mutaties
DE MENSACHTIGEN
Hebben een uniek kenmerk: rechtop lopen
geen antwoord op de vraag waarom mensachtigen ervoor kozen om rechtop te lopen
Mensachtigen schommelen tussen mensaap & mens
Verzamelnaam: Australopithecus = zuidelijke aap
kwamen uitsluitend voor in het oosten & zuiden van Afrika.
Levenswijze:
- ’s nachts: bomen zoeken om veilig in te slapen
- overdag: leefden op de grond + liepen op 2 voeten
Voeding:
- moeite om voedsel te vinden
- Voorouders: planteneters
- Langzaam leerden ze ook vlees eten
alleseters of onmivoren (wij, de mens, hebben dit geërfd van onze voorouders)
- Vlees om te eten: kregen ze niet door erop te jagen
mensachtigen = aaseters
Mensachtigen ontstaan het geslacht Homo (2,5 miljoen jaar geleden)
Vb mensachtige: Lucy - Ethiopië
- 3,2 miljoen jaar oud toen ze gevonden werd
- Vernoemd naar: Lucy in the sky with diamonds
, - 1,10 meter groot + 28 kilo woog
- Liep rechtop + kon vlot in bomen klimmen
HOMO HABILIS – DE HANDIGE MENS (2,5 – 1,5 MILJOEN V.C.)
Weinig vondsten van deze soort weinig bekend over deze soort
Woongebied/verspreiding: Oost-Afrika en Zuid-Afrika
Fysieke kenmerken:
- Leek op mensachtigen
o Gezicht: primitief
- Achtertanden = kleiner dan mensachtigen
o Wel groter dan die van de moderne mens
- Gemiddeld: 1m30 groot
- Schedelinhoud groter dan mensachtigen
Werktuigen: Rolkei of chopper met afgeslagen scherpe rand
- Beenderen of hard plantaardig materiaal stukslaan
- Kadavers van dieren in stukken snijden zo aan vlees geraken
HOMO ERECTUS – DE RECHTOP LOPENDE MENS ( 1,9 MILJOEN – 150.000 V.C.)
Verspreiding:
- Ontstaan in Afrika
- Verspreid over de gematigde (zuidelijke) streken van Azië en Europa
Fysieke kenmerken:
- Turkana-boy – Kenia – 1,53 miljoen jaar oud
o 9 jaar oud
o 1m63, op volgroeide leeftijd: 1m83
eerste mens met een modern lichaam, vergelijkbaar met onze
Hersenvolume: behoorlijk grote hersenen
- Problemen
o Grote hersenen veel energie
Meer calorieën verzamelen (uit beenmerg en vlees)
o Grotere hersenen risico’s voor de moeders (zwangerschap & daarna)
Grote hoofd baby’s zorgde ervoor dat het grote druk ondervond in
geboortekanaal van de moeder
Natuurlijke selectie versmalde het bekken voor het snelle rennen
, - Oplossingen door de natuur
o Langere ontwikkelingsperiode van de hersenen na de geboorte
Geboren met hersenenvolume van 25%
Eind 1ste levensjaar -> 50%
10 jarige leeftijd -> 95%
Pas op 20 jaar: mens kan al zijn hersenen gebruiken
o Nieuwe uitdaging: veel energie en mensenkinderen kunnen niet voor zichzelf zorgen
Vroeger: moeder verantwoordelijk voor voeden van kroost
Dan: vader ging vlees en voedsel verzamelen voor het gezin
Vrouwtjes krijgen meer voorkeur voor 1 partner
+ ontwikkeling vaderschap
o Nieuwe mogelijkheden:
Langere leeftijd mogelijk
Taal kon makkelijker tot ontwikkeling komen
Technische kennis: vuistbijl
= symmetrisch geslagen volgens de kerntechniek met scherpe zijranden en dunne scherpe punt
- Jacht, snijden van huiden, vlees, …
- Wortelknollen opgraven
Sociaal vlak:
- Sliep op de grond ipv in boom
o Niet zonder gevaar in Afrikaanse savanne
o Roofdieren jagen voornamelijk tijdens de nacht
o Kans op opgegeten is groot gebruikten vuur & maakten later ook zelf vuur
Met vuurboor of 2 vuurstenen tegen elkaar
- Avonden rond kampvuur: taal en sociale verbondenheid
- Verspreiden
o Te maken met grote klimatologische verschillen
Tussen ijstijd en warmere tussenijstijd
Voordelen vuur:
- Roofdieren op afstand houden
- Overleven in koudere gebieden
, - Koken van vlees
o Schadelijke bacteriën worden vernietigd
o Makkelijker verteerbaar (zonder dat er levensnoodzakelijke calorieën verloren gaan)
DE HOMO NEANDERTHALENSIS (250.000 JAAR – 39.000 JAAR GELEDEN)
Genoemd naar eerste vindplaats van deze soort Neander Dal, Düsseldord in 1856
Ontstaan & verspreiding:
- Ontstaan in Europa
o 200.000 jaar geleden: Europese Homo erectus Homo neanderthalensis
- Verspreiding: over gans Europa en het Midden-Oosten
o Kwamen in contact met Homo sapiens
Fysieke kenmerken:
- 1m60 – 1m65 groot
- 70 kg
- Iets kleiner maar zwaarder gebouwd dan nu
o Sterke en gedronken botten
o Grote en stevige gewrichten
o Stevige spieren
o Lang lichaam met korte benen
- Hoofd
o Wenkbrauwen
o Plat voorhoofd
o Geen kin
o Grote voortand
o Grote, platte neus
- Blanken
- Kenmerken passen bij een aanpassing aan het koud klimaat
o Kleine, zware bouw houdt warmte goed vast
o Grote neus en forse neusholte ijskoude lucht opwarmen vooraleer het bij de
longen was
- Leefde in periode van de laatste ijstijd
- Schedelinhoud ongeveer even groot als mensen nu
- DNA-analyses
o Sommige neanderthalers: blauwe ogen & blond of rossig haar
Technische kennis:
- ≠ werktuigen: messen, speerpunten, beitels, zaagjes, boortjes en schrabbers
o Om deze te maken: hoge mate van intelligente en handvaardigheid nodig
o Gebruikte nieuwe techniek: afslagtechniek
Doelbewust afslaan van klingen om gespecialiseerde werktuigen te maken
DE PREHISTORIE (… - 3500 V.C.)
ONTSTAAN VAN HET HEELAL, DE AARDE EN DE ONTWIKKELING VAN HET EERSTE LEVEN
Er is nooit een ontmoeting geweest tussen de mens & dino’s
meteoriet in Mexico
DE OUDE STEENTIJD OF PALEOLITHICUM (… - 8500 V.C.)
ONTSTAAN VAN DE MENS: DOOR GOD GESCHAPEN … OF EEN PRODUCT VAN EVOLUTIE?
Wetenschappelijk onderzoek 2de helft van 19e eeuw
door Charles Darwin: schreef ‘On the Origin of species’en ‘The descent of Man’
idee: natuurlijke selectie -> ontstaan van variëteiten van planten en dieren
mutaties
DE MENSACHTIGEN
Hebben een uniek kenmerk: rechtop lopen
geen antwoord op de vraag waarom mensachtigen ervoor kozen om rechtop te lopen
Mensachtigen schommelen tussen mensaap & mens
Verzamelnaam: Australopithecus = zuidelijke aap
kwamen uitsluitend voor in het oosten & zuiden van Afrika.
Levenswijze:
- ’s nachts: bomen zoeken om veilig in te slapen
- overdag: leefden op de grond + liepen op 2 voeten
Voeding:
- moeite om voedsel te vinden
- Voorouders: planteneters
- Langzaam leerden ze ook vlees eten
alleseters of onmivoren (wij, de mens, hebben dit geërfd van onze voorouders)
- Vlees om te eten: kregen ze niet door erop te jagen
mensachtigen = aaseters
Mensachtigen ontstaan het geslacht Homo (2,5 miljoen jaar geleden)
Vb mensachtige: Lucy - Ethiopië
- 3,2 miljoen jaar oud toen ze gevonden werd
- Vernoemd naar: Lucy in the sky with diamonds
, - 1,10 meter groot + 28 kilo woog
- Liep rechtop + kon vlot in bomen klimmen
HOMO HABILIS – DE HANDIGE MENS (2,5 – 1,5 MILJOEN V.C.)
Weinig vondsten van deze soort weinig bekend over deze soort
Woongebied/verspreiding: Oost-Afrika en Zuid-Afrika
Fysieke kenmerken:
- Leek op mensachtigen
o Gezicht: primitief
- Achtertanden = kleiner dan mensachtigen
o Wel groter dan die van de moderne mens
- Gemiddeld: 1m30 groot
- Schedelinhoud groter dan mensachtigen
Werktuigen: Rolkei of chopper met afgeslagen scherpe rand
- Beenderen of hard plantaardig materiaal stukslaan
- Kadavers van dieren in stukken snijden zo aan vlees geraken
HOMO ERECTUS – DE RECHTOP LOPENDE MENS ( 1,9 MILJOEN – 150.000 V.C.)
Verspreiding:
- Ontstaan in Afrika
- Verspreid over de gematigde (zuidelijke) streken van Azië en Europa
Fysieke kenmerken:
- Turkana-boy – Kenia – 1,53 miljoen jaar oud
o 9 jaar oud
o 1m63, op volgroeide leeftijd: 1m83
eerste mens met een modern lichaam, vergelijkbaar met onze
Hersenvolume: behoorlijk grote hersenen
- Problemen
o Grote hersenen veel energie
Meer calorieën verzamelen (uit beenmerg en vlees)
o Grotere hersenen risico’s voor de moeders (zwangerschap & daarna)
Grote hoofd baby’s zorgde ervoor dat het grote druk ondervond in
geboortekanaal van de moeder
Natuurlijke selectie versmalde het bekken voor het snelle rennen
, - Oplossingen door de natuur
o Langere ontwikkelingsperiode van de hersenen na de geboorte
Geboren met hersenenvolume van 25%
Eind 1ste levensjaar -> 50%
10 jarige leeftijd -> 95%
Pas op 20 jaar: mens kan al zijn hersenen gebruiken
o Nieuwe uitdaging: veel energie en mensenkinderen kunnen niet voor zichzelf zorgen
Vroeger: moeder verantwoordelijk voor voeden van kroost
Dan: vader ging vlees en voedsel verzamelen voor het gezin
Vrouwtjes krijgen meer voorkeur voor 1 partner
+ ontwikkeling vaderschap
o Nieuwe mogelijkheden:
Langere leeftijd mogelijk
Taal kon makkelijker tot ontwikkeling komen
Technische kennis: vuistbijl
= symmetrisch geslagen volgens de kerntechniek met scherpe zijranden en dunne scherpe punt
- Jacht, snijden van huiden, vlees, …
- Wortelknollen opgraven
Sociaal vlak:
- Sliep op de grond ipv in boom
o Niet zonder gevaar in Afrikaanse savanne
o Roofdieren jagen voornamelijk tijdens de nacht
o Kans op opgegeten is groot gebruikten vuur & maakten later ook zelf vuur
Met vuurboor of 2 vuurstenen tegen elkaar
- Avonden rond kampvuur: taal en sociale verbondenheid
- Verspreiden
o Te maken met grote klimatologische verschillen
Tussen ijstijd en warmere tussenijstijd
Voordelen vuur:
- Roofdieren op afstand houden
- Overleven in koudere gebieden
, - Koken van vlees
o Schadelijke bacteriën worden vernietigd
o Makkelijker verteerbaar (zonder dat er levensnoodzakelijke calorieën verloren gaan)
DE HOMO NEANDERTHALENSIS (250.000 JAAR – 39.000 JAAR GELEDEN)
Genoemd naar eerste vindplaats van deze soort Neander Dal, Düsseldord in 1856
Ontstaan & verspreiding:
- Ontstaan in Europa
o 200.000 jaar geleden: Europese Homo erectus Homo neanderthalensis
- Verspreiding: over gans Europa en het Midden-Oosten
o Kwamen in contact met Homo sapiens
Fysieke kenmerken:
- 1m60 – 1m65 groot
- 70 kg
- Iets kleiner maar zwaarder gebouwd dan nu
o Sterke en gedronken botten
o Grote en stevige gewrichten
o Stevige spieren
o Lang lichaam met korte benen
- Hoofd
o Wenkbrauwen
o Plat voorhoofd
o Geen kin
o Grote voortand
o Grote, platte neus
- Blanken
- Kenmerken passen bij een aanpassing aan het koud klimaat
o Kleine, zware bouw houdt warmte goed vast
o Grote neus en forse neusholte ijskoude lucht opwarmen vooraleer het bij de
longen was
- Leefde in periode van de laatste ijstijd
- Schedelinhoud ongeveer even groot als mensen nu
- DNA-analyses
o Sommige neanderthalers: blauwe ogen & blond of rossig haar
Technische kennis:
- ≠ werktuigen: messen, speerpunten, beitels, zaagjes, boortjes en schrabbers
o Om deze te maken: hoge mate van intelligente en handvaardigheid nodig
o Gebruikte nieuwe techniek: afslagtechniek
Doelbewust afslaan van klingen om gespecialiseerde werktuigen te maken
